Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας

Τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση, η οποία ανέδειξε τις αδυναμίες του ευρωπαϊκού ενεργειακού μοντέλου. Η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, η μεταβλητότητα των διεθνών τιμών της ενέργειας και οι γεωπολιτικές εξελίξεις κατέδειξαν ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ή τεχνικό ζήτημα, αλλά και βασικό παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 17 Ιουλίου 2026 το Electrification Action Plan, μια από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες του Clean Industrial Deal και του Affordable Energy Action Plan. Η νέα στρατηγική δεν περιορίζεται στην προώθηση της πράσινης μετάβασης. Αντίθετα, φιλοδοξεί να αποτελέσει το νέο αναπτυξιακό μοντέλο της Ευρώπης, αξιοποιώντας την ηλεκτρική ενέργεια ως τον βασικό ενεργειακό φορέα για τις μεταφορές, τα κτίρια και τη βιομηχανία.

Σήμερα, η ηλεκτρική ενέργεια καλύπτει μόλις το 23% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (στην Κύπρο το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε περίπου 26%), ενώ το υπόλοιπο εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε ορυκτά καύσιμα, όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από τα εισαγόμενα καύσιμα και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ενεργειακής ασφάλειας, η Επιτροπή επιδιώκει, μέσω του Electrification Action Plan, τον διπλασιασμό της συμμετοχής της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική κατανάλωση, από 23% σήμερα σε περίπου 46% έως το 2040. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, η επίτευξη του στόχου αυτού μπορεί να περιορίσει τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων κατά περίπου €260 δισ. ετησίως, αξιοποιώντας παράλληλα τη διαρκώς αυξανόμενη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

Η στρατηγική αυτή στηρίζεται στην παραδοχή ότι η ηλεκτροποίηση αποτελεί τον αποδοτικότερο τρόπο απανθρακοποίησης για το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας. Προβλέπει την επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης στις μεταφορές, την αντικατάσταση των συμβατικών συστημάτων θέρμανσης στα κτίρια με αντλίες θερμότητας και άλλες ηλεκτρικές τεχνολογίες, καθώς και τον εξηλεκτρισμό σημαντικού μέρους των βιομηχανικών διεργασιών μέσω ηλεκτρικών λεβήτων, ηλεκτρικών κλιβάνων και βιομηχανικών αντλιών θερμότητας. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζεται ότι, σε ορισμένους τομείς της βιομηχανίας, η άμεση ηλεκτροποίηση δεν είναι ακόμη τεχνικά ή οικονομικά εφικτή και, ως εκ τούτου, το πράσινο υδρογόνο και άλλα καύσιμα χαμηλών εκπομπών άνθρακα θα εξακολουθήσουν να διαδραματίζουν συμπληρωματικό ρόλο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει, ωστόσο, ότι η μετάβαση αυτή δεν μπορεί να καταστεί εφικτή μόνο με περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ). Εξίσου κρίσιμη είναι η αναβάθμιση των ηλεκτρικών δικτύων, τα οποία καλούνται να εξυπηρετήσουν ένα ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό της ενεργειακής ζήτησης. Προς την κατεύθυνση αυτή, το Electrification Action Plan συνοδεύεται από το Grids Package, το οποίο αποσκοπεί στην επιτάχυνση των επενδύσεων στα δίκτυα μεταφοράς και διανομής, στην ενίσχυση των διασυνδέσεων μεταξύ των κρατών μελών, στην εγκατάσταση έξυπνων μετρητών και στην ψηφιοποίηση του ηλεκτρικού συστήματος.

Καθοριστικός είναι επίσης ο ρόλος της αποθήκευσης ενέργειας. Η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης και τεχνολογιών υδρογόνου θεωρείται πλέον βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική αξιοποίηση της παραγωγής από ΑΠΕ και για την παροχή της απαραίτητης ευελιξίας στο ηλεκτρικό σύστημα. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ψηφιοποίηση, στις ενεργειακές κοινότητες, στη διαχείριση της ζήτησης και στην ανάπτυξη των αναγκαίων δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, αναγνωρίζοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν αφορά μόνο νέες τεχνολογίες, αλλά και νέους τρόπους παραγωγής, κατανάλωσης και διαχείρισης της ενέργειας.

Ίσως η σημαντικότερη διαπίστωση είναι ότι η μετάβαση προς τον εξηλεκτρισμό δεν μπορεί να επιταχυνθεί εάν η ηλεκτρική ενέργεια παραμείνει ακριβότερη από τα ορυκτά καύσιμα. Για τον σκοπό αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μέτρα που αποσκοπούν στη μείωση του συνολικού κόστους ηλεκτρισμού, μέσω της αναθεώρησης των χρεώσεων δικτύου, της αποτελεσματικότερης αξιοποίησης των εσόδων του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), της δημιουργίας νέων χρηματοδοτικών εργαλείων και της παροχής κινήτρων για επενδύσεις σε ηλεκτρικές τεχνολογίες.

Για την Κύπρο, οι ευρωπαϊκές αυτές εξελίξεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, το αυξημένο κόστος ηλεκτρισμού, η μεγάλη διείσδυση φωτοβολταϊκών, αλλά και οι προκλήσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν ως προς την ανάπτυξη των ηλεκτρικών δικτύων και της αποθήκευσης, καθιστούν τον εξηλεκτρισμό σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της ανταγωνιστικότητας της χώρας. Η επιτυχία, όμως, θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα υλοποίησης των απαραίτητων υποδομών και τη δημιουργία ενός σταθερού επενδυτικού πλαισίου που θα ενθαρρύνει τις επενδύσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ομοσπονδία Εργοδοτών & Βιομηχάνων (ΟΕΒ) παρακολουθεί στενά τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και συμβάλλει ενεργά στον διάλογο για τη διαμόρφωση πολιτικών που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Η ΟΕΒ θεωρεί ότι ο εξηλεκτρισμός μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο για την επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνοδεύεται από ανταγωνιστικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, σύγχρονες ενεργειακές υποδομές και ένα σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο που θα επιτρέπει στις επιχειρήσεις να επενδύουν με ασφάλεια στις νέες τεχνολογίες, συμβάλλοντας στη μείωση του ενεργειακού κόστους και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της κυπριακής οικονομίας.

*Λειτουργός Τμήματος Ενέργειας & Περιβάλλοντος  της ΟΕΒ