Πριν το 2009, οι καθυστερήσεις σε δάνεια με υποθήκη την κύρια κατοικία ήταν κάτω από 7%. Οφειλέτες σε πέραν του 50% από αυτά ήταν αυτοί που θεωρούνται στρατηγικοί κακοπληρωτές, δηλαδή, δεν πληρώνουν ενώ έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν, εκμεταλλευόμενοι συγκεκριμένες πρόνοιες της νομοθεσίας.
Με τροποποιήσεις που έγιναν στη νομοθεσία και αφορούν εκποιήσεις, τα δεδομένα άλλαξαν υπέρ των πιστωτών. Άφησαν όμως εκτεθειμένους αρκετούς δανειολήπτες, που τα δάνεια τους είτε είναι εξοφλημένα ή γίνονται βιώσιμα αφού αφαιρεθούν οι υπερχρεώσεις.
Η κρίση που ξεκίνησε το 2008 στις ΗΠΑ, επηρεάζοντας σχεδόν όλο τον κόσμο, αφορούσε και την προσπάθεια διάθεσης της υπερβάλλουσας ρευστότητας από τις τράπεζες. π.χ. αν ένα ζευγάρι ζητούσε οικιστικό δάνειο €300,000, οι ‘τραπεζίτες’ τους έλεγαν να σφίξουν λίγο το ζωνάρι και να αγοράσουν (με υποθήκη βέβαια) πιο μεγάλο σπίτι, αξίας €500,000, που σύντομα θα άξιζε €1,000.000.
Τα Συνεργατικά, ενώ έπρεπε να λειτουργούν αντίστροφα, δηλαδή να λαμβάνουν καταθέσεις από την τοπική κοινωνία και να τα δανείζουν όλα στην ίδια τοπική κοινωνία, παρακολουθώντας στενά τις εξελίξεις και ενεργώντας εκ των προτέρων να προλάβουν το πρόβλημα, δυστυχώς συμπεριφέρονταν επίσης αλόγιστα και χωρίς ιδιαίτερη αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των δανειοληπτών. Απόδειξη των πιο πάνω, στην Κύπρο, τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια (ΜΕΔ) έφτασαν το 56% του συνόλου των δανείων, το ψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη. Αρκετά δάνεια ήταν μη βιώσιμα από την ημερομηνία έγκρισης τους.
Σημαντικό ρόλο στην αύξηση των ΜΕΔ έπαιξαν και οι καταχρηστικές ρήτρες και υπερχρεώσεις τόκων, που αύξησαν τα χρεωστικά υπόλοιπα. Το σκάνδαλο του Libor στην Αγγλία και οι υπερχρεώσεις του πρώην Συνεργατισμού είναι παραδείγματα που επηρεάζουν αρνητικά αρκετούς δανειολήπτες και φορολογούμενους πολίτες, που βλέπουν την περιουσία τους να κινδυνεύει με εκποίηση.
Σήμερα, αν κάποιοι δανειολήπτες καθυστερήσουν να πληρώσουν τη δόση τους, η τράπεζα ή η εταιρεία εξαγοράς πιστώσεων (ΕΕΠ) έχουν δικαίωμα να τους χρεώσουν με έξοδα καθυστέρησης και τόκους υπερημερίας στο ποσό της καθυστέρησης. Πιθανόν, και λόγω πιέσεων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για μείωση των ΜΕΔ, να τους τηλεφωνούν κάθε 3-4 ημέρες μέχρι να σιγουρευτούν ότι οι δανειολήπτες θα καλύψουν την καθυστερημένη δόση τους.
Τι γίνεται όμως όταν χρειάζονται κάτι οι δανειολήπτες ή αν το δάνειο τους έχει υπερχρεώσεις; Ποιες οι υποχρεώσεις ή/και τιμωρία αν η τράπεζα ή η ΕΕΠ δεν ανταποκρίνονται;
Πλέον οι δανειολήπτες, και λόγω των συμβάντων με τις υπερχρεώσεις τόκων, ζητούν πληροφόρηση για τα επιτόκια που διαχρονικά χρεώθηκαν τα δάνεια τους, αλλά δεν τους παραχωρούνται ανέξοδα και γρήγορα από κάποιες τράπεζες.
Συνεχίζονται οι προσπάθειες δημιουργίας κατάλληλου μηχανισμού για γρήγορες και δεσμευτικές αποφάσεις που αφορούν διόρθωση χρέους. Οι αναδιαρθρώσεις χρεών και επιστροφές υπερχρεώσεων απαιτούν εξειδικευμένη γνώση και τεκμηριωμένη αλληλογραφία. Είναι λάθος οι δανειολήπτες, από μόνοι τους, να απευθύνουν επιστολές σε ΑΠΙ, ζητώντας επιστροφή υπερχρεώσεων.
Χειριζόμαστε τρεις περιπτώσεις δανειοληπτών που, τόσο εμείς όσο και το γραφείο του Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου(ΧΕ), διαπιστώσαμε ότι τα δάνεια έχουν εξοφληθεί. Οι επηρεαζόμενες τράπεζες συνεχίζουν και αποστέλλουν επιστολές καθυστερήσεων, χρεώνοντας ανάλογα, και προειδοποιούν για εκποιήσεις, για υπόλοιπο χρέους και μη ανταπόκριση των δανειοληπτών στις υποχρεώσεις τους. Παρόλο που η όποια προσπάθεια εκποίησης είμαι βέβαιος ότι θα αποτύχει, συστήνω έξι βήματα για διόρθωση/αναδιάρθρωση χρέους, μέσω και του Πλαισίου Αφερεγγυότητας:
1) Διόρθωσης χρέους εντός 6 μηνών, με την κατάθεση αίτησης για Προσωπικό Σχέδιο Αποπληρωμής,
2) Μαζέψτε όλα τα σχετικά στοιχεία και ζητήστε εξειδικευμένη άποψη για πιθανές υπερχρεώσεις,
3) Αν ο εμπειρογνώμονας που εμπιστεύεστε γνωματεύσει ότι υπάρχουν υπερχρεώσεις, δώστε εντολή για ετοιμασία έκθεσης και παραπόνου προς το συγκεκριμένο ΑΠΙ. Αυτό μπορεί να συνδυαστεί με αίτηση αναδιάρθρωσης,
4) Αν το ΑΠΙ διαφωνήσει/δεν απαντήσει εντός 90ημερών, προχωρήστε σε τεκμηριωμένο πλέον παράπονο προς το γραφείο του ΧΕ, για υπερχρεώσεις μέχρι €250.000,
5) Μετά την απόφαση του ΧΕ, αν το ΑΠΙ πάλι δεν συμμορφωθεί, προχωρήστε αμέσως σε καταχώρηση αγωγής στο Επαρχιακό Δικαστήριο, που αφορά η δανειακή σύμβαση,
6) Σε περίπτωση υπερχρεώσεων πέραν των €250,000 και αφού βάσει σχετικής νομοθεσίας ο ΧΕ δεν μπορεί να τις εξετάσει, κατόπιν της μελέτης/έκθεσης και υποβολής παραπόνου, προχωρήστε άμεσα στην αγωγή.
Τα πιο πάνω βήματα, η εξειδικευμένη γνώση για διόρθωση χρέους και η νομοθεσία γύρω από το Πλαίσιο Αφερεγγυότητας είναι ανάχωμα και τρόποι για να προστατεύσετε τα δικαιώματα και περιουσιακά στοιχεία σας σήμερα. Υπάρχει και η Οδηγία περί Διαχείρισης Καθυστερήσεων, που κάποιες τράπεζες ακολουθούν κατόπιν σχετικής υποδείξεως.
Μπορεί προς το παρόν αρκετοί πιστωτές να μην προβαίνουν σε εκποιήσεις κατοικιών κάτω των €350,000 (κυρίως λόγω πολιτικών παροτρύνσεων)ν αλλά αυτό δεν θα διαρκέσει για πολύ ακόμα.
Εύχομαι, η νέα Βουλή να δει διαφορετικά το θέμα του εξωδικαστικού μηχανισμού για διόρθωση χρεών. Οι προσπάθειες συνεχίζονται…
* Οικονομικός Σύμβουλος/Σύμβουλος Αφερεγγυότητας-Εκκαθαριστής (MBA, Kingston, UK)
