Του Marc Champion
Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να εμπλακεί σε πόλεμο στη Μέση Ανατολή έχει επιφέρει τεράστιο πλήγμα στην Ουκρανία. Έσωσε τη Ρωσία από μια δημοσιονομική κρίση, δοκιμάζει τους χρεωμένους ευεργέτες του Κιέβου στην Ευρώπη, εξαντλεί τα αποθέματα κρίσιμων αμερικανικών όπλων που η Ουκρανία έχει πλέον λιγότερες πιθανότητες να λάβει και ώθησε τον Λευκό Οίκο να πιέσει – για άλλη μια φορά – τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να αποδεχτεί τις εδαφικές απαιτήσεις της Ρωσίας.
Γιατί ο πρόεδρος της Ουκρανίας δείχνει όμως τόσο ατάραχος;
Υπάρχουν, χωρίς αμφιβολία, πολλοί λόγοι, αλλά ένας από αυτούς είναι ότι η Ουκρανία έχει πλέον δημιουργήσει διαπραγματευτικά χαρτιά από τότε που ο Αμερικανός πρόεδρος είπε στον Ζελένσκι πριν από ένα χρόνο ότι δεν είχε κανένα. Ένας άλλος λόγος είναι η σημαντική απώλεια της επιρροής των ΗΠΑ επί του Κιέβου, απλώς και μόνο επειδή τώρα προσφέρουν λιγότερα και άρα έχουν λιγότερα για τα οποία μπορούν να απειλήσουν ότι θα αποσύρουν.
Σε εκείνη την πλέον διαβόητη “ενέδρα” στο Οβάλ Γραφείο, η ήρεμη αντίδραση του Ζελένσκι φάνηκε να αποκαλύπτει με σκληρό τρόπο το βαθμό εξάρτησης της χώρας του από την αμερικανική υποστήριξη για την επιβίωσή της. Μόλις τον Νοέμβριο, ο ίδιος είπε στους Ουκρανούς ότι σύντομα ίσως βρεθούν αντιμέτωποι με μία από τις πιο δύσκολες επιλογές στην ιστορία τους: να υποκύψουν στους όρους της Ρωσίας ή να χάσουν έναν απαραίτητο σύμμαχο, τις ΗΠΑ.
Σήμερα, καθώς ο Λευκός Οίκος πιέζει και πάλι το Κίεβο να αποδεχτεί το αίτημα της Ρωσίας να παραδώσει τη λεγόμενη “ζώνη-οχυρό” που εδώ και τέσσερα χρόνια αποτελεί το κλειδί για την ανάσχεση της ρωσικής προέλασης, ο Ζελένσκι αντέδρασε. Είπε ότι οι ΗΠΑ συνδέουν την προσφορά τους για εγγυήσεις ασφάλειας με την εφαρμογή του εδαφικού τελεσίγραφου της Ρωσίας.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αιφνιδιάστηκε φανερά και αποκάλεσε τον Ζελένσκι ψεύτη. Είπε επίσης ότι η πόρτα ήταν ανοιχτή για την απόσυρση των αμερικανικών όπλων που προορίζονταν για το Κίεβο, στο πλαίσιο του λεγόμενου προγράμματος PURL του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, αντί να υποχωρήσει από φόβο μήπως δυσαρεστήσει την Ουάσιγκτον όπως στο παρελθόν, ο πρόεδρος της Ουκρανίας απάντησε αναλύοντας περαιτέρω τον ισχυρισμό του.
Όλα αυτά χρήζουν κάποιας εξήγησης, δεδομένης της έντονης εξάρτησης της Ουκρανίας από τους αμερικανικής κατασκευής πυραύλους αναχαίτισης Patriot για την κατάρριψη ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων, καθώς και από τα πυραυλικά συστήματα Himars και τις δορυφορικές και άλλες πληροφορίες που έχουν βοηθήσει τόσο πολύ στη στοχοθέτηση των ρωσικών δυνάμεων. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ότι οι ΗΠΑ δεν παρέχουν πλέον τόσα πολλά στο Κίεβο.
Από την ανάληψη των καθηκόντων του Τραμπ, το Κογκρέσο δεν έχει εγκρίνει νέα κονδύλια για την Ουκρανία, ενώ οι γραμμές χρηματοδότησης της προηγούμενης κυβέρνησης έχουν στερέψει με την πάροδο του χρόνου. Ο Τραμπ ουσιαστικά εξάλειψε το μεγαλύτερο μέρος της υποστήριξης προς την Ουκρανία και κεφαλαιοποίησε ό,τι απέμεινε, αναγκάζοντας τους άλλους συμμάχους της Ουκρανίας να πληρώσουν για αυτό μέσω του PURL.
“Έχουμε περάσει το ζενίθ της [πολιτικής του] Τραμπ”, μου είπε ο Μύκολα Μπιελιέσκοφ, ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών του Κιέβου, το οποίο συμβουλεύει το γραφείο του Ζελένσκι. “Για να απειλήσεις με κάτι, πρέπει αυτό να υπάρχει για να το αποσύρεις – αλλά είχαμε ήδη έλλειψη αναχαιτιστικών πυραύλων, και μετά από αυτή τη σύγκρουση στο Ιράν, η επιρροή των ΗΠΑ έχει περιοριστεί περαιτέρω”.
Η άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας δεν αποτελεί πλέον τόσο μεγάλη απειλή, καθώς οι ΗΠΑ έχουν ήδη χαλαρώσει τις πιο σημαντικές, αυτές που αφορούν τις εξαγωγές αργού πετρελαίου, προκειμένου να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών του πετρελαίου που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν. Ακόμη και ο όγκος των πληροφοριών των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών που κοινοποιούνται στην Ουκρανία έχει μειωθεί, τώρα που η προσοχή και οι πόροι έχουν στραφεί προς τη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με τον Μπιελιέσκοφ. Εν τω μεταξύ, η προσφορά αμερικανικών εγγυήσεων ασφάλειας χάνει γρήγορα την ελκυστικότητά της.
Γιατί άλλωστε να εγκαταλείψεις κρίσιμες αμυντικές θέσεις και εδάφη με αντάλλαγμα την υπόσχεση προστασίας από έναν Αμερικανό πρόεδρο που δίνει νέο νόημα στην έννοια της αναξιοπιστίας;
Ταυτόχρονα, η ίδια η Ουκρανία έχει γίνει πιο ελκυστική ως εταίρος στον τομέα της ασφάλειας, λόγω των καινοτομιών και της εμπειρίας της στον πόλεμο των drones. Αυτά της επέτρεψαν να απωθήσει το ρωσικό ναυτικό από τμήματα της Μαύρης Θάλασσας, ενώ οι πρόσφατες εξελίξεις τόσο στην αναχαίτιση drones όσο και στα ρομποτικά οχήματα συμβάλλουν στην αντιστάθμιση του μεγάλου αριθμητικού πλεονεκτήματος της Ρωσίας σε ανθρώπινο δυναμικό, άρματα μάχης και πυροβολικό.
Η εαρινή επίθεση της Ρωσίας έχει ξεκινήσει και, αν κρίνουμε από τις διαμαρτυρίες ορισμένων εθνικιστών στρατιωτικών μπλόγκερ της χώρας, υφίσταται απώλειες-ρεκόρ χωρίς σχεδόν κανένα εδαφικό κέρδος. Αυτό το αποδίδουν στην αδυναμία της Ρωσίας να συμβαδίσει με την τεχνολογική καινοτομία της Ουκρανίας.
Από τη μια, η λεγόμενη “ζώνη θανάτου” γύρω από τις εμπροσθοφυλακές της Ουκρανίας έχει γίνει πιο θανατηφόρα, και από την άλλη, ο ανεφοδιασμός των ρωσικών δυνάμεων διατρέχει όλο και μεγαλύτερο κίνδυνο σε βάθος περίπου 120 χιλιομέτρων πίσω από τις γραμμές του μετώπου. Η αυξημένη παραγωγή drones και πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς έχει επιτρέψει στην Ουκρανία να χτυπήσει ρωσικές ενεργειακές υποδομές σε απόσταση έως και 2.000 χλμ., θέτοντας σε κάποιο σημείο εκτός λειτουργίας -σύμφωνα με ισχυρισμούς- το 40% της ικανότητας εξαγωγής πετρελαίου.
Ο Ζελένσκι έχει αρχίσει να χρησιμοποιεί αυτά τα επιτεύγματα στην αναζήτηση νέων συμμάχων. Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή στις 28 Φεβρουαρίου, έστειλε εσπευσμένα περίπου 200 εκπαιδευτές στον τομέα της αναχαίτισης drones στα κράτη του Κόλπου, αξιοποιώντας την εμπειρία της Ουκρανίας στην κατάρριψη των ιρανικών drones τύπου Shahed, προσφέροντας βοήθεια στον δικό τους πόλεμο με αντάλλαγμα την υποστήριξη στον δικό του.
Ο Ουκρανός ηγέτης δήλωσε ότι υπέγραψε συμφωνίες δεκαετούς διάρκειας, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, με τρία από αυτά τα πλούσια πετρελαϊκά κράτη – το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – στα τέλη της περασμένης εβδομάδας. Ανέφερε ότι οι συμφωνίες αφορούσαν την προμήθεια και την από κοινού παραγωγή ουκρανικών drones, καθώς και την παροχή τεχνογνωσίας, με αντάλλαγμα ενέργεια από τον Κόλπο και άλλους “σπάνιους πόρους”. Δεν διευκρίνισε ποιοι ήταν αυτοί, αλλά είχε δηλώσει προηγουμένως ότι θα αναζητούσε πυραύλους αναχαίτισης. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα οπλοστάσια πυραύλων Patriot στον κόσμο, τους οποίους η Ουκρανία εξακολουθεί να χρειάζεται απεγνωσμένα, και τον Ιανουάριο έλαβε την έγκριση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την αγορά άλλων 730.
Ο Ζελένσκι προσφέρθηκε επίσης να βοηθήσει στη δημιουργία, στο Στενό του Ορμούζ, ενός πολυεπίπεδου αμυντικού συστήματος, παρόμοιου με αυτό που κρατά τον ρωσικό στόλο σε απόσταση και τη Μαύρη Θάλασσα ανοιχτή για τις ουκρανικές εξαγωγές.
Το αν η Ουκρανία θα μπορούσε πραγματικά να “ανοίξει” το Ορμούζ, πόσο καιρό μπορεί να διατηρήσει το ανανεωμένο τεχνολογικό της πλεονέκτημα έναντι μιας Ρωσίας με νέα χρηματοδότηση, και πόσα θα αποφέρουν στην πραγματικότητα οι συμφωνίες της με τον Κόλπο, είναι όλα ανοιχτά ερωτήματα. Αλλά η απώλεια της αμερικανικής επιρροής στο Κίεβο είναι σαφής και θα πρέπει να εγείρει ερωτήματα στο Λευκό Οίκο.
Για παράδειγμα, κατά τον σχεδιασμό της επίθεσης εναντίον του Ιράν, γιατί δεν εστίασαν στα διδάγματα από τον τρόπο με τον οποίο η Ουκρανία αντιμετωπίζει τα ιρανικά Shahed; Γιατί ο Λευκός Οίκος δεν έχει αναγνωρίσει ότι το Κίεβο δεν αποτελεί πλέον απλώς στρατιωτικό βάρος, αλλά και πόρο – ακόμη και για τον πανίσχυρο αμερικανικό στρατό; Γιατί συνεχίζει να μειώνει την πίεση που ασκείται στον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, ακόμα και όταν αυτός βοηθά το Ιράν να σκοτώνει Αμερικανούς στρατιώτες και ο Ζελένσκι προσφέρεται να βοηθήσει στην προστασία τους;
Ή, για να το θέσω με όρους πιο οικείους στον πρόεδρο Τραμπ, η Ουκρανία έχει μερικά απροσδόκητα καλά χαρτιά, οπότε, παίξτε τα.
