Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on Google
Μεγάλωσε και σοβάρεψε, άραγε, ο φαρσέρ της Τέχνης Μαουρίτσιο Κατελάν; Ή μήπως, όπως δείχνουν συγκεντρωμένα τα έργα του στη μεγάλη έκθεσή του με τίτλο NIGHT στο Βερολίνο, είχαν πάντα μια πολύ σοβαρή πλευρά κάτω από την παιχνιδιάρικη και προκλητική τους πρώτη ανάγνωση;
Όμως, ο γεννημένος το 1960 στην Πάδοβα της Ιταλίας Μαουρίτσιο είναι ένας πολύ… σοβαρός προβοκάτορας. Από την περιβόητη μπανάνα του, το έργο Comedian του 2019 που έγινε διάσημο για τους λάθος (;) λόγους, ώς τον μικρό τυμπανιστή του που αρνείται να μεγαλώσει, προειδοποιώντας από το 2003 για αυτό που παρακολουθούμε να γιγαντώνεται σήμερα – τη σταδιακή αναβίωση της ναζιστικής ιδεολογίας, ακόμα και στη χώρα που καταστράφηκε όσο καμιά άλλη εξαιτίας της. Σαν να θέλει να τον επιβεβαιώσει, ο Τραμπ δήλωσε, μετά τη νίκη του ακροδεξιού AfD στη Γερμανία: «Ουάου, πραγματικά μεγάλη βραδιά! «Make Germany Great Again!» – για όποιον δεν κατάλαβε, μεγάλη ξανά με τους Ναζί. Και από το Him του 2001, με τον Χίτλερ γονατιστό και μικρόσωμο σαν παιδί (προσεύχεται ή ετοιμάζεται να επαναλάβει τα εγκλήματά του;) ώς το La Nova Ora του 1999, με τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β’ χτυπημένο από μετεωρίτη (πουλάει και μινιατούρες μ’ αυτό το έργο του) ή τον μετανοημένο καθολικό ιερέα που εξομολογείται σ’ αυτόν (περφόρμανς φέτος τον Απρίλιο με τη σύμπραξη του γνωστού Ιταλού δημοσιογράφου και κριτικού Τέχνης Νικολάς Μπαλάριο στον ρόλο του ιερέα), οι προκλητικές φάρσες του Κατελάν είναι βαθιά πολιτικές.
Στο Εθνικό Μουσείο του Βερολίνου (Neue Nationalgalerie) εκτίθενται έργα του από διαφορετικές περιόδους, όπως το Novecento του 1997, ένα ταριχευμένο άλογο κούρσας σαν ειρωνικό, ιππικό μνημείο, που κρέμεται με σχοινί από την οροφή. Λαμβάνοντας υπόψη τη γκάμα των έργων του, φτιαγμένων με διαφορά τριών δεκαετιών, ο Κατελάν λέει: «Πάντα με ενδιέφεραν οι μορφές εξουσίας και το τι συμβαίνει όταν η βεβαιότητά τους αρχίζει να καταρρέει. Αυτό δεν έχει αλλάξει». Αλλά και η αρχιτεκτονική του Μουσείου είναι σημαντική γι’ αυτόν. «Όπως όλα τα μεγάλα κτήρια, περιέχει ήδη μια ιδέα για τον κόσμο», λέει για το εμβληματικό, διαφανές «κουτί» που σχεδίασε ο Μις βαν ντερ Ρόε. «Το γυαλί υποδηλώνει διαφάνεια και ελευθερία, αλλά εκθέτει επίσης όλα όσα εισέρχονται», διευκρινίζει, παρόλο που –ή εξαιτίας του– η έκθεσή του στο κτήριο αυτό τιτλοφορείται NIGHT.
Είναι η πρώτη μεγάλη ατομική έκθεση του Κατελάν στη Γερμανία, με την ευκαιρία του βραβείου Preis der Nationalgalerie 2026, το οποίο του απονεμήθηκε τον Νοέμβριο του 2025. Εκτός από τα σημαντικά ιστορικά έργα του, υπάρχει και νέα δουλειά του καλλιτέχνη, με κοινό επαναλαμβανόμενο στοιχείο στην πρακτική του την ένταση μεταξύ αθωότητας και βίας, την κατασκευή της ταυτότητας και την επιμονή της ιστορικής μνήμης. Η επιμελήτρια Λίζα Μπότι λέει ότι το έργο του Κατελάν μπορεί να οριστεί ως «κωμικός υπαρξισμός», και μοιάζει να αστειεύεται. Όμως φαίνεται πως αυτό επιδιώκει η έκθεση NIGHT: Όχι να επανασυστήσει στο κοινό έναν παρεξηγημένο σοβαρό καλλιτέχνη, αλλά να δείξει ότι το σοβαρό και το γελοίο, το ιερό και το βλάσφημο, το πολιτικό και το παιδικά ανόητο συνυπήρχαν πάντα στη δουλειά του Κατελάν.
Οι επισκέπτες εισέρχονται μέσα από το Purgatory (Καθαρτήριο, 2026), ένα νέο έργο που αναπαριστά την Πύλη του Βρανδεμβούργου σε σμίκρυνση. Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μνημεία της Γερμανίας επανατοποθετείται ως χώρος διέλευσης, στοχασμού και ιστορικής ασάφειας. «Στο Βερολίνο η Ιστορία παραμένει ορατή. Τη συναντάς παντού, στην αρχιτεκτονική, στους θεσμούς, ακόμη και στους χώρους μεταξύ των κτηρίων», λέει ο καλλιτέχνης. Σύμφωνα με τον Κατελάν, το πολιτικό κλίμα μάς υπενθυμίζει ότι «τα ερωτήματα παραμένουν τα ίδια, και αφορούν την εξουσία, τη μνήμη, τον φόβο και την αίσθηση του ανήκειν». Όμως η μνήμη αναφέρεται ως θέμα μόνο παρεμπιπτόντως και με αφηρημένους όρους. Όπως λέει η επιμελήτρια, ο Κατελάν έχει μετατρέψει την επάνω αίθουσα του κτηρίου «σε χώρο που θυμίζει την ατμόσφαιρα μιας εκκλησίας ή ενός κοσμικού ιερού, ένα περιβάλλον στο οποίο οι επισκέπτες καλούνται να αναλογιστούν όχι μόνο συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα αλλά και τις ευρύτερες δομές μέσω των οποίων θυμούνται οι κοινωνίες».
*Και κάτι άσχετο (;) με τα παραπάνω: «Απευθύνουμε τα πλέον ειλικρινή μας συλλυπητήρια» στους συγγενείς και συναδέλφους των πιλότων, δήλωσε ο Δένδιας, θυμίζοντας περφόρμανς του Κατελάν. Δύο τινά μπορεί να συμβαίνουν: Είτε οι πολιτικοί σαν αυτόν δεν έχουν συναντηθεί ποτέ με την ειλικρίνεια, είτε νομίζουν πως είναι κάτι που έχει διαβαθμίσεις. Σαν το IQ τους, λόγου χάρη, για το οποίο με τη σειρά μου τους απευθύνω τα (αν)ειλικρινή μου συλλυπητήρια…
chrarv@philelefheros.com
Minority Report, ΕΛΕΥΘΕΡΑ 13.09.2026
