Πριν δύο εβδομάδες, σε μια συζήτηση, με ρώτησαν τι σημαίνει για μένα επιτυχία. Απάντησα ότι είναι τρία πράγματα. Να εξελίσσεσαι. Να γίνεσαι λίγο καλύτερος κάθε μέρα. Να αφήνεις θετικό αποτύπωμα στους ανθρώπους γύρω σου. Να βελτιώνεις, έστω και λίγο, τη ζωή τους. Και, όταν πέφτεις για ύπνο, να έχεις ήσυχη τη συνείδησή σου. Λίγες μέρες αργότερα, δύο θάνατοι μού έδειξαν πόσο αληθινή ήταν αυτή η απάντηση. Δύο γυναίκες που δεν γνωρίστηκαν ποτέ. Δύο γυναίκες που δύσκολα θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικές.
Η πρώτη ήταν η Τουρκοκύπρια δημοσιογράφος και ερευνήτρια Σεβγκιούλ Ουλουντάγ. Αφιέρωσε δεκαετίες από τη ζωή της στην αναζήτηση της αλήθειας για τους αγνοουμένους, Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους. Δεν αναζητούσε ενόχους για να δικαιώσει τη μία ή την άλλη πλευρά. Αναζητούσε ανθρώπους, ώστε οι οικογένειές τους να μπορέσουν επιτέλους να τους αποχαιρετήσουν με αξιοπρέπεια. Το έργο της δεν ένωσε μόνο οστά με ονόματα. Ένωσε ανθρώπους. Και ίσως γι’ αυτό, στο τελευταίο της αντίο, βρέθηκαν μαζί άνθρωποι και από τις δύο κοινότητες. Ήταν σαν η ίδια της η ζωή να είχε γίνει μια μικρή γέφυρα πάνω από μια μεγάλη πληγή.
Η δεύτερη ήταν η κυρία Σωτηρούλα.Για περισσότερα από είκοσι χρόνια εργαζόταν ως καθαρίστρια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Ωραίος τύπος. Μιλούσαμε για την Ομόνοια, για τα πολιτικά, για τα κοινά -δυστυχώς- θέματα υγείας… Κάποτε τη ρώτησα σχεδόν άχρωμα «Τι κάμνεις, κα Σωτηρούλα; Πώς πάει η δουλειά;»
Χαμογέλασε και μου απάντησε με μια φράση που δεν θα ξεχάσω ποτέ: «Τι κάμνουμε, γιε μου; Βοηθούμε να σπουδάσουμε τα κοπελλούθκια του κόσμου.» Χαμογέλασα. Θυμήθηκα την ιστορία με τον επιστάτη της NASA που έλεγε ότι δεν σφουγγάριζε το πάτωμα. Βοηθούσε να πάει ο άνθρωπος στο φεγγάρι.
Ήταν πρόσφυγας. Δούλεψε από τα δεκαεπτά της μέχρι τα εβδομήντα πέντε, γιατί έπρεπε να στηρίξει την οικογένειά της.
Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι δεν έβλεπε τον εαυτό της ως μια καθαρίστρια που φρόντιζε αίθουσες. Έβλεπε τον εαυτό της ως μέρος μιας αποστολής πολύ μεγαλύτερης από την ίδια. Και είχε δίκιο.
Εύχομαι μόνο να πρόλαβε να καταλάβει ότι πράγματι βοήθησε να μορφωθούν χιλιάδες από τα «κοπελλούθκια του κόσμου» που πέρασαν όλα αυτά τα χρόνια από το Πανεπιστήμιο.
Θαυμάζω τους ανθρώπους που δεν μετρούν την αξία της δουλειάς τους από τη θέση που κατέχουν, αλλά από τον σκοπό που υπηρετούν. Η μία έγινε γνωστή σε όλο τον κόσμο. Η άλλη ήταν γνωστή μόνο στους ανθρώπους που τη συναντούσαν καθημερινά στους διαδρόμους του Πανεπιστημίου.
Η μία έγραφε άρθρα. Η άλλη κρατούσε μια σφουγγαρίστρα. Η μία πάλευε για την επανένωση ενός τόπου. Η άλλη βοηθούσε, με τον δικό της τρόπο, να μορφωθούν οι επόμενες γενιές. Και φυσικά, αν κάποιος με ρωτούσε σήμερα αν ήταν επιτυχημένες, θα απαντούσα χωρίς δεύτερη σκέψη: ναι. Γιατί η επιτυχία δεν μετριέται μόνο με όσα καταφέρνουμε για τον εαυτό μας, αλλά και με όσα αφήνουμε πίσω στους άλλους.
Ζούμε σε μια εποχή που μας μαθαίνει να κυνηγάμε τίτλους, διακρίσεις, προβολή και αριθμούς. Να συγκρίνουμε συνεχώς τον εαυτό μας με τους άλλους. Να πιστεύουμε ότι η αξία μας βρίσκεται στο επόμενο βήμα της καριέρας. Όμως, όταν ένας άνθρωπος φεύγει από τη ζωή, κανείς δεν θυμάται πραγματικά το οργανόγραμμα.
Θυμάται αν ένιωσε καλύτερος επειδή τον γνώρισε. Αν του έδωσε ελπίδα. Αν στάθηκε δίπλα του. Αν άφησε τον κόσμο λίγο καλύτερο απ’ ό,τι τον βρήκε. Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πραγματικό νόημα της ζωής.
Να εξελισσόμαστε όχι μόνο για τον εαυτό μας, αλλά για να μπορούμε να προσφέρουμε περισσότερα. Να έχουμε το θάρρος να αμφισβητούμε ό,τι βάζει τις ιδέες πάνω από τους ανθρώπους. Να υπηρετούμε έναν σκοπό μεγαλύτερο από τον εαυτό μας.
Γιατί στο τέλος δεν θα μας ορίσει η θέση που κατείχαμε. Θα μας ορίσει αυτό που άφησε πίσω η παρουσία μας στις ζωές των άλλων.
Αιωνία τους η μνήμη.
*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστήμιου
