Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on Google
Η διάλυση του ισχύοντος συστήματος που ρυθμίζει το διεθνές εμπόριο βρίσκεται σε πάρα πολύ προχωρημένο στάδιο. Δεν είναι μόνο ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, που είναι δυσαρεστημένος με αυτό. Η ανακοίνωση που εξέδωσε η ομάδα των G7, των επτά μεγαλύτερων βιομηχανικών χωρών, στην πρόσφατη σύνοδό τους, ζήτησε την κατάργηση των «αθέμιτων εμπορικών πρακτικών». Ποια είναι η αιτία της δυσαρέσκειας που επικρατεί σήμερα γύρω από αυτό το θέμα;
«Win – Win»
Η ρύθμιση του σημερινού συστήματος παγκόσμιου εμπορίου αποτελεί ευθύνη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). Λίγο πριν από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μια ομάδα κρατών πραγματοποίησαν συνάντηση για να καθορίσουν τους κανόνες που θα διέπουν το διεθνές εμπόριο στην μεταπολεμική περίοδο. Οι αποφάσεις τους διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο της κλασικής οικονομικής θεωρίας του οικονομολόγου David Ricardo, σύμφωνα με την οποία η μείωση των εμπορικών φραγμών για την απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου θα επέτρεπε σε κάθε χώρα να ειδικευτεί στην παραγωγή των προϊόντων και αγαθών στα οποία είναι σχετικά καλύτερη, στα οποία δηλαδή έχει το «συγκριτικό πλεονέκτημα». Η παραγωγή σε όλο τον κόσμο θα γινόταν πιο αποτελεσματική και όλες οι χώρες θα αποκόμιζαν οφέλη.
Η ρύθμιση του σημερινού συστήματος παγκόσμιου εμπορίου αποτελεί ευθύνη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). Λίγο πριν από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μια ομάδα κρατών πραγματοποίησαν συνάντηση για να καθορίσουν τους κανόνες που θα διέπουν το διεθνές εμπόριο στην μεταπολεμική περίοδο. Οι αποφάσεις τους διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο της κλασικής οικονομικής θεωρίας του οικονομολόγου David Ricardo, σύμφωνα με την οποία η μείωση των εμπορικών φραγμών για την απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου θα επέτρεπε σε κάθε χώρα να ειδικευτεί στην παραγωγή των προϊόντων και αγαθών στα οποία είναι σχετικά καλύτερη, στα οποία δηλαδή έχει το «συγκριτικό πλεονέκτημα». Η παραγωγή σε όλο τον κόσμο θα γινόταν πιο αποτελεσματική και όλες οι χώρες θα αποκόμιζαν οφέλη.
Αργοπορία
Η λήψη αποφάσεων εκ μέρους του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου είναι αργή και χρονοβόρα. Με στόχο την επίτευξη συμφωνίας για μείωση των δασμολογικών εμποδίων βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία μέσω των αποκαλούμενων «γύρων εμπορικών διαπραγματεύσεων». Πρόκειται για συναντήσεις στις οποίες εκπροσωπούνται όλες οι χώρες μέλη και όλες έχουν μία ψήφο για τις προτεινόμενες αλλαγές στους δασμούς. Στόχος είναι να επιτευχθεί συμφωνία με τη συναίνεση όλων των μελών. Ο ΠΟΕ διευκρινίζει ότι «οι αποφάσεις λαμβάνονται από τα μέλη ως σύνολο». Επιπλέον, αναγνωρίζει ότι «η επίτευξη συναίνεσης μεταξύ περίπου 150 χωρών μπορεί να είναι δύσκολη». Και αυτό έχει αποδειχθεί στην πράξη.
Στον πρώτο γύρο διαπραγματεύσεων για την μείωση των δασμών, που πραγματοποιήθηκε το 1948, χρειάστηκαν επτά μήνες για να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ όλων των 23 χωρών μελών. Από τότε οι διαπραγματεύσεις έγιναν πιο περίπλοκες και ο χρόνος που απαιτείται για την επίτευξη συμφωνίας έχει αυξηθεί με γεωμετρική πρόοδο. Στις διαπραγματεύσεις που έγιναν μετά τον τελευταίο γύρο πήραν μέρος 123 χώρες μέλη και χρειάστηκαν 13 χρόνια. Οι 159 χώρες μέλη που συγκρότησαν τον τελευταίο γύρο πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων («Γύρος της Ντόχα») δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε συμφωνία μετά από 18 χρόνια…
Η λήψη αποφάσεων εκ μέρους του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου είναι αργή και χρονοβόρα. Με στόχο την επίτευξη συμφωνίας για μείωση των δασμολογικών εμποδίων βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία μέσω των αποκαλούμενων «γύρων εμπορικών διαπραγματεύσεων». Πρόκειται για συναντήσεις στις οποίες εκπροσωπούνται όλες οι χώρες μέλη και όλες έχουν μία ψήφο για τις προτεινόμενες αλλαγές στους δασμούς. Στόχος είναι να επιτευχθεί συμφωνία με τη συναίνεση όλων των μελών. Ο ΠΟΕ διευκρινίζει ότι «οι αποφάσεις λαμβάνονται από τα μέλη ως σύνολο». Επιπλέον, αναγνωρίζει ότι «η επίτευξη συναίνεσης μεταξύ περίπου 150 χωρών μπορεί να είναι δύσκολη». Και αυτό έχει αποδειχθεί στην πράξη.
Στον πρώτο γύρο διαπραγματεύσεων για την μείωση των δασμών, που πραγματοποιήθηκε το 1948, χρειάστηκαν επτά μήνες για να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ όλων των 23 χωρών μελών. Από τότε οι διαπραγματεύσεις έγιναν πιο περίπλοκες και ο χρόνος που απαιτείται για την επίτευξη συμφωνίας έχει αυξηθεί με γεωμετρική πρόοδο. Στις διαπραγματεύσεις που έγιναν μετά τον τελευταίο γύρο πήραν μέρος 123 χώρες μέλη και χρειάστηκαν 13 χρόνια. Οι 159 χώρες μέλη που συγκρότησαν τον τελευταίο γύρο πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων («Γύρος της Ντόχα») δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε συμφωνία μετά από 18 χρόνια…
«Κερδίζω – Χάνεις»;
Σε παλαιότερες εποχές, το εθνικό εμπόριο είχε στο επίκεντρό του κυρίως προϊόντα όπως το μαλλί, το σιτάρι, το πετρέλαιο, τα σιδηρομεταλλεύματα και άλλα παρόμοια αγαθά, σχετικά στερεά αντικείμενα που συνδέονται στενά με τους φυσικούς πόρους των εδαφών και του υπεδάφους μιας χώρας. Τα προϊόντα αυτά ήταν βοηθητικά στην δημιουργία εθνικών εμπορικών πλεονεκτημάτων που μόνο αργά άλλαζαν και ήταν σχετικά μη μετακινούμενα. Σήμερα, το εμπόριο μιας χώρας εξαρτάται λιγότερο από υλικούς πόρους αυτής της μορφής. Οι ιδέες και οι καινοτομίες έχουν γίνει πολύ πιο σημαντικές για το εμπόριο αλλά και για την απόκτηση εμπορικού πλεονεκτήματος.
Η Apple, η Google, η Amazon, και άλλες παρόμοιες εταιρείες, έχουν ξεκινήσει νέες εξαγωγικές βιομηχανίες με λίγο περισσότερα μέσα με την μορφή πόρων από τις ιδέες που επωάζονται στο οικογενειακό γκαράζ ή στην φοιτητική εστία του πανεπιστημίου. Οι βασικοί πόροι εδώ ήταν πνευματικοί, οι ιδέες και οι καινοτομίες, πνευματική ιδιοκτησία, μπορούν να κινηθούν με το πάτημα ενός κουμπιού του υπολογιστή. Το εμπορικό πλεονέκτημα μπορεί όχι απλά να δημιουργείται αλλά επίσης και να μετακινείται.
Αυτό αλλάζει τη θέση των κυβερνήσεων. Το σύστημα εμπορικών συναλλαγών που είναι σε ισχύ σήμερα έχει δημιουργηθεί με την υπόθεση ότι μόλις ολοκληρωθούν οι εμπορικές διαπραγματεύσεις, το εμπόριο θα πραγματοποιείται εντός ενός συμφωνημένου ρυθμιστικού πλαισίου που δεν θα παρεμποδίζεται από κυβερνητικές ενέργειες. Η απόκτηση εμπορικού πλεονεκτήματος μέσω της πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελεί ισχυρό κίνητρο για τις κυβερνήσεις να γίνουν πιο δραστήριες. Τώρα είναι σε θέση να εμπλέκονται σε στρατηγικές που αποσκοπούν στην απόκτηση πνευματικών ιδεών και τεχνογνωσίας πάνω στις οποίες να οικοδομούν αυτό το πλεονέκτημα.
Η Κίνα έχει επιδείξει ιδιαίτερη ευφυΐα στην εφαρμογή των αλλαγών αυτής της μορφής. Για τουλάχιστον 40 χρόνια χρησιμοποίησε την τεράστια εσωτερική της αγορά ως κίνητρο για να πιέσει την πραγματοποίηση ξένων επενδύσεων. Για να αποκτήσουν πρόσβαση στην αγορά αυτή, οι περισσότεροι ξένοι επενδυτές υποχρεώνονταν να συμφωνήσουν να παραχωρούν τουλάχιστον 50% ιδιοκτησία και έλεγχο διαχείρισης σε Κινέζους πολίτες. Η υποχρέωση αυτή είχε ως συνέπεια τη μεταφορά όχι μόνο των ιδεών και καινοτομιών που χρησιμοποιούσαν οι εταιρείες αυτές, αλλά και των δεξιοτήτων διαχείρισης καθώς και των διασυνδέσεων που είχαν με τις αγορές εξαγωγών. Εκτιμάται ότι αυτές οι ξένες επενδύσεις αντιπροσωπεύουν το 50% των κινέζικων εξαγωγών.
Σε παλαιότερες εποχές, το εθνικό εμπόριο είχε στο επίκεντρό του κυρίως προϊόντα όπως το μαλλί, το σιτάρι, το πετρέλαιο, τα σιδηρομεταλλεύματα και άλλα παρόμοια αγαθά, σχετικά στερεά αντικείμενα που συνδέονται στενά με τους φυσικούς πόρους των εδαφών και του υπεδάφους μιας χώρας. Τα προϊόντα αυτά ήταν βοηθητικά στην δημιουργία εθνικών εμπορικών πλεονεκτημάτων που μόνο αργά άλλαζαν και ήταν σχετικά μη μετακινούμενα. Σήμερα, το εμπόριο μιας χώρας εξαρτάται λιγότερο από υλικούς πόρους αυτής της μορφής. Οι ιδέες και οι καινοτομίες έχουν γίνει πολύ πιο σημαντικές για το εμπόριο αλλά και για την απόκτηση εμπορικού πλεονεκτήματος.
Η Apple, η Google, η Amazon, και άλλες παρόμοιες εταιρείες, έχουν ξεκινήσει νέες εξαγωγικές βιομηχανίες με λίγο περισσότερα μέσα με την μορφή πόρων από τις ιδέες που επωάζονται στο οικογενειακό γκαράζ ή στην φοιτητική εστία του πανεπιστημίου. Οι βασικοί πόροι εδώ ήταν πνευματικοί, οι ιδέες και οι καινοτομίες, πνευματική ιδιοκτησία, μπορούν να κινηθούν με το πάτημα ενός κουμπιού του υπολογιστή. Το εμπορικό πλεονέκτημα μπορεί όχι απλά να δημιουργείται αλλά επίσης και να μετακινείται.
Αυτό αλλάζει τη θέση των κυβερνήσεων. Το σύστημα εμπορικών συναλλαγών που είναι σε ισχύ σήμερα έχει δημιουργηθεί με την υπόθεση ότι μόλις ολοκληρωθούν οι εμπορικές διαπραγματεύσεις, το εμπόριο θα πραγματοποιείται εντός ενός συμφωνημένου ρυθμιστικού πλαισίου που δεν θα παρεμποδίζεται από κυβερνητικές ενέργειες. Η απόκτηση εμπορικού πλεονεκτήματος μέσω της πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελεί ισχυρό κίνητρο για τις κυβερνήσεις να γίνουν πιο δραστήριες. Τώρα είναι σε θέση να εμπλέκονται σε στρατηγικές που αποσκοπούν στην απόκτηση πνευματικών ιδεών και τεχνογνωσίας πάνω στις οποίες να οικοδομούν αυτό το πλεονέκτημα.
Η Κίνα έχει επιδείξει ιδιαίτερη ευφυΐα στην εφαρμογή των αλλαγών αυτής της μορφής. Για τουλάχιστον 40 χρόνια χρησιμοποίησε την τεράστια εσωτερική της αγορά ως κίνητρο για να πιέσει την πραγματοποίηση ξένων επενδύσεων. Για να αποκτήσουν πρόσβαση στην αγορά αυτή, οι περισσότεροι ξένοι επενδυτές υποχρεώνονταν να συμφωνήσουν να παραχωρούν τουλάχιστον 50% ιδιοκτησία και έλεγχο διαχείρισης σε Κινέζους πολίτες. Η υποχρέωση αυτή είχε ως συνέπεια τη μεταφορά όχι μόνο των ιδεών και καινοτομιών που χρησιμοποιούσαν οι εταιρείες αυτές, αλλά και των δεξιοτήτων διαχείρισης καθώς και των διασυνδέσεων που είχαν με τις αγορές εξαγωγών. Εκτιμάται ότι αυτές οι ξένες επενδύσεις αντιπροσωπεύουν το 50% των κινέζικων εξαγωγών.
Αδικίες στο σύστημα
Το σημερινό σύστημα διεθνούς εμπορίου έχει εγκαθιδρυθεί από χώρες με οικονομίες της αγοράς. Βασίζεται στην υπόθεση ότι από τη στιγμή που θα επιτευχθεί συμφωνία για το εμπόριο, οι δυνάμεις της αγοράς θα καθορίζουν την ελκυστικότητα των προϊόντων και των υπηρεσιών για εξαγωγή. Όμως, δημιουργούνται αμφιβολίες κατά πόσο το σύστημα είναι δίκαιο από την στιγμή που το κράτος μπορεί να επηρεάζει τις τιμές των εξαγωγών. Με την αυξανόμενη σημασία των βιομηχανιών που ελέγχονται από το κράτος, ιδίως στην περίπτωση της Κίνας, το θέμα αυτό παρουσιάζει δυσκολίες που εγείρουν ερωτήματα ως προς τη βιωσιμότητα του σημερινού συστήματος.
Το σημερινό σύστημα διεθνούς εμπορίου έχει εγκαθιδρυθεί από χώρες με οικονομίες της αγοράς. Βασίζεται στην υπόθεση ότι από τη στιγμή που θα επιτευχθεί συμφωνία για το εμπόριο, οι δυνάμεις της αγοράς θα καθορίζουν την ελκυστικότητα των προϊόντων και των υπηρεσιών για εξαγωγή. Όμως, δημιουργούνται αμφιβολίες κατά πόσο το σύστημα είναι δίκαιο από την στιγμή που το κράτος μπορεί να επηρεάζει τις τιμές των εξαγωγών. Με την αυξανόμενη σημασία των βιομηχανιών που ελέγχονται από το κράτος, ιδίως στην περίπτωση της Κίνας, το θέμα αυτό παρουσιάζει δυσκολίες που εγείρουν ερωτήματα ως προς τη βιωσιμότητα του σημερινού συστήματος.
Η αυξανόμενη σημασία της μεταφοράς ιδεών
Τα προβλήματα που παρατέθηκαν πιο πάνω βρίσκονται πίσω από ένα μεγάλο μέρος της πρόσφατης διαμάχης και της δυσαρέσκειας που έχει δημιουργηθεί γύρω από το σημερινό σύστημα. Η συναίνεση μεταξύ όλων των κρατών μελών φαίνεται να μην είναι πλέον βιώσιμη. Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί μεγαλύτερη εξάρτηση στις διμερείς εμπορικές συμφωνίες. Επίσης, μεγαλύτερη στροφή και εξάρτηση στη δημιουργία εμπορικών ομάδων που διαπραγματεύονται σε διμερές επίπεδο, όπως η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ομάδας του Mercosur, της Εμπορικής Ομάδας της Λατινικής Αμερικής.
Τα προβλήματα που παρατέθηκαν πιο πάνω βρίσκονται πίσω από ένα μεγάλο μέρος της πρόσφατης διαμάχης και της δυσαρέσκειας που έχει δημιουργηθεί γύρω από το σημερινό σύστημα. Η συναίνεση μεταξύ όλων των κρατών μελών φαίνεται να μην είναι πλέον βιώσιμη. Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί μεγαλύτερη εξάρτηση στις διμερείς εμπορικές συμφωνίες. Επίσης, μεγαλύτερη στροφή και εξάρτηση στη δημιουργία εμπορικών ομάδων που διαπραγματεύονται σε διμερές επίπεδο, όπως η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ομάδας του Mercosur, της Εμπορικής Ομάδας της Λατινικής Αμερικής.
Είναι ακριβώς στο θέμα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που το σύστημα του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου βρίσκεται ενώπιον της μεγαλύτερης πρόκλησής του. Η αυξανόμενη σημασία της μεταφοράς ιδεών και καινοτομίας που μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο είναι κάτι που οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να αγνοήσουν. Και δεν θα πρέπει να αποτελέσει έκπληξη αν στο μέλλον δούμε τη δημιουργία ενός νέου ρυθμιστικού φορέα σχεδιασμένου για να ασχολείται αποκλειστικά με τα δικαιώματα της πνευματικής ιδιοκτησίας.
*Οικονομολόγος.
