Η καρέκλα

Υπάρχουν εικόνες που δεν ζητούν να τις κοιτάξεις. Ζητούν να σταθείς απέναντί τους.

Μια κόκκινη πλαστική καρέκλα, αναποδογυρισμένη πάνω στη βρεγμένη γη. Η ομίχλη σκεπάζει τον ορίζοντα σαν να μην αποφάσισε ακόμη αν θα γεννήσει μια καινούργια μέρα ή αν θα κρατήσει τον κόσμο ακίνητο. Στο βάθος, ένα κτίριο κουβαλά τα σημάδια του χρόνου. Δέντρα γυμνά. Σιωπή. Μου θύμισε το Τίβολι.

Δεν υπάρχει άνθρωπος στη φωτογραφία.

Κι όμως, είναι γεμάτη από ανθρώπους.

Από αυτούς που πέρασαν. Από αυτούς που έφυγαν. Από αυτούς που έμαθαν να ζουν με το χάος χωρίς πια να το παρατηρούν.

Δίπλα στη φωτογραφία, ένα ποίημα στην κυπριακή διάλεκτο. Δεν μιλούσε για την καρέκλα. Μιλούσε για το χθες, το σήμερα και το αύριο. Για την ανάγκη να σταθείς απέναντι στο χάος σου χωρίς να το αρνηθείς. Και κάπου εκεί, σχεδόν ψιθυριστά, άφηνε μια φράση που έμοιαζε περισσότερο με πράξη παρά με συμβουλή.

Να πιάσεις την καρέκλα.

Να την ισιώσεις.

Έφυγα από την έκθεση κουβαλώντας αυτή την εικόνα περισσότερο από το ποίημα.

Σκέφτηκα ότι όλοι μας έχουμε μάθει να ζούμε ανάμεσα σε αναποδογυρισμένες καρέκλες.

Άλλες τις λέμε αδικία. Άλλες φόβο. Άλλες συνήθεια. Άλλες κατοχή. Άλλες διαφθορά. Άλλες προσωπική ήττα.

Κάποτε μας πλήγωναν.

Ύστερα έγιναν μέρος του τοπίου.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο ύπουλη μορφή του χάους. Όχι όταν εισβάλλει στη ζωή μας. Αλλά όταν παύει να μας ξενίζει.

Εκεί αρχίζει η παραίτηση.

Όχι όταν πέφτει η καρέκλα.

Όταν παύουμε να θυμόμαστε πως η φυσική της θέση είναι όρθια.

Η αλλαγή δεν γεννιέται από την οργή. Ούτε από την άρνηση της πραγματικότητας. Γεννιέται από την επίγνωση. Από εκείνη τη σιωπηλή στιγμή που κοιτάζεις γύρω σου και λες: όχι, αυτό δεν είναι όπως πρέπει να είναι.

Τότε μόνο μπορείς να προχωρήσεις.

Όχι επειδή γνωρίζεις (όλο) τον δρόμο.

Αλλά επειδή αρνείσαι να βαφτίσεις το χάος κανονικότητα.

Κι ύστερα έρχεται η πιο δύσκολη δοκιμασία.

Η πράξη.

Το ποίημα δεν περιμένει να καθαρίσει πρώτα η λάσπη. Δεν ζητά να διαλυθεί η ομίχλη. Δεν περιμένει να μαζευτεί κόσμος.

Λέει απλώς: σήκωσε την καρέκλα.

Υπάρχει μια βαθιά ελευθερία σε αυτή την εικόνα.

Οι μεγάλες αλλαγές είναι συλλογικές. Η πρώτη κίνηση, όμως, είναι σχεδόν πάντα μοναχική.

Μακάρι να έρθουν κι άλλοι.

Να σκύψουν μαζί σου.

Να ισιώσετε μαζί τις καρέκλες αυτού του κόσμου.

Αν έρθουν, τόσο το καλύτερο.

Αν όχι, η ευθύνη παραμένει η ίδια.

Γιατί η ζωή δεν μας ρωτά πόσοι ήμασταν.

Μας ρωτά αν, όταν βρεθήκαμε μπροστά στο χάος, είχαμε το θάρρος να αναγνωρίσουμε ότι ήταν χάος. Και αν σκύψαμε, έστω μόνοι, να ισιώσουμε μια καρέκλα.

Θέλω να το θυμάμαι κι εγώ. Να το θυμίζω στους ανθρώπους με τους οποίους δουλεύω. Και, περισσότερο απ’ όλους, στον γιο μου. Αν βρεθείς ποτέ μπροστά σε μια αναποδογυρισμένη καρέκλα, ακόμη κι αν γύρω σου επικρατεί χάος, μη σταθείς να αναρωτιέσαι ποιος τη γκρέμισε. Μην περιμένεις να έρθει κάποιος άλλος. Άρπαξέ την από τα αναποδογυρισμένα πόδια της, σαν να πιάνεις τον ταύρο από τα κέρατα, και ίσιωσέ την. Βάλε λίγη τάξη στον κόσμο που περνά από τα χέρια σου.

Θα διαπιστώσεις κάτι παράξενο. Η αταξία είναι μεταδοτική. Αλλά το ίδιο είναι και η τάξη. Μια όρθια καρέκλα κάνει πιο δύσκολο να ανεχτείς την επόμενη αναποδογυρισμένη. Μια πράξη ευθύνης γεννά άλλη μία. Ένας άνθρωπος που σκύβει για να ισιώσει μια καρέκλα δίνει άδεια και στους υπόλοιπους να σκύψουν. Έτσι αλλάζουν οι ομάδες.  Οι οργανισμοί. Έτσι αλλάζουν οι κοινωνίες. Όχι επειδή εξαφανίστηκε το χάος, αλλά επειδή κάποιος αρνήθηκε να το προσπεράσει.

Ίσως τελικά η πρόοδος να μην είναι τίποτε περισσότερο από αυτό. Να βρίσκεις μπροστά σου μια αναποδογυρισμένη καρέκλα και να επιλέγεις να τη σηκώσεις. Όπως τότε που το Τίβολι σήμαινε πως ο κόσμος ήταν γεμάτος δυνατότητες.

Ίσως τελικά να είναι ακόμη.

Αρκεί να μη συνηθίσουμε ποτέ, τις αναποδογυρισμένες καρέκλες.

*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου