Ειρήνη Λουκαΐδη: Η λαβωμένη Κύπρος πίσω από τις βραβευμένες ιστορίες της

Η συγγραφέας Ειρήνη Λουκαΐδη κέρδισε το 2026 Minds Shine Bright Places Writing Prize για το διήγημά της Relentlessly Prismatic, μια ιστορία για την αγάπη, τη μετανάστευση, τα μυστικά και τις ανεκπλήρωτες επιθυμίες που συχνά αμελούμε, πιστεύοντας πως θα υπάρχει περισσότερος χρόνος γι’ αυτές στο μέλλον.

Το διήγημα αναδείχθηκε συνολικά νικητήριο στον διεθνή διαγωνισμό, έχοντας επιλεγεί ανάμεσα σε εκατοντάδες συμμετοχές από όλο τον κόσμο. Το Minds Shine Bright Places Writing Prize περιλάμβανε επίσης ξεχωριστές κατηγορίες για ποίηση, micro writing, διήγημα και για συγγραφείς με τα αγγλικά ως δεύτερη γλώσσα.

Στο επίκεντρο του Relentlessly Prismatic βρίσκεται η Σάρα, μια Αγγλίδα που περιγράφεται ως «ρομαντική μετανάστρια» και αφήνει το Λονδίνο για να παντρευτεί στην Κύπρο, αγκαλιάζοντας το νησί καθώς εκείνο την αλλάζει. Καθώς βρίσκεται ετοιμοθάνατη σε κέντρο ανακουφιστικής φροντίδας, η αφήγηση κινείται ανάμεσα στη συγκεχυμένη συνείδησή της και στην οπτική του συζύγου της, του Γιάννη, ο οποίος την βλέπει να σβήνει.

«Η βασική έμπνευση ήταν να διερευνήσω τη συνείδηση μιας γυναίκας στις τελευταίες ώρες της ζωής της, υπό την επήρεια μορφίνης, έπειτα από μάχη με τον καρκίνο», δήλωσε η συγγραφέας στο en.philenews. «Προσπάθησα να φανταστώ πώς θα μπορούσαν να είναι αυτές οι τελευταίες στιγμές, όταν εξακολουθεί να ακούει τον κόσμο γύρω της στο κέντρο ανακουφιστικής φροντίδας, αλλά ταυτόχρονα παρασύρεται και σε άλλες καταστάσεις συνείδησης».

Μέσα από τις εναλλασσόμενες οπτικές της Σάρας και του Γιάννη, είπε, ήθελε οι αναγνώστες «να προσπαθήσουν να καταλάβουν τι είναι πραγματικό, τι είναι φανταστικό, αλλά και να ανακαλύψουν όσα κρύβονται στη σιωπή ανάμεσα στα λόγια τους».

Για τη Λουκαΐδη, ωστόσο, η ιστορία αφορά και την ίδια την Κύπρο. «Υπάρχει η Κύπρος και οι άνθρωποί της, που αγκάλιασαν τη Σάρα με έναν τρόπο που ο σύζυγός της δεν το έκανε ποτέ», είπε.

Το διήγημα εξερευνά επίσης τον γάμο, τα μυστικά και τον τρόπο με τον οποίο ο θάνατος μπορεί να φέρει στο προσκήνιο επιθυμίες που είχαν μείνει στην άκρη.

«Όχι τις μεγάλες [επιθυμίες], αλλά τα μικρά πράγματα που όλο λέμε πως θα κάνουμε ή θα ζήσουμε κάποια στιγμή, επειδή πιστεύουμε πως θα υπάρξει χρόνος γι’ αυτά, ενώ συνήθως δεν υπάρχει», είπε.

Η Κύπρος αποτελεί εδώ και χρόνια το θεμέλιο της μυθοπλασίας της Λουκαΐδη. Γράφει για μια πολύ συγκεκριμένη μεταπολεμική Κύπρο. Ένα νησί διαμορφωμένο από τη μνήμη, την απώλεια και την αλλαγή, όπου οι χαρακτήρες της παλεύουν με ζητήματα ταυτότητας και του ανήκειν. «Αποτελεί τη ραχοκοκαλιά πολλών από τις ιστορίες μου», είπε. «Είναι μια Κύπρος μετά το 1974, για την οποία αισθάνομαι ότι μπορώ να γράψω με σιγουριά. Οι χαρακτήρες μου τοποθετούνται μέσα στο φως και τη σκιά αυτής της Κύπρου».

Η δική της σχέση με το νησί έχει επίσης διαμορφωθεί από την εμπειρία της μετανάστευσης. Οι γονείς της ήταν πρόσφυγες από τη Βατυλή και μετανάστευσαν στην Αυστραλία, όπου η παιδική της ηλικία διαμορφώθηκε μέσα σε έναν κόσμο που η ίδια περιγράφει ως «μια Κύπρος μέσα στο Σίδνεϊ». «Τα τελευταία χρόνια της εφηβείας μου τα πέρασα στην Κύπρο, όταν οι γονείς μου επαναπατρίστηκαν, οπότε τότε άρχισα να γνωρίζω μια Κύπρο με την οποία δεν είχα πραγματικά μεγαλώσει», είπε. «Αργότερα, όταν σπούδαζα για το πτυχίο μου στο Ηνωμένο Βασίλειο, γνώρισα και τη λονδρέζικη διασπορά».

Παρότι ζει στην Κύπρο τα τελευταία τριάντα χρόνια, η Λουκαΐδη λέει πως το νησί εξακολουθεί να της φαίνεται καινούργιο. «Ακόμη νιώθω ότι η Κύπρος είναι κάτι νέο για μένα», είπε. «Επιστρέφω σε μέρη που έχω ήδη επισκεφθεί, προσπαθώντας να τα δω μέσα από τα μάτια και τα αδιέξοδα των χαρακτήρων μου».

Για έναν συγγραφέα, είπε, η Κύπρος διαθέτει μια ιδιαίτερη ενέργεια. «Είναι ένας παλμός μέσα στον οποίο κυλούν το καινούργιο, το αρχαίο και, φυσικά, το λαβωμένο».

Οι εμπειρίες των Κυπρίων της διασποράς βρίσκονται επίσης στον πυρήνα του ευρύτερου έργου της. Η Λουκαΐδη είπε ότι ορισμένες ιστορίες αντλούν στοιχεία από τη δική της εμπειρία στο Σίδνεϊ και από τις εμπειρίες συγγενών της, δημιουργώντας σύνθετους χαρακτήρες που κινούνται ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς. «Είναι ένα παράξενο ακροβάτημα ανάμεσα σε δύο κουλτούρες, το οποίο προσφέρει άφθονο χώρο για πείραγμα και χιούμορ», είπε. «Άλλες φορές, όμως, μπορεί να είναι πολύ πιο δύσκολο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει χάσμα ανάμεσα στις γενιές».

Οι ιστορίες της εστιάζουν λιγότερο στα εξωτερικά γεγονότα και περισσότερο στην ψυχολογία των ανθρώπων που προσπαθούν να κινηθούν μέσα σε αυτές τις εντάσεις. «Τα διηγήματά μου κινούνται περισσότερο από τους χαρακτήρες παρά από την πλοκή», είπε.

Ανάμεσα στους χαρακτήρες που έχει εξερευνήσει είναι νεαρές γυναίκες που αναζητούν την ταυτότητά τους μέσα στις κυπριακές κοινότητες του Σίδνεϊ, μια χήρα που επιστρέφει στην Κύπρο έπειτα από δεκαετίες στο εξωτερικό και μια Αγγλίδα μετανάστρια που φτάνει στο νησί περιμένοντας να ζήσει μια «ζωή τύπου Shirley Valentine», για να βρεθεί τελικά αντιμέτωπη με «τις επικίνδυνες ρωγμές και το σκοτάδι του νησιού».

Ένα άλλο διήγημα, το AmmoGHOSTos, ακολουθεί μια πιο αντισυμβατική προσέγγιση, καθώς αφηγητής είναι ένα ξενοδοχείο του Βαρωσιού, το οποίο αποκαλύπτει τα μυστικά του πενήντα χρόνια αργότερα. Η Λουκαΐδη είπε πως αρχικά δεν ήταν βέβαιη πώς θα αντιδρούσε το αναγνωστικό κοινό σε αυτή την ιδέα. «Δεν ήξερα πώς θα γινόταν δεκτό ένα ξενοδοχείο που μιλά», είπε. Το διήγημα βρέθηκε τελικά στην κορυφή του 2% σχεδόν 8.000 συμμετοχών στο Commonwealth Story Prize.

Η Λουκαΐδη έχει αποσπάσει επανειλημμένα διεθνή αναγνώριση για το έργο της. Έχει αναδειχθεί δύο φορές δεύτερη στο Mslexia Best Women’s Fiction Prize, έχει συμπεριληφθεί στη βραχεία λίστα του Bridport Prize και τρεις φορές στη μακρά λίστα του Commonwealth Short Story Prize. Το 2023 επιλέχθηκε ως Oxbelly Fiction Fellow, συνεργαζόμενη με διεθνώς αναγνωρισμένες λογοτεχνικές προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων ο υποψήφιος για Booker Prize Chigozie Obioma και η φιναλίστ του Pulitzer Rebecca Makkai. Έχει επίσης καθοδηγηθεί από τη βραβευμένη με Windham-Campbell Prize συγγραφέα Jennifer Makumbi.

Η αναγνώριση αυτή, είπε, λειτούργησε ως ενθάρρυνση σε μια περίοδο κατά την οποία η γραφή της γινόταν ολοένα και πιο πειραματική. «Κάθε επιλογή ή διάκριση είναι σαν άνεμος στα πανιά της γραφής μου», είπε.

Η συγγραφή μπορεί επίσης να είναι μια μοναχική διαδικασία, ιδιαίτερα για όσους γράφουν στα αγγλικά στην Κύπρο, είπε, κάτι που κάνει τις διεθνείς ευκαιρίες ακόμη πιο σημαντικές. «Συνολικά, αυτού του είδους η αναγνώριση λειτουργεί επιβεβαιωτικά: ίσως τελικά να έχω κάτι ενδιαφέρον να προσφέρω με το γράψιμό μου».

Η συγγραφέας έχει περάσει τα τελευταία επτά χρόνια γράφοντας και ξαναγράφοντας τις δέκα αλληλένδετες ιστορίες που συνθέτουν την πρώτη της συλλογή, περιμένοντας έως ότου καθεμία από αυτές αποκτήσει αναγνώριση σε διεθνείς διαγωνισμούς πριν απευθυνθεί σε εκδότες. Πλέον ετοιμάζεται να υποβάλει τη συλλογή προς έκδοση, είτε στην Κύπρο είτε στο εξωτερικό.

Στα επόμενα σχέδιά της περιλαμβάνονται ένα μυθιστόρημα που συνδυάζει την ελληνική μυθολογία με τη σύγχρονη Κύπρο, καθώς και ένα έργο για τις νοσηλεύτριες που υπηρέτησαν σε κυπριακά νοσοκομεία το 1974. «Αυτές οι γυναίκες είναι φτιαγμένες από ατσάλι και πιστεύω ότι η ιστορία τους πρέπει να ειπωθεί», είπε.

Το Relentlessly Prismatic θα περιληφθεί στην ανθολογία Places 2026 της Minds Shine Bright, η οποία αναμένεται να κυκλοφορήσει τον Νοέμβριο. Η  Λουκαΐδη χαρακτήρισε τον εκδοτικό οίκο «έναν υπέροχα δημιουργικό και ηθικό εκδότη» και είπε ότι είναι ιδιαίτερα χαρούμενη που το διήγημά της θα εκπροσωπείται στη συλλογή.