Εγκαταλελειμμένα αλλά πολύτιμα 30.000 ακατοίκητα κτήρια – Πώς τα αξιοποιούν στο εξωτερικό, τι μπορεί να γίνει στην Κύπρο

Τι συμβαίνει με τις εγκαταλελειμμένες οικιστικές μονάδες στην Κύπρο και γιατί δεν αξιοποιούνται; Το ερώτημα θέτει ο τέως πρόεδρος της κοινοβουλευτικής επιτροπής Περιβάλλοντος, Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, ο οποίος επιχείρησε να δώσει απαντήσεις μέσω της πρακτικής που ακολουθούν άλλες χώρες-μέλη της ΕΕ.

Αξίζει να σημειωθεί πως σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΕΤΕΚ, στην Κύπρο υπάρχουν περίπου 30.000 κτήρια τα οποία ουσιαστικά δεν κατοικούνται και τα οποία θα μπορούσαν να επιδιορθωθούν και να αξιοποιηθούν κυρίως για σκοπούς αύξησης του οικιστικού αποθέματος, ιδιαίτερα από όσους έχουν ως μόνη επιλογή να νοικιάσουν αντί να αγοράσουν στέγη.

Όπως εξηγεί στον «Φ» ο κ. Θεοπέμπτου, για τον θέμα ενδιαφέρθηκε όταν μετακόμισε στον Άγιο Ανδρέα στη Λευκωσία, όπου διαπίστωσε ότι υπήρχαν πολλές εγκαταλελειμμένες οικοδομές, περιλαμβανομένων και λεγόμενων παλαιών αρχοντικών.

Από την εμπειρία του αλλά και το ψάξιμο διαπίστωσε, πως εγκαταλελειμμένα σπίτια υπάρχουν και στην ύπαιθρο και γενικά σε όλη την Κύπρο και, μάλιστα, σε μια περίοδο με έντονο το στεγαστικό το πρόβλημα. Έχοντας αυτά υπόψιν, διερωτήθηκε «τι ισχύει σε άλλες από πλευράς κινήτρων για επαναφορά των εγκαταλελειμμένων κτηρίων σε χρήση».

Από την έρευνα την οποίαν διενήργησε, σχετικά με την εμπειρία άλλων χωρών στο θέμα, διαπίστωσε τα ακόλουθα:

• Η Ιρλανδία παραχωρεί επιχορηγήσεις για την ανακαίνιση κενών και ερειπωμένων κατοικιών, με ποσά που μπορούν να φτάσουν τις €50.000 για κενή ιδιοκτησία και τις €70.000 για ερειπωμένη ιδιοκτησία. 
• Η Γαλλία χρησιμοποιεί φορολογική πίεση σε περιοχές με στεγαστική ένταση, με ειδική φορολογία για κενές κατοικίες.
• Η Ισπανία δίνει στους δήμους τη δυνατότητα πρόσθετης επιβάρυνσης στον φόρο ακινήτων για κατοικίες που παραμένουν κενές για μεγάλο διάστημα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
• Η Πορτογαλία προωθεί την αποκατάσταση κτηρίων μέσα από ειδικό ταμείο αστικής ανακαίνισης και επαναχρήσης.

Σημειώνεται ότι, στην Κύπρο για ανακαίνιση μίας οικιστικής μονάδας τριών υπνοδωματίων το υπουργείο Εσωτερικών διαθέτει μέχρι €40.000.

Ως προς το τι δεν γενέσθαι, ο κ. Θεοπέμπτου εισηγείται όπως ακολουθηθούν τα ακόλουθα βήματα τα οποία δεν συνεπάγονται μεγάλο κόστος:

• Κάθε δήμος και κοινότητα, σε συνεργασία με το υπουργείο Εσωτερικών και τις αρμόδιες τεχνικές υπηρεσίες, πρέπει να δημιουργήσει μητρώο κενών, εγκαταλελειμμένων και επικίνδυνων κτηρίων. (Όπως είναι γνωστόν, οι ΕΟΑ, ειδικά για τις επικίνδυνες οικοδομές ενεργοποιήθηκαν και ήδη έχουν καλή εικόνα ενώπιον τους).

Ο κ. Θεοπέμπτου διευκρινίζει, πως άλλο το κενό κτήριο, άλλο το εγκαταλελειμμένο, άλλο το επικίνδυνο και άλλο το διατηρητέο το οποίο χρήζει ειδικής μεταχείρισης.

• Το μητρώο θα πρέπει να κατηγοριοποιεί τα κτήρια: Συγκεκριμένα να καταγράφει ποια είναι επικίνδυνα, ποια μπορούν να ανακαινιστούν, ποια έχουν αρχιτεκτονική ή ιστορική αξία, ποια βρίσκονται κοντά σε σχολεία, στάσεις λεωφορείων, τοπικά κέντρα ή περιοχές στις οποίες υπάρχει ζήτηση/ ανάγκη για προσιτή κατοικία. Έτσι, ο δήμος δεν θα ενεργεί αποσπασματικά, μετά από παράπονα, αλλά με προτεραιότητες.

• Το δεύτερο βήμα προτείνεται να συνδυάζει κίνητρα και υποχρεώσεις. Ο ιδιοκτήτης που επιθυμεί να επαναφέρει ένα κτήριο σε χρήση πρέπει να τυγχάνει γρήγορης τεχνικής καθοδήγησης και να αντιμετωπίζει απλές διαδικασίες και στοχευμένη οικονομική στήριξη.

«Έχουμε ήδη», παρατηρεί ο κ. Θεοπέμπτου, «παρόμοιες εμπειρίες με τα σχέδια ενεργειακής αναβάθμισης /τα προγράμματα “Εξοικονομώ – Αναβαθμίζω” για κατοικίες και κτήρια. Αυτά τα εργαλεία μπορούν , σύμφωνα πάντα με τον ίδιο, να εστιάσουν και να δίνουν προτεραιότητα σε κενά ή εγκαταλελειμμένα κτήρια που επιστρέφουν σε νόμιμη χρήση».

Χρήση κτηρίων για κοινωνικό όφελος

Για τη συγκεκριμένη χρήση παρατηρεί πως είναι δεδομένο ότι χρειάζονται περισσότερες κατοικίες σε προσιτές τιμές, για φοιτητές, για δημιουργία μικρών καταστημάτων, τα οποία θα τους εξυπηρετούν χωρίς να απαιτείται να έχουν όχημα για να φτάνουν σε αυτά, ενώ χρειάζονται και χώροι πολιτιστικής δημιουργίας, όπως και κτήρια για άλλες χρήσεις. «Τα εγκαταλελειμμένα κτήρια, ιδίως σε κέντρα πόλεων και παλαιούς οικιστικούς πυρήνες, μπορούν να γίνουν μέρος αυτής της λύσης», υποδεικνύει ο κ. Θεοπέμπτου.

Εισηγείται, εξάλλου, πως το κράτος και οι δήμοι μπορούν να εξετάσουν διάφορες λύσεις όπως μακροχρόνιας μίσθωσης, συμπράξεων με ιδιοκτήτες, αξιοποίηση κοινωνικών επιχειρήσεων ή αξιοποίησης δημοτικών κτηρίων τα οποία σήμερα παραμένουν ανενεργά.

Ταχεία αδειοδότηση, διαφάνεια και έλεγχος

Άλλο μέτρο που εισηγείται αφορά την ταχεία αδειοδότηση για μικρές και μεσαίες επεμβάσεις. Όπως εξηγεί, πολλά κτήρια δεν χρειάζονται δραστικές και κοστοβόρες επεμβάσεις ή και εκτεταμένα έργα. «Χρειάζονται», όπως αναφέρει, «στατική αξιολόγηση, καθαρισμό, απομάκρυνση επικίνδυνων υλικών, βασικές επισκευές, ενεργειακή βελτίωση, προσβασιμότητα και επανασύνδεση με τις υποδομές».

Συναφώς, παρατηρεί πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο Renovation Wave, στοχεύει στον διπλασιασμό του ετήσιου ρυθμού ενεργειακών ανακαινίσεων και στην ανακαίνιση 35 εκατομμυρίων κτηρίων έως το 2030. Η Κύπρος πρέπει, κατά τον ίδιο, να μεταφράσει αυτόν τον ευρωπαϊκό στόχο σε τοπικά, απλά και γρήγορα έργα αλλά και να διεκδικήσει χρηματοδοτήσεις.

Περαιτέρω, εισηγείται πως για σκοπούς διαφάνειας και ελέγχου οι τοπικές Αρχές πρέπει να δημοσιεύουν στοιχεία ως προς τον αριθμό των εγκαταλελειμμένων κτηρίων που καταγράφηκαν, πόσα κρίθηκαν επικίνδυνα, πόσα καθαρίστηκαν, πόσα ανακαινίστηκαν, πόσα επανήλθαν σε χρήση και πόσα αξιοποιήθηκαν για κοινωνικούς σκοπούς. Η δημοσιοποίηση των στοιχείων θα διευκολύνει, επίσης, τους δήμους να διεκδικούν χρηματοδότηση.

Πέραν των πιο πάνω, ο κ. Θεοπέμπτου παρατηρεί, πως «η διαχείριση των εγκαταλελειμμένων κτηρίων μας αφορά όλους επειδή άπτεται θεμάτων ασφάλειας των πεζών, προστασίας της γειτονιάς, αξιοποίηση της δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας, της αναζωογόνησης των κέντρων και της στέγασης. Μια σωστή πολιτική για τη διαχείριση των εγκαταλειμμένων κτηρίων θα ωφελήσει πολλούς για πολλά χρόνια και θα κάνει τις γειτονιές μας πιο ανθρώπινες για μια καλύτερη ποιότητα ζωής», καταλήγει ο κ. Θεοπέμπτου.