Ένας γήινος Αρχάγγελος

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Ο Νίκος Ξυλούρης (1936-1980) υπήρξε μια ξεχωριστή προσωπικότητα, τόσο ως τραγουδιστής και λυράρης όσο και ως άνθρωπος. Παρά τον πρόωρο θάνατό του, στα 44 χρόνια του, το αποτύπωμά του στη μουσική –και όχι μόνο– ιστορία του ελληνικού τραγουδιού είναι νωπό στις μνήμες μας.

Η ιδιαίτερη φωνή του, με εκείνο το παλλόμενο ηχόχρωμα, είναι ικανή να σε ταξιδέψει σε κόσμους πολύχρωμους, αλλά και σε σκοτεινές εποχές της ελληνικής ιστορίας. Στην καρδιά της δικτατορίας η φωνή του γίνεται σύμβολο αντίστασης, είτε τραγουδά Μαρκόπουλο είτε παραδοσιακά τραγούδια του τόπου του: «Πότε θα κάνει ξαστεριά», «Αγρίμια κι αγριμάκια μου», με κορυφαίο σταθμό στη μουσική διαδρομή του, κατά τη γνώμη μου, το περίφημο «Καπνισμένο Τσουκάλι» το 1975.

Αυτό ήταν το αποτέλεσμα της συνάντησης του μεγάλου Κρητικού με τους στίχους του μεγάλου Γιάννη Ρίτσου και τη μουσική ενός άλλου Κρητικού, του Χρήστου Λεοντή. Δεν νομίζω να κατόρθωσε άλλος τραγουδιστής να εκφράσει με τόση αυθεντικότητα και υπόκωφο πάθος στίχους γεμάτους με τόσο πόνο, αλλά και μια παράξενη αισιοδοξία, όπως στο «Και να, αδερφέ μου»: Και να, αδερφέ μου / που μάθαμε να κουβεντιάζουμε / ήσυχα κι απλά. / Καταλαβαινόμαστε τώρα / δεν χρειάζονται περισσότερα. / Κι αύριο λέω θα γiνουμε ακόμα πιο απλοί. / Θα τρώμε το ψωμί μας στο τραπέζι, / θα κοιτάμε τη μέρα έξω από το τζάμι, / θα λέμε τι ωραία που είναι η ζωή, / κι η ζωή θα είναι ακόμα πιο ωραία. Και με την κατάληξη: Γιατί εμείς δεν τραγουδάμε για να ξεχωρίσουμε, αδελφέ μου, απ’ τον κόσμο. / Εμείς τραγουδάμε / για να σμίξουμε τον κόσμο.

Ο Ρίτσος έγραψε αυτά τα ποιήματα τα χρόνια του Εμφυλίου στην Ελλάδα, όντας εξόριστος στον Άγιο Ευστράτιο και τη Λήμνο μεταξύ 1948 και 1949. Είναι εκπληκτική η διαίσθηση του Νίκου Ξυλούρη, το μουσικό αλλά κυρίως το δημοκρατικό ένστικτό του, που τον καθοδήγησε να ερμηνεύσει, 30 χρόνια μετά, με τόση ευαισθησία τα βάσανα των εξόριστων παράλληλα με την αναφορά στην ελπίδα και στη συντροφικότητα. Όλα αυτά αποτελούν πλέον συλλογική συνείδηση χάρη στον Ρίτσο, ίσως όμως δεν θα έφταναν ως εμάς σήμερα μοιάζοντας τόσο επίκαιρα, χωρίς τη σπουδαία ερμηνεία του Ξυλούρη.

Με αφορμή τα 90 χρόνια από τη γέννησή του, έρχεται από την Αθήνα η μουσικοθεατρική παράσταση «Νίκος Ξυλούρης, ο Αρχάγγελος της Κρήτης», σε σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη (συνέντευξη στις σελ. 58-59) και θα περιοδεύσει σε Λεμεσό, Λευκωσία και Λάρνακα από τις 11 ώς τις 14 Σεπτεμβρίου, με τη συμμετοχή σημαντικών καλλιτεχνών της μουσικής και του θεάτρου. Θα απολαύσουμε εμβληματικά τραγούδια, σε συνδυασμό με ηχητικά ντοκουμέντα, φωτογραφίες και αφήγηση.

chrarv@philelefheros.com

ΕΛΕΥΘΕΡΑ 30.08.2026