Το μέλλον είναι σκοτεινό… νομίζω: Συνύπαρξη, εφευρετικότητα, παιχνίδι και η αρχαιολογία της ελπίδας   

Μετά την πρώτη του παρουσίαση στο Sic. Contemporary Culture, το καλοκαίρι του 2025, το έργο «The future is dark, which is the best thing a future can be» των Πέτρου Κονναρή και Ροδιάς Βόμβολου παρουσιάστηκε στο Showcase Χορογραφίας Κύπρου, την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου.

Επιβεβαιώσε κάτι που ξέρουμε πολύ καλά αλλά πολλές φορές δεν λεκτικοποιούμε, χάνοντας έτσι την ευκαιρία να κατανοήσουμε ότι οι καλλιτέχνες προτείνουν συνεχώς νέες φόρμες και δεν παραμένουν σε στεγανά έγκριτων και καθιερωμένων διαχωρισμών, και ότι επίσης το βασικό «νόμισμα» που εξασφαλίζει τη συμβάδιση με την εποχή το βρίσκουμε σε μια σκοτεινή τράπεζα ελπίδας.

Το έργο προτείνει μια νέα προσέγγιση ως προς την τέχνη της περφόρμανς, αφού έχει τη μορφή ενός επιτραπέζιου παιχνιδιού, σε σχεδιασμό της Χρύσας Γεωργίου, που μεγαλώνει σε κλίμακα και βρίσκει τον χώρο του στη σκηνή. Η όλη παρουσίαση ακολουθεί την επιτελεστικότητα ενός τηλεπαιχνιδιού, με τους δημιουργούς του έργου να αναλαμβάνουν τον ρόλο των παρουσιαστών και να οδηγούν το κοινό σε μια σειρά αποφάσεων που επηρεάζουν άμεσα τη συνέχεια του παιχνιδιού.

Υποστηρίζουν παράλληλα το έργο των περφόρμερ, οι οποίες εμφανίζονται κάθε φορά ως ο εαυτός τους και όχι κάποιος άλλος χαρακτήρας.  

Το παιχνίδι και κατ’ επέκταση η περφόρμανς είναι πάντα διαφορετικό. Χωρίζεται σε τρεις ενότητες. Η πρώτη αφορά ένα μοίρασμα μεταξύ παικτριών και κοινού και έχει ως στόχο τη συλλογική λήψη μιας απόφασης που αφορά τη θεματική που θα «παιχτεί».

Οι παίκτριες μοιράζονται τις σκέψεις και ανησυχίες που είναι πιο επείγουσες για αυτές τη δεδομένη στιγμή, με το κοινό να ψηφίζει ποια ανησυχία μοιράζεται. Δημιουργείται έτσι ένα συμφωνητικό πλαίσιο, το οποίο κάνει όλους μας συμμέτοχους στο τι θα ακολουθήσει. Με αυτόν τον τρόπο αναγνωρίζεται και το ότι ο κάθε ένας από εμάς μπαίνει σε μια συνθήκη κουβαλώντας πάντα κάτι το οποίο χρωματίζει τη διάθεση και την ανοιχτότητά μας στο να δεχτούμε πράγματα.  

Σε αυτή τη περφόρμανς, οι τρεις παίκτριες (Ελεάνα Αλεξάνδρου, Κωσταντίνα Πήτερ, Κωνσταντίνα Σκαλιώντα) μαζί με το κοινό κατέληξαν στη θεματική «Ζώντας σε μια εποχή Παραλογισμού», αφήνοντας πίσω τη δυνατότητα να εξετάσουν τις θεματικές «Η ανθρώπινη ζωή ως προϊόν» και «Έλλειψη θεσμικής υποστήριξης στη μητρότητα».

Αν και δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί το κατεπείγον του παραλογισμού, η Βόμβολου ανέφερε ότι τα θέματα που αφορούν τη γυναίκα συνήθως χάνουν, από μόνο του ενδεικτικό για το ποιες συζητήσεις υπάρχει διάθεση να γίνονται και ποιες όχι.     

Η δεύτερη ενότητα μας βλέπει να παρακολουθούμε το παίξιμο του παιχνιδιού. Ξεκινά μέσα από μια διαδικασία τυχαίας επιλογής, όπου ανατίθεται στην κάθε παίκτρια ένας σταθμός γνώσης και ένα σκορ. Ο σταθμός γνώσης αφορά ένα ερμηνευτικό πλαίσιο (π.χ. «Το Παλάτι της Φεμινιστικής Διακυβέρνησης» ή «Το Σπήλαιο της Φροντίδας») και αντιστοιχεί σε ένα κομμάτι του ταμπλό.

Το κάθε σκορ αφορά την ενεργοποίηση αυτού του πλαισίου με διαφορετικές διαδικασίες (π.χ. «το σκορ του φαντασιακού» ευνοεί τη δημιουργία ενός νέου κόσμου ενώ «το σκορ της σωματικότητας» βλέπει την παίκτρια να αποδίδει κινητικά το θέμα, με οδηγίες όπως: Πώς και πού στο σώμα σου νιώθεις την ανησυχία; Και τι αλλάζει όταν τη δεις με άλλο τρόπο;). Αρχικός στόχος της κάθε παίκτριας είναι να βρει την κάρτα με οδηγίες για εκτέλεση του σκορ της στο ταμπλό και να βρεθεί στο μέρος που αντιστοιχεί στο ερμηνευτικό της πλαίσιο.  

Για την κίνηση αυτή μέσα στο ταμπλό επιστρατεύεται ένα ζάρι που προειδοποιεί ότι έρχονται σκοτεινοί καιροί. Μέσα από μια διαδικασία που βλέπει κομμάτια του ταμπλό να χάνουν τη δύναμή τους, να επαναδυναμώνονται αλλά και να χάνονται, οι παίκτριες πρέπει να δουλέψουν συλλογικά για να καταφέρουν να φτάσουν στην «αρχή-τέλος του κόσμου».

Στην πορεία, διαπραγματεύονται αποφάσεις που έχουν να κάνουν με την συλλογική αποστολή τους. Αποφασίζουν τι μπορούν να θυσιάσουν, τι πρέπει πάση θυσία να κρατήσουν, πώς δηλαδή θα βοηθήσουν η μια την άλλη για να φτάσουν στην έξοδο από το ταμπλό και της είσοδό τους στον κόσμο.

Με την έξοδό τους από το ταμπλό οι παίκτριες γράφουν ένα μανιφέστο που προκύπτει από τα όσα διαδραματίστηκαν, το οποίο μοιράζονται με το κοινό. Είναι συναρπαστικό το πώς πράγματα που φαίνονται ή ακούγονται ασύνδετα βρίσκουν τον χώρο τους σε ένα ποιητικό κείμενο το οποίο είναι και μια καταγραφή του τι συνέβηκε, των όσων ανταλλάχθηκαν. Στο Ριάλτο, οι παίκτριες βγήκαν στο μπαλκόνι του εξώστη για να μας το διαβάσουν.

«Ας ζυμώσουμε τα τραύματά μας, ας τα αφήσουμε να γίνουν δέντρα. Ο παραλογισμός είναι σχεδόν απαραίτητος για να θυμηθούμε το νόημα, για να απλώσουμε το χέρι και να το αρπάξουμε. Να χτίσουμε με τα ίδια μας τα χέρια, να βαδίσουμε με αλληλεγγύη… πίσω στα βασικά.»

Στο τρίτο μέρος, που ακολουθεί το κλείσιμο του παιχνιδιού, το κοινό καλείται να πάρει μια δεύτερη απόφαση που αφορά μια μικρή δράση που ανταποκρίνεται στην ερώτηση «τι μπορούμε να κάνουμε τώρα σε σχέση με το παράλογο της εποχής;». Αυτό αποφασίζεται και πάλι μέσα από συζήτηση.

Έρχονται στην επιφάνεια οι διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες, οι ελπίδες αλλά και οι απογοητεύσεις του κάθε ενός. Εν τέλει, η συζήτηση που επικεντρώνεται στην πράξη αναδεικνύει και το θέμα του παιχνιδιού: πώς μπορούμε να πράξουμε για το μέλλον όταν οι παρούσες συνθήκες διαβίωσης και πολιτικής οδηγούν σε έναν μαρασμό του κοινωνικού φαντασιακού και στην επέλαση του ατομικισμού; Στη συγκεκριμένη παράσταση καταλήξαμε σε ασκήσεις αναπνοής για να μας επαναφέρουν στο κοινό εδώ και τώρα.  

Η όλη δραματουργία του έργου αφορά την ανάδειξη της διαδικασίας συνύπαρξης και το πώς το τυχαίο συναντά την πράξη μέσα από την απόφαση. Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι είναι ο τρόπος με τον οποίο ενδυναμώνει το μοίρασμα απόψεων και γνώσεων. Δημιουργεί συνέχεια καταστάσεις όπου προστίθενται και άλλες φωνές, όπως «το σκορ της εξωτερικής ανάθεσης», για παράδειγμα, που βλέπει την παίκτρια να παίρνει τηλέφωνο ένα άτομο εκτός του χώρου -ένα παιδί της γνώσης.

Στο τέλος, υπάρχει μια εικόνα του πού βρίσκεται η συλλογική συνείδηση όλων όσων ήταν μέρος του παιχνιδιού και η γραμμή μεταξύ περφόρμερ και κοινού γίνεται γραμμή συνδημιουργίας. Μάλιστα, το παιχνίδι αυτό μπορεί να παιχτεί από τον οποιονδήποτε. Παραδίδει, δηλαδή, μια μεθοδολογία ανταλλαγής και οδηγιών που ο κάθε ένας μπορεί να ακολουθήσει.

Ο τίτλος του έργου είναι «The future is dark, which is the best thing a future can be». Μια προκλητική αλλά και γοητευτική διατύπωση, που ξαφνιάζει με την εφευρετικότητά της: όπως συμβαίνει και στο παιχνίδι, δεν μπορείς να ξέρεις ή να προβλέψεις τι θα έρθει.

Είναι δανεισμένος από μια εγγραφή στο ημερολόγιο της Βιρτζίνια Γουλφ, ημερομηνίας 18 Ιανουαρίου 1915, δηλαδή κατά τους πρώτους μήνες του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όπου η Γουλφ έγραψε: «Το μέλλον είναι σκοτεινό, πράγμα που είναι, σε γενικές γραμμές, το καλύτερο που μπορεί να είναι το μέλλον, νομίζω.»

Με το επίθετο «σκοτεινό», η Γουλφ δεν δείχνει στο μακάβριο και το χαμένο, αλλά στο απροσδιόριστο και το ανοιχτό. Με το τελικό «νομίζω» μας ανοίγει έναν ολόκληρο κόσμο πιθανοτήτων.

Στον απόηχο της απογοήτευσης και της θλίψης που ακολούθησε τις μαζικές αντιπολεμικές διαδηλώσεις κατά του πολέμου στο Ιράκ, η Αμερικάνα συγγραφέας και ακτιβίστρια Rebecca Solnit επανεπισκέπτεται τα ημερολόγια της Γουλφ για να θυμίσει ότι το μέλλον πλάθεται από καρπούς που αργούν να καρποφορήσουν, από νίκες κινημάτων που όλοι προσπαθούν να μας πείσουν ότι είναι ασήμαντες και τελικά, ατελέσφορες.

Όπως ακούστηκε και στο παιχνίδι, ίσως πρέπει να επιστρέψουμε στα βασικά. «Ναι, αλλά να δούμε σε ποιου τα βασικά αναφερόμαστε,» συμβούλεψε το παιδί της γνώσης.    

Τελικά όμως, μπορούμε να εμφανιζόμαστε και άοπλοι. Αυτή είναι και η επιτυχία του έργου αυτού. Φέρνει μπροστά μας τους τρόπους με τους οποίους προσπαθούμε να δομήσουμε την αντίσταση και υπενθυμίζει ότι και αυτή με τη σειρά της θέλει μοίρασμα, προσπάθεια και ευαλωτότητα. Το μέλλον είναι σίγουρα σκοτεινό. Μακάρι το σκοτάδι αυτό να νικήσει τα διάφορα εκτυφλωτικά φώτα με τα οποία λουζόμαστε, και να οδηγήσει και σε άλλα παιχνίδια που αφήνουν πίσω τον ένα και μοναδικό νικητή για να ανοίξει και άλλο ο χώρος του μαζί.

• INFO Το «The Future is Dark which is the Best Thing a Future Can be» θα παρουσιαστεί στις 6 Νοεμβρίου  στο φεστιβάλ ‘Η γειτονιά του ΣινεΒολος’ σε διοργάνωση του Κέντρου Παραστατικών Τεχνών ΜΙΤΟΣ και στην Αθήνα μεταξύ 12 και 15 Νοεμβρίου σε συνεργασία με την επιμελητική πλατφόρμα undercurrent.     

Ελεύθερα, 27.09.2026