Λευκωσία: Τρέχουν να σώσουν ό,τι σώζεται για τις πλημμύρες – Πονοκέφαλος η 28ης Οκτωβρίου, αρχίζουν τα έργα στον Κοτσίρκα – Τι προβλέπει η Μετεωρολογική για βροχές το φθινόπωρο (εικόνες)

Τα απόνερα σε τεχνικό επίπεδο της καταστροφικής κακοκαιρίας που έπληξε την Κύπρο στις 29 Αυγούστου, επισκιάστηκαν φυσιολογικά από τα δύο τραγικά γεγονότα εκείνου του Σαββατοκυρίακου. Η απώλεια ανθρώπινων ζωών, άλλωστε, δικαίως υπερτερεί απέναντι σε κάθε περαστικό πρόβλημα ή επιπλοκή. Η αδυναμία της αντιπλημμυρικής προστασίας όμως ήρθε ξανά στην επιφάνεια, κυρίως στη Λευκωσία η οποία ήταν και ο δέκτης της περισσότερης ποσότητας νερού.

Ειδικοί εξηγούν στον «Φ» ότι το εν λόγω ακραίο επεισόδιο ήταν αποτέλεσμα ενός συνδυασμού καιρικών συνθηκών και δεν σημαίνει ότι τα έντονα φαινόμενα θα είναι πλέον ο κανόνας στην Κύπρο. Η αύξηση του ενδεχόμενου δημιουργίας πιο ενεργών βροχοφόρων περιόδων και περισσότερο έντονων επεισοδίων είναι μεν πιθανή, αλλά δεν συνεπάγεται αυτόματα περισσότερες πλημμύρες.

Η πιθανότητα όμως υπάρχει και θα μπορούσε να ενισχυθεί από την ένταση του φαινομένου El Ninio που αναπτύσσεται στην περιοχή. Γι’ αυτό και οι αρμόδιοι καλούνται σήμερα να προβούν στις δέουσες ενέργειες ώστε να επιλύσουν χρόνια προβλήματα, που για να είμαστε δίκαιοι δεν φτιάχνονται με ένα μαγικό ραβδί. Πρόκειται ωστόσο για ζητήματα που ενδεχομένως με το πέρασμα του χρόνου και με την ραγδαία αλλαγή του κλίματος θα τα βρίσκουμε συχνότερα μπροστά μας.

Η ευθύνη στον ΕΟΑ

Ο ΕΟΑ Λευκωσίας, από την πρώτη Ιουλίου 2024, ανέλαβε την ευθύνη για την λειτουργία και συντήρηση των συστημάτων αποχέτευσης όμβριων υδάτων στις δημαρχούμενες περιοχές τα οποία πριν την μεταρρύθμιση βρίσκονταν υπό την ευθύνη 10 διαφορετικών αρχών.

Αρμόδιες πηγές εξήγησαν στον «Φ» ότι, ουσιαστικά, ο Οργανισμός κλήθηκε να διαχειριστεί δέκα ασύνδετα μεταξύ τους δίκτυα, για τα οποία, με εξαίρεση το Δήμο Λευκωσίας, υπήρχαν σημαντικές αποκλίσεις όσο αφορά την προσέγγιση, επένδυση, διαχείριση και συστηματική συντήρηση. Κάποια δίκτυα δεν ήταν πλήρως καταγραμμένα, άλλα δεν ακολουθούσαν ενιαία προσέγγιση και σε τμήματα τους δεν υπήρχαν αγωγοί, κάποια είναι πεπαλαιωμένα ελλιπή και με σοβαρές κακοτεχνίες, ενώ σε άλλα σημεία οι υποδομές δεν ανταποκρίνονται στους όγκους νερού που σήμερα μεταφέρονται λόγω της επέκτασης της πόλης.

Το τμήμα που δημιουργήθηκε για συντήρηση των δικτύων ήδη προχώρησε στον καθαρισμό και την αποκατάσταση της λειτουργικότητας σημαντικού αριθμού υποδομών όμβριων υδάτων και εφαρμόζει πρόγραμμα συστηματικής προληπτικής συντήρησης και καθαριότητας του δικτύου καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. «Αν δεν είχαμε προχωρήσει σε αυτές τις προγραμματισμένες  εργασίες η κατάσταση του δικτύου όμβριων υδάτων θα ήταν κατά πολύ χειρότερη», διαβεβαιώνουν οι ίδιες πηγές.

Την ίδια ώρα, σημειώνουν πως, σε συνεργασία με τους Δήμους (που οι υπηρεσίες τους έχουν την ευθύνη καθαρισμού των πεζοδρομίων, οδών και σχαρών) γίνεται προσπάθεια ενίσχυσης της ετοιμότητας και αποτελεσματικής ανταπόκρισης σε περιπτώσεις έντονων καιρικών φαινομένων, μέσω συμφωνιών για συντονισμένες παρεμβάσεις, κινητοποίηση συνεργείων και προσωπικού, διάθεση οχημάτων και μηχανημάτων, χρήση εξοπλισμού άντλησης υδάτων, κλπ.

Πέραν όμως από τη συντήρηση των υφιστάμενων δικτύων, ο Οργανισμός υπογραμμίζει ότι έχει θέσει ως προτεραιότητα την επίλυση των επειγόντων προβλημάτων, αφού είναι πλέον αντιληπτή από όλους η ανάγκη για ένα ενιαίο σχεδιασμό. Για το τελευταίο ο Οργανισμός εξασφάλισε την παροχή υπηρεσιών από το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης (TSI) της ΕΕ, με σκοπό την παροχή εμπειρογνωμόνων για τη μελέτη κι εκπόνηση πολιτικής για τη διαχείριση των όμβριων υδάτων.

Τα «κόκκινα» σημεία της πόλης

Οι περιοχές στις οποίες καταγράφονται επαναλαμβανόμενα και έντονα πλημμυρικά φαινόμενα σε μεγάλο βαθμό εντοπίζονται και στους Χάρτες Επικινδυνότητας Πλημμύρας που υπάρχουν αναρτημένοι από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων μετά από μελέτες που εκπονεί. Πρόκειται για προβλήματα τα οποία έχουν συσσωρευτεί σε βάθος δεκαετιών και για τα οποία πηγές από τον ΕΟΑ παραδέχονται πως δεν θα ήταν ορθό να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι μπορεί να επιλυθούν μέσα σε λίγους μήνες.

Στην Λευκωσία αυτές εντοπίζονται στην περιοχή της Έγκωμης, στην περιοχή του Αρχαγγέλου, κατά μήκος του Πεδιαίου ποταμού ενώ υπάρχουν και άλλες περιοχές όπου παρουσιάζονται μικρότερης κλίμακας προβλήματα που δεν παύουν όμως να αποτελούν προβλήματα της καθημερινότητας των πολιτών και που έχουμε υποχρέωση να επιλύσουμε.

Όπως επισημαίνουν πηγές από τον ΕΟΑ, σύντομα αρχίζει το έργο επιδιόρθωσης του εγκιβωτισμένου οχετού, κάτω από την λεωφόρο Διγενή Ακρίτα (Βασιλοπόταμου – Κοτσίρκα) ενώ σε προχωρημένο στάδιο βρίσκεται η μελέτη για τη δημιουργία αγωγών ομβρίων στην περιοχή μεταξύ Λακατάμειας και Στροβόλου, κοντά στο γήπεδο του ΑΠΟΕΛ, με στόχο το έργο να ξεκινήσει στις αρχές του 2027.

Τι ζητά από το κράτος ο ΕΟΑ

Ο ΕΟΑ διεκδικεί σήμερα έργα που ήταν υπό την ευθύνη του κεντρικού κράτους εδώ και δεκαετίες, είτε να προχωρήσουν άμεσα είτε να δοθούν στον ΕΟΑ Λευκωσίας οι πόροι με σκοπό να υλοποιηθούν άμεσα.

Παράδειγμα αποτελούν τα αντιπλημμυρικά έργα στο Δάλι, οι λίμνες κατακράτησης της Έγκωμης (για τις οποίες να σημειωθεί ακόμη εκκρεμούν οι τελικές αποφάσεις και επίσημη χωροθέτηση τους), η Λεωφόρος Ναυαρίνου, αντιπλημμυρικά έργα σε Κοκκινοτριμιθιά, Παλιομέτοχο, Αγίους Τριμιθιάς και η λίμνη κατακράτησης στα Λατσιά.

Η τραγική κατάσταση στην Έγκωμη και το παράδειγμα του Κοτσίρκα

Στην περιοχή της Έγκωμης παρατηρούνται επαναλαμβανόμενα πλημμυρικά φαινόμενα κατά μήκος της Λεωφόρου 28ης Οκτωβρίου και σε διάφορα σημεία στην ευρύτερη οικιστική περιοχή.  

Το ζήτημα κρίνεται από τον ΕΟΑ ως εξαιρετικά σοβαρό γι’ αυτό και προτίθεται να προχωρήσει σε άμεση διερεύνηση των λόγων για τους οποίους προκύπτουν αυτά τα πλημμυρικά φαινόμενα. Αναμένεται να διερευνηθεί η διαστασιολόγηση των αγωγών αποχέτευσης όμβριων υδάτων, να μελετηθούν οι όποιες πιθανές επιπτώσεις από τον εγκιβωτισμό του ποταμού Κλήμου, να καταγραφούν τυχόν ελλείψεις στο δίκτυο οχετών όμβριων της περιοχής και τους παρακείμενους δρόμους, και τέλος οι επιπτώσεις της απουσίας των λιμνών κατακράτησης υδάτων στο χώρο της Διεθνούς Έκθεσης και του παλαιού αεροδρομίου Λευκωσίας.   

Μετά το περιστατικό της 29^ης Αυγούστου έγινε επιτόπια διερεύνηση σε κάποιες οικιστικές περιοχές της Έγκωμης. Διαπιστώθηκε ότι σε ορισμένα σημεία οι διαστάσεις των υφιστάμενων αγωγών είναι ανεπαρκείς, ενώ σε άλλα σημεία υπάρχει απουσία δικτύου. Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις διαφάνηκε ότι η σύνδεση μεταξύ των αγωγών του υφιστάμενου δικτύου δεν είναι η ενδεδειγμένη.

Αν και αυτά θα μελετηθούν με λεπτομέρεια κατά την διάρκεια των μελετών για την ευρύτερη περιοχή, ο Οργανισμός προτίθεται να προχωρήσει άμεσα στην υλοποίηση  μικρών έργων εκτόνωσης των ομβρίων υδάτων σε τέσσερα σημεία ως μια ενδιάμεση λύση σε μια προσπάθεια, στο μέτρο του δυνατού, άμβλυνσης των πλημμυρικών προβλημάτων.

Στο μεταξύ, μέσα στον επόμενο μήνα αρχίζουν οι εργασίες εργασίες για την Επιδιόρθωση, Συντήρηση και Ενίσχυση του Ορθογωνικού οχετού, κάτω από την λεωφόρο Διγενή Ακρίτα (Βασιλοπόταμου – Κοτσίρκα) στον Δήμο Λευκωσίας, μεταξύ των συμβολών με τις λεωφόρους Καλλιπόλεως και Λάρνακος.

Πηγές από τον ΕΟΑ δήλωσαν στον «Φ» ότι με την ανάληψη της αρμοδιότητας της διαχείρισης των ομβρίων υδάτων, εντόπισαν την κατάσταση στην οποία ευρίσκεται ο αγωγός και έθεσαν το έργο στις προτεραιότητες τους, συνεκτιμώντας και λαμβάνοντας σοβαρά υπόψιν τον παράγοντα της ασφάλειας των οχημάτων που διέρχονται πάνω από τον αγωγό, επί της Διγενή Ακρίτα καθημερινά.     

Το έργο θα κοστίσει €2,259,499 + ΦΠΑ και θα χρηματοδοτηθεί κατά 2/3 από το κράτος και κατά 1/3 από τον ΕΟΑ, μέσω των τελών όμβριων υδάτων. Οι εργασίες αναμένεται πως θα διαρκέσουν 28 εβδομάδες.

Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης: Δεν πρόκειται να παρελθοντολογήσουμε

Σε δηλώσεις του στον «Φ» ο πρόεδρος του ΕΟΑ Λευκωσίας, Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης, υπογραμμίζει ότι δεν πρόκειται να παρελθοντολογήσουν και παραδέχεται ότι υπήρξαν καθυστερήσεις, ελλείψεις και αστοχίες. «H κατάσταση όμως καταδεικνύει ότι ορθώς δημιουργήθηκαν οι ΕΟΑ ώστε να αναλάβει μια αρχή την ενιαία διαχείριση του συστήματος όμβριών υδάτων», τονίζει.

Επισημαίνει πως ο ΕΟΑ στοχεύει στη διασφάλιση της ύπαρξης των αναγκαίων υποδομών, οι οποίες θα λειτουργούν και θα συντηρούνται επαρκώς, ενώ παράλληλα θα υπάρχει η επιχειρησιακή ετοιμότητα για άμεση κινητοποίηση ώστε να αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά τα έκτακτα περιστατικά κακοκαιρίας τα οποία μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των πολιτών και των περιουσιών τους.

Τέλος, σημειώνει ότι οι ετήσιες εισπράξεις περίπου 2 εκατομμυρίων ευρώ το χρόνο από τα τέλη όμβριων υδάτων, επιτρέπουν στον ΕΟΑ να προχωρεί σε παρεμβάσεις σε καίρια προβληματικά σημεία της επαρχίας Λευκωσίας, έτσι ώστε κάθε χρόνο η κατάσταση να γίνεται λίγο καλύτερη και να μειώνονται οι πιθανότητες πλημμυρικών φαινομένων.

Χαράλαμπος Προύντζος: Το ζήτημα δεν επιλύεται με παυσίπονα

«Το θέμα των ομβρίων υδάτων είναι ένα ζήτημα που ο νέος Δήμος Λευκωσίας επιχειρεί να επιλύσει μετά από διαχρονικές παθογένειες δεκαετιών. Παρατηρούνται έντονα πλημμυρικά φαινόμενα σε συγκεκριμένα σημεία για ειδικούς λόγους, όχι απρόβλεπτους δυστυχώς αφού οι χάρτες πλημμύρας του ΤΑΥ υπάρχουν εδώ και πάρα πολλά χρόνια.

Περιοχές που συνορεύουν με ποτάμια, χαμηλά σημεία κατωφερειών και περιοχές με απουσία αντιπλημμυρικών προνοιών χαρακτηρίζονται περιοχές υψηλού κινδύνου. Τέτοια προβλήματα αντιμετωπίζουμε στο Πλατύ Αγλαντζιάς σε οικίες που συνορεύουν με το πρώην ΑΤΙ, στην Έγκωμη και στον Άγιο Δομέτιο δίπλα από την κοίτη του ποταμού Κλήμου (οδός Ηλιά Παπακυριακού, Λευκοθέου και Βυζαντίου) καθώς και στα χαμηλά σημεία των λόφων περιμετρικά της Έγκωμης.

Λόγω της κλιματικής αλλαγής, τέτοια φαινόμενα πλέον συμβαίνουν συχνότερα και ως εκ τούτου υπάρχει ανάγκη επικαιροποίησης των σχεδίων διαχείρισης έκτακτων περιστατικών και καθίσταται αναγκαίος ένας καλύτερος συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών.

Το πρωτόκολλο διαχείρισης κρίσεων χρήζει επίσης επικαιροποίησης. Επιπρόσθετα, η επικοινωνία μεταξύ των υπηρεσιών δεν πρέπει να εξαρτάται από το αν υπάρχει μια καλή σχέση μεταξύ συνεργαζόμενων εργαζομένων από την κάθε Αρχή, αλλά να είναι θεσμοθετημένη η συνεργασία, με συγκεκριμένα πρωτόκολλα επικοινωνίας και συντονισμού.

Από την πλευρά μας, προβήκαμε σε συγκεκριμένες ενέργειες για αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων. Πολλά επιλύθηκαν με αντιπλημμυρικά έργα που εκτελέσθηκαν σε διάφορους δρόμους. Ειδικά στο δημοτικό διαμέρισμα Λευκωσίας αλλά και στο δημοτικό διαμέρισμα Αγίου Δομετίου, πέραν των 300 δρόμων ανακατασκευάστηκαν τα τελευταία 12 χρόνια και σε αυτούς κατασκευάστηκε ένα ευρύ δίκτυο οχετών μέσω του οποίου αποχετεύονται τα νερά της βροχής. Εντούτοις, η μη εκτέλεση πολεοδομικών έργων που προνοούνται στα τοπικά σχέδια για πέραν των τριών δεκαετιών όπως η Γρηγόρη Αυξεντίου και Ναβαρίνου οδηγούν στην παρουσίαση σχετικών προβλημάτων.

Από την μεριά του, ο ΕΟΑ ανέλαβε πλέον την επέκταση των δικτύων των οχετών για τα όμβρια αλλά και την εκτέλεση αντιπλημμυρικών έργων όπου είναι αναγκαίο. Αναμένουμε από τον Οργανισμό να προχωρήσει και στην κατασκευή λιμνών για κατακράτηση των νερών του ποταμού Κλήμου στην Έγκωμη, καθώς για το Δήμο Λευκωσίας είναι ένα πολύ σημαντικό έργο που θα βοηθήσει τα μέγιστα.

Έχουμε ενημερώσει τον ΕΟΑ για όλα τα προβληματικά σημεία και είμαστε σε συνεχή επικοινωνία και συνεργασία μαζί του. Το ζήτημα δεν μπορεί να επιλυθεί με παυσίπονα, θα πρέπει να δρομολογηθούν αντιπλημμυρικά έργα υπερτοπικού χαρακτήρα από το κράτος. Αναμένουμε επίσης ότι η Κυβέρνηση θα εντάξει τις λίμνες κατακράτησης της Έγκωμης και τη λεωφόρο Λευκοθέου στον επερχόμενο τριετή προϋπολογισμό της.»

Φίλιππος Τύμβιος: Πιθανή η αύξηση έντονων επεισοδίων

«Με τα σημερινά δεδομένα που προσφέρονται από τα ατμοσφαιρικά μοντέλα πρόγνωσης, η εικόνα είναι πιο θετική για το φθινόπωρο παρά για την καρδιά του χειμώνα. Οι εποχικές προγνώσεις δείχνουν σαφώς υγρότερο σήμα για Σεπτέμβριο-Νοέμβριο, με το ισχυρότερο σήμα τον Οκτώβριο και θετική τάση να συνεχίζεται ασθενέστερη τον Νοέμβριο.

Για Δεκέμβριο και Ιανουάριο δεν υπάρχει σαφές θετικό σήμα, ενώ ο Φεβρουάριος παρουσιάζει μόνο μικρή θετική απόκλιση. Το συμπέρασμα είναι ότι οι επερχόμενοι μήνες θα φέρουν περισσότερο μια πρωιμότερη και πιο ενεργή έναρξη της βροχερής περιόδου και όχι κατ’ ανάγκην ένα συνολικά υγρό χειμώνα.

Δεν υπάρχει επιστημονικό επιχείρημα που να μας επιτρέπει άμεσα να συνδέσουμε την βροχόπτωση που μετρούμε στην Κύπρο με την ένταση του φαινομένου El Niño. Η σχέση είναι έμμεση και σύνθετη, μέσω αλλαγών στη γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας.

Περισσότερο ενδιαφέρον για την Ανατολική Μεσόγειο έχει ο πιθανός συνδυασμός ισχυρού El Niño με ένα άλλο μεγάλο, επίσης πλανητικής κλίμακας σύστημα, το Δίπολο του Ινδικού Ωκεανού IOD. Με βάση τη βιβλιογραφία, ο συνδυασμός αυτός μπορεί να ευνοήσει το φθινόπωρο αυξημένη μεταφορά υγρασίας και μεγαλύτερη συχνότητα χαμηλών στην περιοχή της Κύπρου.

Η αύξηση του ενδεχόμενου δημιουργίας πιο ενεργών βροχοφόρων περιόδων και περισσότερο έντονων επεισοδίων είναι μεν πιθανή, αλλά δεν σημαίνει αυτόματα περισσότερες πλημμύρες. Για να συμβεί ένα ακραίο επεισόδιο πρέπει να συνδυαστούν και οι κατάλληλες τοπικές και συνοπτικής κλίμακας συνθήκες, όπως βεβαίως συνέβη στις 29 Αυγούστου.

Δεν μπορούμε από ένα μόνο επεισόδιο να ισχυριστούμε ότι τέτοια φαινόμενα θα αποτελέσουν πλέον τον κανόνα. Αυτό που μπορούμε να πούμε με βάση τις μέχρι σήμερα ενδείξεις είναι ότι το περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσονται τα έντονα καιρικά φαινόμενα μεταβάλλεται. Σε ένα θερμότερο κλίμα, η ατμόσφαιρα ήδη διαθέτει περισσότερη ενέργεια ενώ η θερμότερη θάλασσα μπορεί να τροφοδοτεί τα κατώτερα στρώματα με αυξημένες ποσότητες υδρατμών και θερμότητας. Όταν συνυπάρξουν οι κατάλληλες δυναμικές συνθήκες, αυξάνεται η δυνατότητα εκδήλωσης εντονότερων επεισοδίων και πολύ μεγάλων υψών βροχής σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Η 29η Αυγούστου αποτέλεσε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου συνδυασμού. Η πολύ θερμή θάλασσα, η ήδη αυξημένη ατμοσφαιρική αστάθεια, η παρουσία διαταραχής στην ανώτερη ατμόσφαιρα και ενός (ασθενούς) βαρομετρικού χαμηλού νότια της Κύπρου δημιούργησαν συνθήκες έντονης σύγκλισης και ευνόησαν την ανάπτυξη οργανωμένων και μακρόβιων καταιγίδων. Καθένας από τους παράγοντες αυτούς θα μπορούσε από μόνος του να συμβάλει στην εκδήλωση έντονου καιρού όμως ο συνδυασμός τους οδήγησε σε ένα εξαιρετικά ισχυρό επεισόδιο.»