Σε θολό τοπίο οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-ΕΕ για εμπόριο και επενδύσεις

Πριν από ένα χρόνο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψαν μια εμπορική συμφωνία στο Τέρνμπερι της Σκωτίας, δίνοντας τα χέρια υπό το φως των παγκόσμιων μέσων ενημέρωσης. Είχε προηγηθεί μια περίοδο μεγάλης αναταραχής και αστάθειας, με δηλώσεις Τραμπ για πολύ ψηλές κυρώσεις σε βάρος της ΕΕ και πιέσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η υπογραφή της «συμφωνίας Τέρνμπερι», όπως λέγεται έκτοτε, ήταν η απάντηση σε αυτήν την ανασφάλεια, η εξασφάλιση ότι η ευρωπαϊκή οικονομία και οι επενδύσεις της ΕΕ δε θα βυθιστούν σε μια κλιμακούμενη, απρόβλεπτη διατλαντική εμπορική σύγκρουση.

Θα νόμιζε κανείς ότι έκτοτε θα πήγαιναν όλα καλά. Ωστόσο, η καθυστέρηση από πλευράς ΕΕ της έγκρισης της συμφωνίας εξαιτίας επιφυλάξεων των ευρωβουλευτών, αλλά και της ίδιας της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας που απαιτεί χρόνο, οι δικαστικές αποφάσεις στις ΗΠΑ που εκτροχίασαν τη δασμολογική πολιτική του Τραμπ, μια αμφιλεγόμενη αμερικανική έρευνα για «προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας» στην ΕΕ, αλλά και οι συχνά αλλοπρόσαλλες δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου συνεχίζουν να ταράζουν την προβλεψιμότητα της Συμφωνίας.

Το… κερασάκι στην τούρτα; Το πρόσφατο πρόστιμο της Κομισιόν σε βάρος της αμερικανικής εταιρίας του Διαδικτύου Google έχει προκαλέσει ξανά το θυμό του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Μπορεί, ένα χρόνο μετά τη «συμφωνία του Τέρνμπερι», η ΕΕ έχει εφαρμόσει πλήρως τις δεσμεύσεις της καταργώντας δασμούς στα αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα, ωστόσο η πρόσφατη επιβολή νέων δασμών από τις ΗΠΑ και οι πιέσεις για την τεχνολογία δημιουργούν νέα ένταση.

«Δεν κάνουμε ούτε δηλώσεις, ούτε κινήσεις λόγω μιας ανάρτησης. Συνεχίζουμε να συνεργαζόμαστε με τους Αμερικανούς για τη βελτίωση των εμπορικών μας σχέσεων», δήλωσε διπλωμάτης της ΕΕ στον «Φ».

Ένα χρόνο μετά, η ΕΕ κάνει ταμείο

Ένα χρόνο μετά, η Κομισιόν… κάνει ταμείο. «Δεν είναι μια καλή συμφωνία», είπε με αφοπλιστική συμφωνία στον «Φιλελεύθερο» Ευρωπαίος αξιωματούχος. «Είναι όμως σίγουρα μια αναγκαία συμφωνία», συμπλήρωσε.

Με την Κοινή Δήλωση ΕΕ-ΗΠΑ, και οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε έναν σαφή οδικό χάρτη για τη σταθεροποίηση και την ενίσχυση του διατλαντικού εμπορίου και των επενδύσεων.

«Η ΕΕ έχει υλοποιήσει πλήρως τις κύριες δεσμεύσεις της, καταργώντας τους δασμούς στις εισαγωγές αμερικανικών βιομηχανικών προϊόντων και βελτιώνοντας την πρόσβαση στην αγορά για ορισμένα μη ευαίσθητα αγροδιατροφικά και αλιευτικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένου του αστακού. Αυτά είναι καλά νέα για τους καταναλωτές και τις εταιρείες της ΕΕ, οι οποίοι πλέον επωφελούνται από ένα ευρύτερο φάσμα εισαγωγών σε βελτιωμένες τιμές, σε ένα πλαίσιο όπου οι περισσότεροι άλλοι εμπορικοί εταίροι της ΕΕ ήδη επωφελούνται από αυτά τα χαμηλότερα επίπεδα δασμών», δήλωσε ο αρμόδιος Επίτροπος Εμπορίου, Μάρος Σέφτσοβιτς.

Οι δασμοί των ΗΠΑ έχουν τελικά περιοριστεί σε δασμολογικό ανώτατο όριο 15%. Ύστερα από εκατοντάδες ώρες εργασίας και συνεργασίας με την αμερικανική κυβέρνηση, τόσο σε τεχνικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο, αρκετοί βασικοί τομείς εξαιρέθηκαν από τους πρόσθετους δασμούς. Για παράδειγμα, τα αεροσκάφη και τα ανταλλακτικά αεροσκαφών, τα γενόσημα φάρμακα και τα δραστικά συστατικά δεν συμπεριελήφθησαν στις κυρώσεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, οι εξαγωγές αγαθών της ΕΕ προς τις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά +3,5% (536 δισ. ευρώ σε 555 δισ. ευρώ). Οι εξαγωγές αγαθών των ΗΠΑ προς την ΕΕ αυξήθηκαν επίσης κατά 5,4% (από 338 δισ. ευρώ σε 356 δισ. ευρώ). Η ΕΕ είχε πλεόνασμα στο εμπόριο αγαθών το 2025 ύψους 198 δισ. ευρώ και οι ΗΠΑ στο εμπόριο υπηρεσιών το 2025 ύψους 178 δισ. ευρώ.

 Το 2025, το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ έφτασε περίπου τα 1,8 τρισεκατομμύρια ευρώ, με περίπου 4,9 δισεκατομμύρια ευρώ να διασχίζουν τον Ατλαντικό κάθε μέρα. Βασίζεται σε σχεδόν 4,9 τρισεκατομμύρια ευρώ σε αμοιβαίες επενδύσεις. Η κοινή εξέταση αγαθών και υπηρεσιών έχει σημασία: η διαφορά μεταξύ μας ανήλθε σε μόλις 20 δισ. ευρώ το 2025, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο 1% του συνολικού διμερούς εμπορίου.

Παλινωδίες με δασμούς

Η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθεί να επιβάλει εκ νέου τους λεγόμενους «αμοιβαίους» δασμούς που καταργήθηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ τον Φεβρουάριο, συμπεριλαμβανομένου ενός δασμού 15% στις περισσότερες εξαγωγές της ΕΕ προς τις ΗΠΑ.

Ψάχνοντας αφορμή, το γραφείο του U.S. Trade Representative (USTR) διεξήγαγε έρευνα βάσει του «Άρθρου 301». Το πόρισμα υποστηρίζει ότι η ΕΕ και άλλοι εταίροι αποτυγχάνουν να απαγορεύσουν ή να αστυνομεύσουν αποτελεσματικά την εισαγωγή προϊόντων που παράγονται με σύγχρονη δουλεία στην εγχώρια αγορά τους

Τελικά, στις 24 Ιουλίου 2026, οι ΗΠΑ επέβαλαν νέους δασμούς 10% έως 12,5% σε 60 εμπορικούς εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η απάντηση της ΕΕ ήταν ήπια. Παρότι εξακολουθεί να θεωρεί αδικαιολόγητη την απόφαση της Ουάσιγκτον, η Ευρωπαϊκή Ένωση επέλεξε να μην κλιμακώσει την αντιπαράθεση με την αντίπερα όχθη του Ατλαντικού. Οι Βρυξέλλες δήλωσαν ότι «λαμβάνουν υπόψη» τα νέα μέτρα σύμφωνα με την έρευνά τους βάσει του Άρθρου 301 σχετικά με τις παραλείψεις λήψης μέτρων για το εμπόριο αγαθών καταναγκαστικής εργασίας», παρά το γεγονός ότι εξακολουθούν να θεωρούν ότι η ΕΕ δεν έχει ζήτημα καταναγκαστικής εργασίας. 

Ωστόσο, δεν θέλει να προκαλέσει περαιτέρω διένεξη σε αυτή τη φάση, αφού ο δασμός σε βάρος της ΕΕ είναι κάτω από το 15% που είχε αρχικά συμφωνηθεί.

Οι νέες κυρώσεις «θεσπίζουν έναν συνολικό δασμολογικό συντελεστή 10% για την ΕΕ και επαναφέρουν τις πρόσθετες δασμολογικές απαλλαγές για την ΕΕ, όπως ο φελλός και τα διαμάντια, επιπλέον εκείνων για αεροσκάφη και ανταλλακτικά, γενόσημα φάρμακα και δραστικά συστατικά», δήλωσε ο αρμόδιος εκπρόσωπος Τύπου της Κομισιόν Όλοφ Ζιλ.

«Η ΕΕ σημειώνει θετικά το γεγονός ότι αυτό το αποτέλεσμα είναι σύμφωνο με τις δασμολογικές δεσμεύσεις των ΗΠΑ που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο της Κοινής Δήλωσης ΕΕ-ΗΠΑ», συμπλήρωσε ο εκπρόσωπος. Ο ίδιος τόνισε ότι η νέα κατάσταση «προσφέρει επίσης θετική δυναμική για τη συνέχιση των εργασιών για την διερεύνηση περαιτέρω δασμολογικών απαλλαγών και την εμβάθυνση της συνεργασίας σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, συμπεριλαμβανομένων του προγράμματος Διαχείρισης Πελατειακών Σχέσεων (CRM), της οικονομικής ασφάλειας, της Τεχνητής Νοημοσύνης και των ψηφιακών θεμάτων – για να αναφέρουμε μερικούς».

 «Θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε με την κυβέρνηση των ΗΠΑ για να διασφαλίσουμε ότι οι ΗΠΑ συμμορφώνονται πλήρως με τις δεσμεύσεις τους», τονίζει.

Λίστα χωρίς φέτα και χαλούμι

Παρόλο που η Κομισιόν περιγράφει σχεδόν ως ιδανικές τις συνθήκες στις εμπορικές σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ, η κατάσταση απέχει πολύ από το να είναι ρόδινη. Η Κομισιόν συνεχίζει να συνεργάζεται με τις ΗΠΑ σε νέους τομείς για μειώσεις δασμών.

Μάλιστα, η ΕΕ κοινοποίησε πρόσφατα στις ΗΠΑ έναν εκτενή κατάλογο εκατοντάδων προϊόντων εξαγωγής της ΕΕ – από τυρί ροκφόρ μέχρι βιομηχανικά ρομπότ – τα οποία θέλει να εξαιρέσει η Ουάσιγκτον από τον δασμό 15%.

Σύμφωνα με τον Ευρωπαίο αξιωματούχο, τα προϊόντα επιλέχθηκαν επειδή υποστηρίζουν την επανεκβιομηχάνιση των ΗΠΑ, βασικούς τομείς των ΗΠΑ, όπως οι αγρότες, τους ενεργειακούς στόχους και τους στόχους ασφάλειας, ή θεωρούνται αναντικατάστατα.

Στη λίστα συμπεριλαμβάνονται δύο μόνο τυριά και ανάμεσά τους δεν είναι η φέτα ή το χαλούμι. Αναφέρεται μια ευρύτερη κατηγορία που καλύπτει τα τυριά από πρόβειο γάλα που πωλούνται σε ολόκληρες φέτες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είναι κατάλληλα για τρίψιμο. Παρά τις πιέσεις του «Φ», δεν κατέστη δυνατό να ενημερωθούμε αν κάποια άλλα -έστω- ελληνικά προϊόντα είναι σε αυτή τη λίστα.

Πάντως στο έγγραφο, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η ΕΕ έχει ήδη τηρήσει την πλευρά της στο πλαίσιο της συμφωνίας – και ζητεί τώρα από τις ΗΠΑ να εφαρμόσουν τους τυπικούς δασμολογικούς συντελεστές τους σε εκατοντάδες εξαγωγές της ΕΕ. Με τον Τραμπ να απειλεί κάθε λίγο για νέες κυρώσεις πχ. στα φάρμακα, η συνεργασία δεν είναι καθόλου εύκολη.

Η Κομισιόν επιδιώκει επίσης να υπογραφεί μια συμφωνία για τις κρίσιμες πρώτες ύλες μέσω ενός Μνημονίου Συνεργασίας και ενός Σχεδίου Δράσης για τα Κρίσιμα Ορυκτά. Συνεργασία επιδιώκεται επίσης στον τομέα της ψηφιακής και τεχνολογικής πολιτικής που «καίει» και τις ΗΠΑ, μετά τα πρόστιμα της Κομισιόν σε βάρος αμερικανικών κολοσσών του Διαδικτύου.

Τον περασμένο Ιούνιο, οι δύο πλευρές υπέγραψαν τη δήλωση Pax Silica, μια πρωτοβουλία που αποσκοπεί στον συντονισμό των στρατηγικών αλυσίδων εφοδιασμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, τους ημιαγωγούς και τα κρίσιμα ορυκτά μεταξύ αξιόπιστων εταίρων. Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να αγοράσει τσιπ τεχνητής νοημοσύνης αξίας 40 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για την τροφοδοσία γιγαεργοστασίων της ΕΕ.

Επίσης, κάνοντας το χατίρι του Αμερικανού προέδρου, οι ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν ήδη εισαγάγει ενεργειακά προϊόντα και έχουν υπογράψει συμφωνίες αξίας άνω των 250 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ το 2025.