Επανέρχομαι στο θέμα της διαφθοράς ως συνέχεια όσων έγραψα την περασμένη εβδομάδα καθώς η συζήτηση γι΄αυτό είναι ανεξάντλητη και με όσα συμβαίνουν στην Κύπρο αλλά και αλλού, όπως στις Βρυξέλλες που συχνά πυκνά επεμβαίνουν οι Βέλγοι εισαγγελείς με όσα αποκαλύπτονται με τη διαφθορά των ευρωπαϊκών θεσμών.

Τελευταίο επεισόδιο η απαγγελία κατηγοριών εναντίον του πρώην Έλληνα επιτρόπου στις Βρυξέλλες Δημήτρη Αβραμόπουλου. Την ίδια ώρα στη Λευκωσία η συνέντευξη του τέως Προέδρου Νίκου Αναστασιάδη που περιστοιχιζόταν από τους δικηγόρους του, πυροδότησε έντονες συζητήσεις σε μια στιγμή που η κυβέρνηση ετοιμάζεται να ορίσει ποινικούς ανακριτές. Λίγη αμφιβολία υπάρχει ότι το θέμα θα απασχολήσει τη δικαιοσύνη για πολλά χρόνια και ασφαλώς θα περιπλεχθεί με τις προεδρικές εκλογές του 2028. Και μπορεί το θέμα να προσωποποιείται για την ώρα στον Αναστασιάδη αλλά υπάρχει και συλλογική πολιτική ευθύνη της τότε κυβέρνησης του στην οποία συμμετείχαν ο νυν Γενικός Εισαγγελέας Γιώργος Σαββίδης και ο νυν Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας Σάββας Αγγελίδης. Στην κυβέρνηση όμως αυτή συμμετείχε και ο νυν Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, από τους στενότερους συνεργάτες του Αναστασιάδη, είτε ως διευθυντής του Πολιτικού του Γραφείου, είτε ως κυβερνητικός εκπρόσωπος, είτε ως υπουργός Εξωτερικών. Στην κυβέρνηση Αναστασιάδη συμμετείχαν επίσης και υπουργοί της παρούσας κυβέρνησης.

Δεν μπορεί επομένως να γίνεται αναφορά για ευθύνες του ΔΗΣΥ για την περίοδο διακυβέρνησης Αναστασιάδη και να απαλλάσσονται κάθε ευθύνης τα μέλη του τότε υπουργικού συμβουλίου αρκετοί από τους οποίους, όπως και ο Νίκος Χριστοδουλίδης ήταν ταυτόχρονα και μέλη του ΔΗΣΥ. Την ίδια ώρα μάλιστα που οι δύο υπουργοί του που σήμερα κατέχουν την εισαγγελική έδρα αυτοεξαιρούνται της διαδικασίας χειρισμού της υπόθεσης αυτής. Ασφαλώς δεν γίνεται λόγος για ποινικές ευθύνες αλλά για πολιτικές.

Το θέμα της διαφθοράς δεν είναι βέβαια ούτε κυπριακό, ούτε ελλαδικό φαινόμενο, παρά την έντονη παρουσία του και στις δύο χώρες. Αρκεί να υπενθυμίσουμε ότι  την  9η Δεκεμβρίου, που γιορτάζεται και ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Διαφθοράς,  του έτους 2003, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε τη Συνθήκη κατά της Διαφθοράς.

Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο πληρώνονται σε όλο τον κόσμο για δωροδοκίες πάνω από ένα τρισεκατομμύριο δολάρια, γεγονός που εντείνει τη διαφθορά και συμβάλλει στην υπονόμευση του μέλλοντος των επερχόμενων γενεών και την υπόσκαψη των δημοκρατικών θεσμών. Κάθε πράξη δωροδοκίας συμβάλλει στη φτώχεια, αποτελεί τροχοπέδη στην πρόοδο και αποστερεί πόρους για επενδύσεις.
Ο κοινωνιολογικός ορισμός της διαφθοράς  είναι η κατάχρηση ενός δημοσίου αξιώματος για προσωπικό όφελος. Ο νομικός ορισμός αφορά τα επιμέρους αδικήματα, όπως ορίζονται από τον ποινικό κώδικα σε κάθε χώρα. ΄Ενα από αυτά, αλλά όχι το μόνο, είναι η δωροδοκία. Συνήθως γίνεται από κράτη, από κρατικούς αξιωματούχους, από πολυεθνικές εταιρείες αλλά και από ιδιώτες.

Είναι φαινόμενο που υπήρχε πάντοτε σε όλες τις κοινωνίες αλλά πήρε μεγάλες διαστάσεις πρώτα με την ανάπτυξη του καπιταλιστικού συστήματος και στη συνέχεια με την παγκοσμιοποίηση.

Η διαφθορά έχει πολλά πρόσωπα και μορφές, είναι χαμηλού ή υψηλού επιπέδου, μπορεί να αφορά ακόμη και μικροπράγματα με τα οποία διαβρώνεται η κοινωνία για να αποδεχτεί πιο εύκολα την τεραστίων διαστάσεων διαφθορά των μεγάλων συμφερόντων.  Πλήττει κυρίως τα φτωχότερα στρώματα, άμεσα ή έμμεσα.  Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις 3-5% του ΑΕΠ ορισμένων χωρών χάνεται εξαιτίας των κυκλωμάτων της διαφθοράς.

 Εδώ και χρόνια σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχει  η οργάνωση «Διεθνής Διαφάνεια» (Transparency International) που ασχολείται με την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ευαισθητοποίηση του κόσμου  για τους κινδύνους που προέρχονται από αυτή. Δημοσιεύει κάθε χρόνο τον Δείκτη Αντίληψης για τη Διαφθορά (Corruption Perceptions Index, CPI) που κατατάσσει τα κράτη του κόσμου σύμφωνα «με το βαθμό στον οποίο θεωρείται ότι υπάρχει διαφθορά μεταξύ των κρατικών αξιωματούχων και των πολιτικών».

Για να επανέλθουμε στην Κύπρο, η υπόθεση της διαφθοράς  έχει κλιμακωθεί σημαντικά μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του τέως Προέδρου Νίκου Αναστασιάδη, με τις εξελίξεις να κινούνται σε τρία επίπεδα: θεσμικό, πολιτικό και κοινωνικό. Η Αρχή κατά της Διαφθοράς εντοπίζει ενδείξεις πιθανών ποινικών αδικημάτων για 15 φυσικά και νομικά πρόσωπα, ανάμεσά τους και ο Νίκος Αναστασιάδης, ενώ  καταγράφει την ύπαρξη  επαρκών  στοιχείων για περαιτέρω διερεύνηση. Αναφέρεται σε πιθανά αδικήματα όπως εμπορία επιρροής, κατάχρηση εξουσίας, ζητήματα πολιτογραφήσεων επενδυτών, τραπεζικές υποθέσεις και στην υπόθεση Rimbolovlev.

Η υπόθεση της διαφθοράς  έχει προκαλέσει έντονο δημόσιο διάλογο μετά τη συνέντευξη Αναστασιάδη που απορρίπτει τις κατηγορίες και αναζωπύρωσε συζητήσεις για τα «χρυσά διαβατήρια» και τη λειτουργία των θεσμών. Το θέμα βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή. Το πόρισμα δεν καταδικάζει, αλλά ανοίγει τον δρόμο για  ποινικές έρευνες και ποινικές διώξεις. Οι δηλώσεις Αναστασιάδη έχουν πολιτικοποιήσει  την υπόθεση με τα κόμματα και τους πολίτες να τοποθετούνται ανάλογα. Έντονη είναι η απαίτηση για παραίτηση του Γενικού Εισαγγελέα και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα,

 Οι πιθανές νομικές συνέπειες για την υπόθεση που αγγίζει τον Νίκο Αναστασιάδη κινούνται από απλή περαιτέρω διερεύνηση μέχρι ενδεχόμενες ποινικές διώξεις, εφόσον προκύψουν  στοιχεία από την περαιτέρω έρευνα του πορίσματος της Αρχής κατά της Διαφθοράς. Σε σύγκριση με προηγούμενα σκάνδαλα στην Κύπρο, η υπόθεση αυτή ξεχωρίζει επειδή αγγίζει για πρώτη φορά τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας με τόσο άμεσο τρόπο.

Η διαφθορά πάντως δεν προσωποποιείται. Ασφαλώς υπάρχουν τα πρόσωπα αλλά αυτό που βαρύνει είναι το σύστημα. Το οποίο αν δεν αντιμετωπιστεί θα παράγει συνεχώς  νέα πρόσωπα που θα εξυπηρετούν τη διαφθορά και θα επωφελούνται και τα ίδια  από αυτή. Με άλλα λόγια το πρόβλημα είναι θεσμικό. Αν δεν αντιμετωπιστεί σε αυτό το επίπεδο θα συνεχίζει να παράγει διεφθαρμένους πολιτικούς, δικαστικούς και ό,τι άλλο εξυπηρετεί τα μεγάλα συμφέροντα. Καταλήγουμε στην ανάγκη ενός θεσμικού κράτους δικαίου.

Αυτό το κράτος είναι απόλυτα αναγκαίο αυτή την ώρα και για την Κύπρο αλλά και για την Ελλάδα γιατί αποτελεί τον μόνο σταθερό μηχανισμό που μπορεί να προστατεύσει την εθνική ανεξαρτησία, τη  δημοκρατία, την οικονομία και την κοινωνική συνοχή σε μια εποχή αυξημένων πιέσεων-εσωτερικών και γεωπολιτικών. Ελλάδα και Κύπρος αντιμετωπίζουν προκλήσεις σε τομείς όπως η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, η διαφθορά, η αποτελεσματικότητα των θεσμών και η δημόσια εμπιστοσύνη.

Η ανάγκη για ένα θεσμικό κράτος δικαίου προκύπτει άμεσα από τις αξιολογήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και άλλων διεθνών οργανισμών. Το θεσμικό κράτος δικαίου δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση επιβίωσης και  για Κύπρο και για Ελλάδα. Σε μια εποχή γεωπολιτικής αστάθειας, θεσμικών προκλήσεων και κοινωνικής δυσπιστίας, η ενίσχυση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, της διαφάνειας και των θεσμικών ελέγχων αποτελεί τον μόνο δρόμο για σταθερή δημοκρατία, ισχυρή οικονομία, κοινωνική εμπιστοσύνη, διεθνή αξιοπιστία

*Πανεπιστημιακός,συγγραφέας.