Το παράδοξο της ανάπτυξης

Η κυπριακή οικονομία συνεχίζει να καταγράφει αξιοσημείωτες επιδόσεις, με ρυθμούς ανάπτυξης που ξεπερνούν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την ανεργία να βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Παρά τη θετική αυτή εικόνα, οι επιχειρήσεις σε ολόκληρο το φάσμα της οικονομίας αντιμετωπίζουν μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής: τη δυσκολία εξεύρεσης επαρκούς και κατάλληλα καταρτισμένου ανθρώπινου δυναμικού.

Πρόκειται για ένα πραγματικό παράδοξο της ανάπτυξης. Την ώρα που η οικονομία δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας και αναπτύσσεται σε νέους τομείς, πολλές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να στελεχώσουν τις δραστηριότητές τους και να υλοποιήσουν τα επενδυτικά τους σχέδια. Η πρόκληση αυτή είναι ιδιαίτερα εμφανής στη βιομηχανία, τη μεταποίηση, τις κατασκευές, τη γεωργία και αρκετούς κλάδους υπηρεσιών.

Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί πολιτικές που στοχεύουν στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας, της παραγωγικής ανθεκτικότητας και της μείωσης της εξάρτησης από τρίτες χώρες σε κρίσιμους τομείς, όπως η ενέργεια, τα τρόφιμα, οι πρώτες ύλες, οι τεχνολογίες αιχμής και η άμυνα. Η κατεύθυνση αυτή δημιουργεί νέες ευκαιρίες για την ανάπτυξη της τοπικής παραγωγής και της κυπριακής μεταποιητικής δραστηριότητας. Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτών των ευκαιριών προϋποθέτει την ύπαρξη εργατικού δυναμικού, με τις κατάλληλες δεξιότητες και γνώσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η εργοδότηση ξένου εργατικού δυναμικού αποτελεί πλέον αναγκαιότητα για πολλούς κλάδους της οικονομίας. Επιχειρήσεις στη μεταποίηση, στις κατασκευές και σε άλλους παραγωγικούς τομείς δεν αδυνατούν να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας, αλλά να βρουν τα άτομα που θα τις στελεχώσουν. Η προσέλκυση εργαζομένων από το εξωτερικό συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση της παραγωγικής δραστηριότητας και στην κάλυψη άμεσων αναγκών της οικονομίας. Παράλληλα, απαιτείται η συνεχής βελτίωση και επιτάχυνση των σχετικών διαδικασιών, ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να ανταποκρίνονται έγκαιρα στις ανάγκες τους.

Η εισαγωγή εργατικού δυναμικού, ωστόσο, δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική λύση. Η μακροπρόθεσμη απάντηση βρίσκεται στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εγχώριου ανθρώπινου δυναμικού, στη διά βίου μάθηση και στη στενότερη σύνδεση του εκπαιδευτικού συστήματος με την αγορά εργασίας και την βιομηχανία.

Καθοριστικός είναι και ο ρόλος της ακαδημαϊκής κοινότητας. Τα πανεπιστήμια και τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, δημόσια και ιδιωτικά, οφείλουν να παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην οικονομία και τις τάσεις της αγοράς εργασίας, ώστε να προσαρμόζουν έγκαιρα τα προγράμματα σπουδών τους και να αναπτύσσουν νέες εκπαιδευτικές κατευθύνσεις όπου προκύπτουν ανάγκες.

Τι χρειάζεται η οικονομία

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι σπουδές στους τομείς των επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM), καθώς και η ανάπτυξη δεξιοτήτων που σχετίζονται με τη βιομηχανική παραγωγή, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τις τεχνολογίες του μέλλοντος. Η κυπριακή οικονομία θα χρειαστεί περισσότερους μηχανικούς, ειδικούς πληροφορικής, τεχνικούς αυτοματισμών, επαγγελματίες ανάλυσης δεδομένων και εξειδικευμένους τεχνίτες, οι οποίοι θα στηρίξουν την παραγωγική αναβάθμιση της χώρας.

Το ΚΕΒΕ παρατηρεί με ιδιαίτερη ικανοποίηση τα σημαντικά βήματα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια από το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας προς την κατεύθυνση της αναβάθμισης της Τεχνικής Εκπαίδευσης. Η αύξηση του αριθμού των μαθητών που επιλέγουν τις τεχνικές σχολές, ο εκσυγχρονισμός των προγραμμάτων σπουδών και η αναβάθμιση των προσφερόμενων μαθημάτων αποτελούν θετικές εξελίξεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της σύγχρονης οικονομίας.

Παρά τα σημαντικά αυτά βήματα, απαιτείται ακόμη μεγαλύτερη προσπάθεια για τη στοχευμένη προβολή των τεχνικών επαγγελμάτων και των προοπτικών που αυτά προσφέρουν. Η ενημέρωση των μαθητών για τις επαγγελματικές ευκαιρίες στη βιομηχανία, τη μεταποίηση, τις νέες τεχνολογίες και τους τομείς STEM πρέπει να ξεκινά πολύ σύντομα στο εκπαιδευτικό σύστημα, ώστε περισσότεροι νέοι να επιλέγουν σπουδές που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της  αγοράς εργασίας και οικονομίας.

Επιπρόσθετα, η αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της λύσης. Η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, η αυτοματοποίηση διαδικασιών και η ενσωμάτωση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να παράγουν περισσότερα, ταχύτερα και αποτελεσματικότερα. Η τεχνολογία, όμως, δεν υποκαθιστά τον άνθρωπο. Αντίθετα, αυξάνει την ανάγκη για εργαζομένους με υψηλότερο επίπεδο γνώσεων και τεχνικών δεξιοτήτων.

Η διατήρηση της αναπτυξιακής πορείας της Κύπρου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητά μας να αντιμετωπίσουμε έγκαιρα το έλλειμμα ανθρώπινου δυναμικού. Η προσέλκυση ταλέντου, η αποτελεσματική αξιοποίηση του ξένου εργατικού δυναμικού, η στήριξη της βιομηχανίας, η αναβάθμιση των δεξιοτήτων, και η ουσιαστική διασύνδεση της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της αγοράς αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια πιο παραγωγική, ανθεκτική και ανταγωνιστική κυπριακή οικονομία.

Το ΚΕΒΕ θα συνεχίσει να πρωτοστατεί στον διάλογο και στις πρωτοβουλίες που θα καταστήσουν την Κύπρο πιο παραγωγική, πιο ανταγωνιστική και πιο ανθεκτική στις προκλήσεις του μέλλοντος.

* Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας ΚΕΒΕ