Τι είναι και πώς μπορούν να τους αποφύγουν οι επιχειρήσεις
Αδιαμφισβήτητα, ζούμε σε μία εποχή που οι καταναλωτές στρέφονται ολοένα και περισσότερο προς τον βιώσιμο τρόπο ζωής και κατ’ επέκταση την επιλογή πιο ”πράσινων” προϊόντων και υπηρεσιών. Στο πλαίσιο αυτό, οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να εξελιχθούν και να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις της αγοράς και να διαθέσουν προϊόντα που ταιριάζουν σε αυτό το περιβαλλοντικό προφίλ. Ωστόσο, στην προσπάθεια αυτή παρατηρείται συχνά επιχειρήσεις να προβάλλουν ψευδείς, ανακριβείς ή υπερβολικούς ισχυρισμούς σχετικά με τα περιβαλλοντικά επιτεύγματα ή τις δεσμεύσεις τους. Για την εξάλειψη αυτού του φαινομένου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 22 Μαρτίου 2023 πρότεινε την εφαρμογή κοινών κριτηρίων κατά της προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας και των παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών σε ολόκληρη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ).
Πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατέδειξε ότι το 53.3% των περιβαλλοντικών ισχυρισμών που εξετάστηκαν στην ΕΕ ήταν ασαφείς, παραπλανητικοί ή αβάσιμοι και ότι το 40% ήταν ατεκμηρίωτοι. Η χρήση παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών, εκτός από τον αρνητικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, δημιουργεί και άνισους όρους ανταγωνισμού στην αγορά, λειτουργώντας εις βάρος των επιχειρήσεων που καταβάλλουν πραγματικές προσπάθειες για τη βελτίωση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών τους. Επίσης, μπορεί να επηρεάσει τη φήμη των επιχειρήσεων αφού πλέον οι καταναλωτές μπορούν εύκολα να αντιληφθούν αν οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί είναι παραπλανητικοί ή ψευδείς και μπορούν να προβούν σε σχετικές καταγγελίες, ώστε να παρθούν κατάλληλα διορθωτικά μέτρα.
Με την εφαρμογή κοινών κριτηρίων κατά της προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας και των παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ως στόχο οι καταναλωτές να έχουν μεγαλύτερη σαφήνεια και ισχυρότερη βεβαιότητα όταν αγοράζουν προϊόντα που προβάλλονται ως οικολογικά, καθώς και καλύτερη ποιότητα ενημέρωσης, ώστε να μπορούν να επιλέγουν προϊόντα και υπηρεσίες φιλικά προς το περιβάλλον. Επιπρόσθετα, με τη θέσπιση κοινών κριτηρίων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι θα επωφεληθούν οι επιχειρήσεις που κινούνται προς την εφαρμογή περισσότερο περιβαλλοντικά φιλικών πρακτικών και θα δημιουργηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού.
Για την αποφυγή της χρήσης παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει όπως οι πληροφορίες που δίνονται από τις επιχειρήσεις για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους να είναι αξιόπιστες, συγκρίσιμες και επαληθεύσιμες. Οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί θα πρέπει να είναι σαφείς, όπως «μπλουζάκι από ανακυκλωμένες πλαστικές φιάλες», «συσκευασία από 30% ανακυκλωμένο πλαστικό» ή «αντηλιακό φιλικό προς τον ωκεανό», να επαληθεύονται με ανεξάρτητο τρόπο και να αποδεικνύονται με επιστημονικά στοιχεία. Επίσης, προτείνεται όπως απαγορευτεί η χρήση ισχυρισμών ή σημάτων που αξιολογούν συγκεντρωτικά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις προϊόντων ή υπηρεσιών.
Πέρα από αυτά, υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους οι επιχειρήσεις μπορούν να αποφύγουν πρακτικές που οδηγούν σε παραπλανητικούς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς αλλά και να προβάλουν τον πραγματικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο των προϊόντων και των υπηρεσιών τους. Για παράδειγμα, σημαντική είναι η αποφυγή της χρήσης εικόνων που σχετίζονται με την οικολογία και τη φύση σε διαφημιστικά και συσκευασίες προϊόντων, αφού αυτή η πρακτική συχνά δίνει λανθασμένα την εντύπωση ότι κάποια προϊόντα ή υπηρεσίες έχουν περιβαλλοντικό όφελος ή είναι φιλικά προς το περιβάλλον. Επίσης, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επικεντρωθούν στον εντοπισμό των μη βιώσιμων ή φιλικών προς το περιβάλλον πρακτικών τους, όπως για παράδειγμα δραστηριότητες με υψηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, και να αναπτύξουν σχέδια δράσης για την διόρθωση ή βελτίωση των υφιστάμενων πρακτικών. Οι επιχειρήσεις που αρχίζουν να κινούνται προς ένα βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο, θα πρέπει να ενημερώσουν αναλόγως τους καταναλωτές, εκ των οποίων πολλοί από αυτούς αν και επιδιώκουν να υιοθετήσουν πιο κοινωνικά υπεύθυνα πρότυπα κατανάλωσης αγοράζοντας ”πράσινα” προϊόντα, είναι επίσης πολύ θετικοί ως προς την προσπάθεια των επιχειρήσεων να εφαρμόσουν πιο βιώσιμες πρακτικές.
Η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων (ΟΕΒ), αναγνωρίζοντας τη σημαντικότητα της αποφυγής των παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών, μεριμνά για την κατάλληλη ενημέρωση των επιχειρήσεων για τις εξελίξεις επί του θέματος και την εφαρμογή κατάλληλων πρακτικών βιωσιμότητας. Επίσης, η ΟΕΒ, με σκοπό την στήριξη των επιχειρήσεων-μελών να εφαρμόσουν περιβαλλοντικά φιλικές πρακτικές, έχει εντάξει στο Πρότυπο «Sound Industrial Relations 2014» δράσεις που στοχεύουν στη μείωση των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων (π.χ. προώθηση ανακύκλωσης, χρήση φυσικών πόρων, δενδροφυτεύσεις, διαχείριση αποβλήτων) από επιχειρήσεις. Επιπρόσθετα, η ΟΕΒ υλοποιεί το Μέτρο «Προώθηση της Κυκλικής Οικονομίας στις Ξενοδοχειακές Εγκαταστάσεις», που έχει ως στόχο τη μετάβαση αριθμού ξενοδοχειακών επιχειρήσεων της Κύπρου σε ένα βιώσιμο κυκλικό μοντέλο λειτουργίας, μέσω της εφαρμογής του Σχήματος Πιστοποίησης Κυκλικής Οικονομίας που δημιουργήθηκε για την πιστοποίηση της εφαρμογής πρακτικών κυκλικής οικονομίας.
* Λειτουργός, Τμήμα Ενέργειας και Περιβάλλοντος, ΟΕΒ
