«Περιγελάστε τους, ειρωνευτείτε τους…»

Πώς μπορούν οι πολίτες, σε ένα δημοκρατικό κράτος, να αντιδράσουν σε ενδεχόμενες παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους;

Παρακολουθώ, όπως όλοι, την πρόσφατη «κόντρα», όπως συνηθίζουμε να λέμε, ανάμεσα στους επικεφαλής της Γενικής Εισαγγελίας και την Αρχή κατά της Διαφθοράς, μαζί και τις αντιδράσεις πολιτικών, πολιτών και του Τύπου. Μου φαίνεται αδιανόητο να μη θέλει κάποιος –και μάλιστα οι εκπρόσωποι ενός ανώτατου θεσμού της Δικαιοσύνης–την πλήρη διερεύνηση μιας υπόθεσης-δυναμίτη στα θεμέλια του κράτους, οποιουδήποτε κράτους, όπως είναι οι παρακολουθήσεις πολιτών, τηλεφωνικές, «ηλεκτρονικές» και άλλες.

Η λεγόμενη «υπόθεση του μαύρου βαν» έχει διεθνείς προεκτάσεις, αφού μετά την Κύπρο η ισραηλινή εταιρεία «μετακόμισε» στην Ελλάδα, όπου πούλησε τις ίδιες υπηρεσίες (λογισμικό Predator κ.λπ.) στην ελληνική κυβέρνηση, «κάτι που είναι απολύτως νόμιμο», όπως δήλωσε ο ιδιοκτήτης της Ταλ Ντίλιαν. Εκείνος προσέφερε τα μέσα, είπε, απαντώντας στην αγωγή που του έκανε ένα από τα θύματα των παρακολουθήσεων, όμως δεν έκανε αυτός τις (παράνομες) παρακολουθήσεις με τη χρήση του Predator αλλά το κράτος. Κι εδώ το κράτος το αγόρασε; Όπως είπε και ο Αλέξης Μαύρος, δικανικός εμπειρογνώμονας και πρώην μέλος της Αστυνομίας, η Αστυνομία Κύπρου έκανε επισυνδέσεις (αυτός είναι ο… ευγενικός όρος) και παρακολουθούσε συνομιλίες πολιτών σε πραγματικό χρόνο, χωρίς να υπάρχει σχετική  νομοθετική ρύθμιση.

Όποιος κι αν είναι ο λόγος που ο Γενικός Εισαγγελέας δεν επέτρεψε στην Αρχή κατά της Διαφθοράς να συνεχίσει την έρευνα για τις παράνομες παρακολουθήσεις –είτε είναι η εμπλοκή του ονόματος του Βοηθού Γεν. Εισαγγελέα είτε κάτι άλλο–, οι νομικισμοί από μέρους του δεν αρκούν για να δικαιολογήσουν τον τερματισμό της έρευνας και τον εκθέτουν στα μάτια των πολιτών. Ακόμα περισσότερο επειδή χαρακτήρισε το πόρισμα της Αρχής απόρρητο, όπως και όλη τη σχετική αλληλογραφία. Τι δεν πρέπει να μάθουμε, άραγε, και γιατί;

Έχουμε όλοι μας, ως πολίτες αυτού του κράτους, το δικαίωμα να γνωρίζουμε τι παίζεται πίσω από τις πλάτες μας εις βάρος μας, ενδεχομένως και χάρη στην ανοχή μας – εις βάρος των δικαιωμάτων μας και των δημοκρατικών ελευθεριών. Όταν ανώτατοι κρατικοί θεσμοί συμπεριφέρονται με αδιαφανή τρόπο, χωρίς να δικαιολογούν επαρκώς τις αυθαίρετες αποφάσεις τους σε τέτοια ζωτικά για τη δημοκρατία θέματα, επιτρέπουν να δημιουργούνται υπόνοιες για διαπλοκή και διαφθορά, κάνοντας έτσι τους πολίτες να αναρωτιούνται μήπως όντως ζουν σε κράτος-μαφία. Να σκέφτονται ποιον και ποιους προστατεύουν, ποιες παράνομες διαδικασίες και πρακτικές προσπαθούν να αποκρύψουν. Αν δεν είναι έτσι, τότε ας αφήσουν επιτέλους τις έρευνες να πάρουν τον δρόμο τους.

Πώς μπορούν οι πολίτες, σε ένα ελεύθερο και δημοκρατικό κράτος, να αντιδράσουν σε ενδεχόμενες παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους; Πώς μπορούμε να αναγκάσουμε τους πολιτικούς και τους άλλους κρατικούς θεσμούς να μην μας αγνοούν, να μας ενημερώνουν, να μας σέβονται; Ο Μεξικανός συγγραφέας Σέρχιο Πιτόλ πιστεύει ότι οι πολίτες πρέπει να αφυπνιστούν, ιδίως εκείνοι που είναι «βολεμένοι», και έχει μια πρόταση γι’ αυτό  (στο βιβλίο του «Η τέχνη της φυγής», εκδ. Δώμα 2024):

«Πρέπει ν’ αρχίσουμε να κοροϊδεύουμε τα πάντα, εν ανάγκη να οδηγηθούμε και στο χάος, και να δημιουργήσουμε το κατάλληλο περιβάλλον ώστε οι βολεμένοι να ξυπνήσουν, γιατί ένα μεγάλο μέρος των δεινών τους, καθώς και των δικών μας, προέρχονται από τους δικούς τους περιορισμούς. Περιγελάστε τους [αναφέρεται στους «αρτηριοσκληρωτικούς θεσμούς»], ειρωνευτείτε τους, κάντε τους να αισθανθούν ανίσχυροι∙ μόνο έτσι μπορεί ν’ αλλάξει κάτι».

Ο Πιτόλ παραδέχεται ότι αυτό είναι δύσκολο – έργο Σισύφειο το χαρακτηρίζει, που όμως αξίζει την προσπάθεια. «Κι αν τελικά αποδειχθεί ακατόρθωτο να εξανθρωπιστούν εκείνα τα πρόσωπα από μπετόν που οι πολιτικοί φιλοδοξούν να αποκτήσουν μόλις πάρουν έστω και μια μικρή γεύση εξουσίας, αν μη τι άλλο ας αποκαλυφθούν οι ρωγμές τους. Οι νέοι έχουν μπουχτίσει πια με την ηλιθιότητα». Ο Πιτόλ μιλάει, βέβαια, για το Μεξικό του 1962, ωστόσο αυτά που λέει για τη χώρα του επιβεβαιώνουν πως, πρώτον, ο κόσμος είναι  μικρός, και δεύτερον, πως τα ίδια προβλήματα συνοδεύουν την εξουσία παντού και σε κάθε εποχή.

Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, πως αυτά είναι άλυτα και πως δεν μπορούμε να γλιτώσουμε από την ενδεχόμενη αυθαιρεσία όποιου αποκτά ένα ψήγμα εξουσίας και επιχειρεί να το εκμεταλλευτεί. Απεναντίας, μας προειδοποιεί για το πόσο αναγκαίο είναι να επαγρυπνούμε και να μην βολευόμαστε. Αρκεί να πιστέψουμε πως δεν είμαστε εμείς ανίσχυροι αλλά εκείνοι: Όσοι εκμεταλλεύονται τη θέση τους εις βάρος μας, αργά ή γρήγορα θα λογοδοτήσουν γι’ αυτό, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Οι ρωγμές τους φαίνονται.

chrarv@philelefheros.com

Minority Report, ΕΛΕΥΘΕΡΑ 20.09.2026