Η Ευρώπη καλείται να συνδέσει πιο αποτελεσματικά την εκπαίδευση, τις δεξιότητες και τη νόμιμη μετανάστευση, προκειμένου να αντιμετωπίσει τη γήρανση του πληθυσμού, τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και τις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας, ανέφερε στο ΚΥΠΕ η Διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Πίλβι Τόρστι.
Σε συνέντευξή της, η Διευθύντρια του ETF υπογράμμισε ότι οι πολιτικές για την αγορά εργασίας, τη μετανάστευση και την εκπαίδευση δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστοί τομείς. Αντίθετα, όπως σημείωσε, απαιτείται συντονισμός και κοινός σχεδιασμός, με βάση τις πραγματικές ανάγκες των οικονομιών και των κοινωνιών.
Το ETF, οργανισμός της ΕΕ με έδρα το Τορίνο, συνεργάζεται με 28 χώρες εταίρους στα Δυτικά Βαλκάνια, την Ανατολική Ευρώπη, τη Νότια και Ανατολική Μεσόγειο και την Κεντρική Ασία, υποστηρίζοντας πολιτικές για τις δεξιότητες, την επαγγελματική εκπαίδευση και την απασχόληση.
Η κα. Τόρστι ανέφερε ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές δημογραφικές μεταβολές, καθώς οι πολίτες άνω των 65 ετών είναι πλέον περισσότεροι από τους 25χρονους. Η εξέλιξη αυτή, όπως είπε, αυξάνει τη ζήτηση για υπηρεσίες και εργατικό δυναμικό σε πολλούς τομείς της οικονομίας.
Στο πλαίσιο αυτό, σημείωσε ότι η συζήτηση για τη μετανάστευση δεν μπορεί να περιορίζεται στη γενική ανάγκη προσέλκυσης εργαζομένων από το εξωτερικό. Απαιτείται, όπως τόνισε, ακριβής καταγραφή των αναγκών σε δεξιότητες, επαγγέλματα και τομείς δραστηριότητας, καθώς και αξιολόγηση των διαφορετικών αναγκών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ.
Η Διευθύντρια του ETF αναφέρθηκε σε συνεργασίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με χώρες εταίρους, όπως η Τυνησία, στον τομέα της φιλοξενίας και του τουρισμού. Όπως εξήγησε, οι πρωτοβουλίες αυτές δεν αποσκοπούν μόνο στη διευκόλυνση της νόμιμης μετανάστευσης προς την Ευρώπη, αλλά και στην ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης στις χώρες προέλευσης.
Αντίστοιχη συνεργασία, πρόσθεσε, αναπτύσσεται και με την Αίγυπτο, όπου το ETF υποστηρίζει τόσο το Υπουργείο Εργασίας όσο και το Υπουργείο Παιδείας στη διαμόρφωση μακροπρόθεσμων πολιτικών για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και τη διαχείριση της εργασιακής κινητικότητας.
Συμβούλια δεξιοτήτων και αναγνώριση προσόντων
Η κα. Τόρστι αναφέρθηκε στη δημιουργία συμβουλίων δεξιοτήτων, μέσω των οποίων επιχειρήσεις, εκπαιδευτικοί φορείς και δημόσιες αρχές συνεργάζονται για τον σχεδιασμό προγραμμάτων κατάρτισης που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας.
Ως παράδειγμα ανέφερε τον τομέα των τηλεπικοινωνιών στην Αίγυπτο, όπου εταιρείες και εκπαιδευτικά ιδρύματα συνεργάζονται με ευρωπαϊκή υποστήριξη για την ανάπτυξη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού.
Κεντρικό στοιχείο αυτής της προσέγγισης, σύμφωνα με τη Διευθύντρια του ETF, είναι η αναγνώριση προσόντων και η πιστοποίηση δεξιοτήτων. Όπως σημείωσε, οι εργαζόμενοι που αποκτούν γνώσεις και επαγγελματική εμπειρία σε μία χώρα πρέπει να μπορούν να αξιοποιούν τα προσόντα τους και σε άλλες αγορές εργασίας.
Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποίησε, δημιουργείται το φαινόμενο της «σπατάλης εγκεφάλου», κατά το οποίο εργαζόμενοι με δεξιότητες και προσόντα απασχολούνται σε θέσεις χαμηλότερες των δυνατοτήτων τους, επειδή οι ικανότητές τους δεν αναγνωρίζονται.
Η κα. Τόρστι εξήγησε ότι η αναγνώριση δεξιοτήτων δεν αφορά μόνο τα ρυθμιζόμενα επαγγέλματα, όπως οι νοσηλευτές ή οι τεχνίτες, αλλά και ένα μεγάλο φάσμα μη ρυθμιζόμενων επαγγελμάτων, όπου απαιτούνται συγκεκριμένες γνώσεις και ικανότητες.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στο ευρωπαϊκό σύστημα ESCO, το οποίο χρησιμοποιείται για την καταγραφή, ταξινόμηση και αντιστοίχιση δεξιοτήτων, ικανοτήτων και επαγγελμάτων. Όπως είπε, τέτοια εργαλεία δημιουργούν κοινή γλώσσα μεταξύ χωρών, εργοδοτών και εκπαιδευτικών συστημάτων, διευκολύνοντας την κινητικότητα των εργαζομένων.
Η ίδια υπογράμμισε ότι η αποτελεσματική διαχείριση της εργασιακής μετανάστευσης προϋποθέτει αξιόπιστα δεδομένα, στενή συνεργασία μεταξύ χωρών προέλευσης και υποδοχής και πολιτικές που δημιουργούν οφέλη και για τις δύο πλευρές.
Mediterranean Skills Tracker
Η Διευθύντρια του ETF αναφέρθηκε και στο πρόγραμμα Mediterranean Skills Tracker, ένα ψηφιακό εργαλείο που αναπτύσσεται με στόχο τη συγκέντρωση, σε ενιαία μορφή, των εκπαιδευτικών προσόντων, της επαγγελματικής εμπειρίας και των δεξιοτήτων πολιτών από τρίτες χώρες.
Όπως εξήγησε, το ψηφιακό αυτό «χαρτοφυλάκιο δεξιοτήτων» θα βασίζεται σε ευρωπαϊκά πρότυπα ταξινόμησης, όπως το ESCO και το Europass, ώστε εργοδότες και αρμόδιοι φορείς στην Ευρώπη να μπορούν να αναγνωρίζουν ευκολότερα τα προσόντα των ενδιαφερομένων.
Η κα. Τόρστι διευκρίνισε ότι η μεγάλη πλειονότητα της εκπαίδευσης και κατάρτισης πραγματοποιείται στις χώρες προέλευσης και στη συνέχεια οι εργαζόμενοι μετακινούνται σε κράτη μέλη της ΕΕ.
Αναφερόμενη στα Δυτικά Βαλκάνια, σημείωσε ότι χώρες όπως η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η Αλβανία, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία αντιμετωπίζουν πλέον διαφορετικές προκλήσεις από χώρες της Νότιας Μεσογείου, καθώς καταγράφουν τάσεις γήρανσης και μείωσης του πληθυσμού.
Η μετανάστευση, τόνισε, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ενιαίο φαινόμενο, αλλά πρέπει να εξετάζεται με βάση τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε χώρας, εντός και εκτός Ευρώπης.
Σύμφωνα με την κα. Τόρστι, ένας από τους βασικούς ρόλους του ETF είναι η συλλογή δεδομένων, η ανάλυση τάσεων και η παρακολούθηση των αναγκών της αγοράς εργασίας, ώστε να παρέχονται τεκμηριωμένες εισηγήσεις προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τις εθνικές κυβερνήσεις.
Το μοντέλο της τριπλής ωφέλειας
Αναφερόμενη στα οφέλη της εργασιακής μετανάστευσης, η Διευθύντρια του ETF υπογράμμισε ότι, όταν οι πολιτικές σχεδιάζονται σωστά, μπορεί να επιτευχθεί το μοντέλο της τριπλής ωφέλειας.
Όπως εξήγησε, η προσέγγιση αυτή δημιουργεί οφέλη για τους εργαζόμενους, οι οποίοι αποκτούν ευκαιρίες απασχόλησης και επαγγελματικής εξέλιξης, για τις χώρες υποδοχής, που καλύπτουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων, και για τις χώρες προέλευσης, οι οποίες ενισχύουν το ανθρώπινο κεφάλαιό τους.
Η κα. Τόρστι σημείωσε ότι για τις ευρωπαϊκές οικονομίες η κάλυψη ελλείψεων εργατικού δυναμικού αποτελεί σήμερα μία από τις βασικότερες προκλήσεις. Πρόσθεσε ότι οι περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ευρώπη αναφέρουν δυσκολίες στην εξεύρεση κατάλληλου προσωπικού, γεγονός που επηρεάζει την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα.
Για τις χώρες προέλευσης, ανέφερε ότι τα οφέλη δεν περιορίζονται στα εμβάσματα που αποστέλλουν οι εργαζόμενοι στις οικογένειές τους. Τα μεγαλύτερα οφέλη, όπως είπε, προκύπτουν όταν η μετανάστευση συνδέεται με την ανάπτυξη δεξιοτήτων, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και τη δημιουργία διαύλων συνεργασίας μεταξύ χωρών προέλευσης και προορισμού.
Συνεργασίες ταλέντων και προστασία δικαιωμάτων
Η κα. Τόρστι αναφέρθηκε στις λεγόμενες Συνεργασίες Ταλέντων που αναπτύσσει η Ευρωπαϊκή Ένωση με τρίτες χώρες. Ως παράδειγμα έφερε το Μπαγκλαντές, το οποίο, όπως είπε, αντιμετωπίζει το ανθρώπινο δυναμικό του ως στρατηγικό πόρο και επιδιώκει, μέσω της συνεργασίας με την ΕΕ, να διασφαλίσει ότι η εργασιακή μετανάστευση θα αποφέρει όσο το δυνατόν μεγαλύτερα οφέλη.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η μετανάστευση δεν παράγει αυτομάτως θετικά αποτελέσματα. Υπάρχουν, όπως σημείωσε, περιπτώσεις στις οποίες εργαζόμενοι καταλήγουν σε χαμηλά αμειβόμενες θέσεις, χωρίς αναγνώριση των δεξιοτήτων τους ή χωρίς επαρκή προστασία των δικαιωμάτων τους.
Η μη αναγνώριση προσόντων, η έλλειψη ενημέρωσης για τα εργασιακά δικαιώματα και η απασχόληση στην παραοικονομία μπορούν, σύμφωνα με την ίδια, να οδηγήσουν σε συνθήκες εκμετάλλευσης.
Για τον λόγο αυτό, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη οφείλει να διασφαλίζει πως οι υπήκοοι τρίτων χωρών που εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας έχουν πρόσβαση σε αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας, με κατοχυρωμένα δικαιώματα και επαρκή προστασία.
Κληθείσα να αναφερθεί στη συνεργασία του ETF με τοπικούς φορείς στις χώρες εταίρους, η κα. Τόρστι είπε ότι το Ίδρυμα συνεργάζεται όχι μόνο με εθνικές κυβερνήσεις, αλλά και με τοπικές αρχές, κοινωνικούς εταίρους, εργοδοτικές οργανώσεις και συνδικαλιστικούς φορείς, όπου αυτό είναι εφικτό.
Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι το ETF δεν διαπραγματεύεται ούτε συνάπτει διεθνείς συμφωνίες εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο ρόλος του, όπως εξήγησε, είναι να παρέχει τεκμηριωμένες αναλύσεις, να διεξάγει μελέτες και να δημιουργεί δίκτυα συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Στόχος, κατέληξε, είναι η καλύτερη κατανόηση των αναγκών κάθε χώρας και η σύνδεση των παραγόντων που συμμετέχουν στο ευρύτερο οικοσύστημα δεξιοτήτων, εκπαίδευσης και εργασιακής κινητικότητας.
