Και οι θεοί τρελάθηκαν

Η έννοια της ιδιοκτησίας και η επιθυμία για διεκδίκησή της βρίσκεται πίσω από τους περισσότερους πολέμους παγκοσμίως.

Ο Νετανιάχου, μιλώντας στην πρόσφατη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, είπε ότι ο εβραϊκός λαός έχει δικαιώματα στη γη του Ισραήλ από τον καιρό του Δαβίδ και του Σολομώντα επειδή, περίπου, τους την έδωσε ο Θεός, με τη θέληση του οποίου θα κατατροπώσουν τους εχθρούς τους. Δηλαδή, ένα υπέρτατο ον άχρονο και παντοδύναμο, διάλεξε μια χούφτα ανθρώπους στο σύμπαν για να τους χαρίσει έναν τόπο, ως αποκλειστικούς χρήστες του;

Όμως ποιος Θεός; Αυτός δεν είναι αντικειμενικά ο ίδιος Θεός των χριστιανών, των μουσουλμάνων, ακόμα και εκείνων που δεν πιστεύουν σε τίποτα; Προς τι αυτή η εύνοια, την ώρα μάλιστα που και οι άλλοι πιστεύουν κάτι ανάλογο για τον δικό τους Θεό – ότι τους νοιάζεται, τους προστατεύει, κυνηγά τους εχθρούς τους και άλλα τέτοια… χαριτωμένα. Κι όμως, αυτή ακριβώς η αίσθηση ιδιοκτησίας και αποκλειστικότητας είναι που μας κάνει τόσο κακό εδώ και αιώνες, που εξαιτίας της αλληλοσκοτωνόμαστε.

Κανείς, νομίζω, δεν έχει παρουσιάσει αυτό τον αφορισμό πιο εύγλωττα, όσο η περίφημη ταινία Τhe Gods Must Be Crazy (Και οι θεοί τρελάθηκαν) από τον Jamie Uys το 1980. Αναφέρεται στη φυλή Σαν ή Κόιζαν (οι Βουσμάνοι ή Bushmen) που ζουν στην έρημο Καλαχάρι της Αφρικής, διάσπαρτοι σε Μποτσουάνα, Ναμίμπια, Ν. Αφρική. Βρίσκονται εκεί για χιλιάδες χρόνια (150.000 λέει μια μελέτη) χωρίς καμιά επαφή με άλλους ανθρώπους.

Στην καθημερινότητά τους δεν υπάρχει η έννοια του ανήκειν, της αποκλειστικότητας – είναι τροφοσυλλέκτες και κυνηγοί, ζώντας από όσα υπάρχουν γύρω τους, τα οποία ανήκουν εξίσου σε όλους. Ώσπου μια μέρα, από ένα μικρό αεροπλανάκι που πετά από πάνω τους, ο πιλότος πετά ένα άδειο μπουκάλι Coca Cola από το παράθυρο το οποίο προσγειώνεται στον καταυλισμό τους, δίπλα σε μια πολυπληθή οικογένεια.

Πιστεύοντας ότι είναι δώρο από τους θεούς, αρχίζουν να επινοούν διάφορες χρήσεις αυτού του αντικειμένου, τόσο διαφορετικού από ό,τι είχαν δει ως τώρα. Αίφνης, το χρειάζεται ο ένας για να σπάσει καρπούς, η άλλη για να πλάσει ζυμάρι κ.ά. Έρχονται μάλιστα και από άλλες οικογένειες να το διεκδικήσουν, ώσπου τελικά το αντικείμενο καταλήγει να γίνει το μήλο της έριδος, ξεσηκώνει αντιδράσεις και πυροδοτεί καβγάδες. Εντέλει, οι γηραιότεροι αποφασίζουν ότι πολλά δεινά τους έφερε αυτό το θεϊκό δώρο, γι’ αυτό καλό θα είναι να το επιστρέψουν – αλλά πώς; Αναθέτουν λοιπόν σε έναν νεαρό να πάει ώς την άκρη του κόσμου και να το πετάξει στους θεούς…

Αν και η διάρκεια του φιλμ φτάνει τα 110 λεπτά, αρκετά «ξεχειλωμένη», η ταινία του Uys (παρουσιάστηκε ως παραγωγή της Μποτσουάνας, λόγω του εμπάργκο στη Νότια Αφρική για το απαρτχάιντ), μέσα από τα κωμικά της στιγμιότυπα μεταφέρει καθαρά το διαχρονικό της μήνυμα: Το πόσο κακό κάνει στις ανθρώπινες σχέσεις η ιδιοκτησία, η διεκδίκηση της οποίας γίνεται πολύ συχνά αιτία για αντιπαλότητες – συμβαίνει συνεχώς σ’ εμάς τους «πολιτισμένους», από το καθημερινό και προσωπικό ώς το διεθνές και παγκόσμιο επίπεδο.

Βρίσκεται στη βάση κάθε λογής πολέμων, μαζί βεβαίως με τις διαφορετικές δοξασίες: Ο Θεός του ενός εναντίον του Θεού του άλλου, καθώς τα πατρογονικά, θεϊκά δώρα του σ’ εμάς, όπως η γη μας, τα επιβουλεύονται οι «άλλοι», εφόσον ο δικός τους Θεός τούς λέει ότι τα δικαιούνται επειδή δεν γίνεται να ανήκουν σε απίστους.

Οι Κόιζαν, όμως, αμφισβήτησαν την πράξη του θεού τους, αποφάσισαν μάλιστα να του επιστρέψουν το «δώρο» του επειδή μόλυνε επικίνδυνα τον αρμονικό τρόπο ζωής τους… Να που οι «απολίτιστοι» ιθαγενείς αποδεικνύονται αντικειμενικά πιο πολιτισμένοι από εμάς.

Είναι ενδιαφέρον το ότι η φυλή αυτή των Κόιζαν είναι γενετικά ίσως η πολυπληθέστερη του κόσμου, εφόσον τα 100.000 περίπου άτομα που την αποτελούν έχουν παρόμοιο γονιδίωμα, αποτελώντας μάλιστα την πιο πλούσια γονιδιακή δεξαμενή στον κόσμο. Λόγω της απομόνωσής τους, παρέμειναν μέχρι σήμερα κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες, έχουν διαφορετική όψη από άλλες φυλές της Αφρικής, μιλούν μια δική τους γλώσσα, έχουν τις δικές τους αξίες.

Όπως λένε οι ερευνητές (στο Nature Communications), οι πρόγονοί τους δεν έχουν επιμειχθεί γενετικά με άλλους πληθυσμούς επί πολλές χιλιάδες χρόνια. Συγκριτικά, ο Homo Sapiens εμφανίστηκε στην Αφρική πριν από 200.000 χρόνια και άρχισε να μετακινείται σε άλλες ηπείρους 100.000 χρόνια αργότερα.

● Μετά τις τελευταίες εξελίξεις στο προεκλογικό παζάρι, αντιμετωπίζω ένα δίλημμα: Θέλω από τη μια να εφαρμόσω το «Περιγελάστε τους, ειρωνευτείτε τους», που πρότεινα πρόσφατα, ενώ ταυτόχρονα αγωνίζομαι να μείνω πιστός στην άποψή μου πως δεν είναι δυνατό να περιγελάσεις τη γελοιότητα επειδή αυτογελοιοποιείσαι (όπως π.χ. ο Λαζόπουλος στο τηλεοπτικό σόου του). Ταυτόχρονα, σκεφτόμουν ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν ένα πολυπληθές κοινό που τους ακολουθεί και τους ψηφίζει, επομένως ποιον να περιγελάσει κανείς πρώτα; Το αβγό ή την κότα – το φίδι, ενδεχομένως; Ούτως ή άλλως, ποτέ μην λες ποτέ – έχουμε ακόμα πολύ δρόμο ώς τις εκλογές…

chrarv@philelefheros.com

Minority Report, ΕΛΕΥΘΕΡΑ 04.10.2026