Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου: Αναζήτησα τον λαό μέσα σε έναν άνθρωπο

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Με αφορμή το νέο του βιβλίο, τη μυθιστορηματική βιογραφία «Θα με βρεις στις ανηφόρες», ο Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου μας μίλησε για τη λυτρωτική δύναμη των εμποδίων, τη μετουσίωση της συλλογικής μνήμης σε ζωντανή παρακαταθήκη και την αναζήτηση της εσωτερικής γαλήνης μέσα από τις ανηφόρες της ζωής.

–Ποιο είναι το κύριο μάθημα που θέλετε να κρατήσει ο αναγνώστης φτάνοντας στο τέλος; Το βιβλίο δεν υπόσχεται εύκολους δρόμους, αλλά δείχνει πώς οι δύσκολοι δρόμοι μπορούν να οδηγήσουν στις πιο σπουδαίες κορυφές. Υπάρχουν άνθρωποι που η ζωή τους χαρίζει εύκολες διαδρομές κι άλλοι που βαδίζουν σε κακοτράχαλα μονοπάτια. Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου «Θα με βρεις στις ανηφόρες» ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Το κύριο μήνυμα που πρέπει να κρατήσει ο αναγνώστης φτάνοντας στο τέλος, είναι ότι η ζωή δε σου χαρίζεται, αλλά κερδίζεται. Η ζωή δεν έχει υποχρέωση να δώσει στον άνθρωπο πράγματα που προσδοκά γι’ αυτό πρέπει να παλέψει ο ίδιος να τα κερδίσει. Μέσα από την πάλη αντιλαμβάνεσαι πως οι μεγαλύτεροι δάσκαλοι της ζωής δεν είναι οι επιτυχίες, αλλά οι αγώνες που δίνουμε όταν όλα μοιάζουν να καταρρέουν. Οι ανηφόρες δεν είναι απλώς εμπόδια. Είναι τα μονοπάτια που διαμορφώνουν τον χαρακτήρα, γεννούν τη σοφία και αποκαλύπτουν τις κρυμμένες δυνάμεις της ψυχής. Αν κουβαλήσεις σωστά τις δυσκολίες σου δε σε χαλούν. Αντίθετα σε φτιάχνουν. Η πορεία μας δεν καθορίζεται από όσα μας συμβαίνουν, αλλά από τον τρόπο που επιλέγουμε να τα αντιμετωπίσουμε.

–Τι σημαίνει «κορυφή» για έναν άνθρωπο που ξεκινά από το μηδέν: κοινωνική καταξίωση ή εσωτερική γαλήνη; Κορυφή, για έναν άνθρωπο που ξεκινά από το μηδέν, χωρίς στήριξη, χωρίς πλούτο, χωρίς σπουδαίο όνομα, αρχικά σημαίνει καταξίωση. Καταξίωση κοινωνική, οικονομική, ή πνευματική, για ν’ αποδείξει περισσότερο στον εαυτό του και λιγότερο στους άλλους πως τα κατάφερε. Και η μικρότερη επιτυχία δρα σαν κινητήρια δύναμη για συνέχεια της δημιουργίας. Η καταξίωση σε κάνει ορατό, νιώθεις πως υπάρχεις. Ανέβηκες στις κορφές που σε γοήτευαν, τις κοσμημένες με τα ωραία, τα ευγενικά και τα πλούσια ιδανικά. Η εσωτερική γαλήνη είναι η κορυφή που βλέπεις εσύ όταν κοιτάζεις από πάνω και επιτέλους δε φοβάσαι να πέσεις. Όταν ξεκινάς από το μηδέν, αν χρειάζεσαι λίγη από την πρώτη για να χτίσεις ζωή, χρειάζεσαι όλη τη δεύτερη για να χτίσεις τον εαυτό σου.

–Ο ήρωας κουβαλά «ανεκπλήρωτα όνειρα». Η ωριμότητα κρύβεται στην αποδοχή της ατέλειας ή στη συνεχή διεκδίκηση των στόχων μας; Η ωριμότητα δεν κρύβεται σε κανένα από τα δύο. Είναι κρυμμένη στην ικανότητά μας να ξεχωρίζουμε πότε χρειάζεται το ένα και πότε το άλλο. Αν αποδεχτούμε μόνο την ατέλεια και απορρίψουμε κάθε προσπάθεια, κερδίζουμε μια αμετάβλητη, ψεύτικη γαλήνη! Αν διεκδικήσουμε μόνο στόχους, αυτό δεν είναι αρκετό, γιατί μετά από κάθε επιτυχία μας θα προσπαθούμε να πετύχουμε τον επόμενο, με αποτέλεσμα η ζωή μας να βρίσκεται σε συνεχή κινητικότητα χωρίς σταματημό! Και τα δύο από μόνα τους φανερώνουν ανωριμότητα. Ο ώριμος άνθρωπος αποδέχεται την ατέλεια ως δεδομένο, όχι ως ελάττωμα. Καταλαβαίνει ότι οι άνθρωποι που αγαπά θα τον απογοητεύσουν, ότι το σώμα του θα γεράσει, ότι η δουλειά του δεν θα είναι ποτέ ακριβώς όπως την ονειρεύτηκε. Αυτό δεν το παλεύει. Το αφήνει να υπάρχει. Από την άλλη, αυτό που καθορίζει την ωριμότητα και την εξέλιξη της ζωής μας, είναι η επιμονή και ο αγώνας για να βελτιώσουμε ό,τι μας ενοχλεί. Σύμφωνα με τους Στωικούς, να αγαπάς αυτό που συμβαίνει, όχι επειδή είναι τέλειο, αλλά επειδή είναι πραγματικό.

– Ο Αυγερινός ευχαριστεί τον Θεό για τις «ανηφόρες» του. Χρειάζονται τελικά οι δυσκολίες για να εκτιμήσουμε τη ζωή που ζήσαμε; Απαραίτητα όχι. Άλλωστε, δε διδάσκουν όλες οι δυσκολίες, αφού κάποιες λογίζονται άδικες και ψυχοφθόρες. Για τον ήρωά μας και ορισμένους άλλους είναι μαθήματα αντοχής κι επιμονής. Μέσα από τις ανηφόρες αναδεικνύεται ο χαρακτήρας του αναβάτη. Κάποιοι, ενώ αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα, τα αντιμετωπίζουν διαφορετικά. Με τη διαφορετική αντιμετώπιση ξεχωρίζουν οι σκληροί, οι ανθεκτικοί, οι επίμονοι και υπομονετικοί, που στο τέλος αμείβονται από τις ανηφόρες τους. Αντίθετα οι αδύνατοι και ευάλωτοι που δεν αντέχουν, που υποκύπτουν στον πόνο και την κούραση, τίποτε δεν κερδίζουν. Γι’ αυτό άλλωστε και το απόφθεγμα, «Οι δυσκολίες νικούν τους αδύνατους, αλλά δυναμώνουν τους δυνατούς».

–Τι σας ώθησε να επιλέξετε τη μυθιστορηματική βιογραφία και τα εργαλεία της μυθοπλασίας για να αφηγηθείτε αυτή την ιστορία; Οι αναμνήσεις, οι εμπειρίες και γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή μου, καθώς και όσα βίωσα στη διάρκεια των παιδικών και νεανικών μου χρόνων με πίεζαν. Ήθελα να δώσω φωνή σ’ όλη αυτή τη γενιά που πάλεψε να επιβιώσει μέσα στις δύσκολες συνθήκες του 20ου αιώνα στην κυπριακή πραγματικότητα. Ήθελα να παρουσιάσω την αλήθεια μιας ολόκληρης γενιάς με την ελευθερία που σου δίνει το μυθιστόρημα. Η κυπριακή ιστορία του 20ού αιώνα δεν είναι μόνο ημερομηνίες. Είναι γόνατα που μάτωσαν, ανάσες που κόπηκαν, μανάδες που θρήνησαν και άνθρωποι που δεν τα παράτησαν. Οι παλαιότεροι ανέβαιναν ανηφόρες κάθε μέρα – προσφυγιά, φτώχια, αδικίες – και τις κατάπιναν. Ήρθε η ώρα να τους δώσω φωνή. Ο πρωταγωνιστής δοκιμάστηκε στη ζωή – έπεφτε, σηκωνόταν, μάτωνε, προχωρούσε. Βίωσε το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή: αιχμαλωτίστηκε, φυλακίστηκε στην Τουρκία και έζησε τραύματα που τον σημάδεψαν για μισό αιώνα. Δε ζητά εκδίκηση, αλλά δικαίωση. Ο πρωταγωνιστής μου δεν είναι ήρωας. Είναι ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας. Το ’74 έχασε το σπίτι, το ’80 έχτισε άλλο με τα χέρια του και το ’90 είδε τα παιδιά του να φεύγουν μετανάστες. Κάθε σελίδα πονά, θλίβει, ματώνει κι αυτό σημαίνει πως δεν έγραψα με το μυαλό, αλλά με την ψυχή μου.

–Μετά από 50+ βιβλία κυπριολογίας, λαογραφίας και παιδικής λογοτεχνίας, πώς συνδέεται το έργο σας αυτό με την προηγούμενη πορεία σας; Ως λαογράφος, για δεκαετίες κατέγραφα τον συλλογικό ψυχισμό του τόπου. Ως συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας, διδάχτηκα να λέω τα πιο δυσερμήνευτα με γλώσσα απλή. Το «Θα με βρεις στις ανηφόρες» είναι μια ιστορία που όφειλε να διασωθεί και να παραδοθεί ως ζωντανή παρακαταθήκη στη σύγχρονη γενιά και τις επερχόμενες. Μετά από 57 βιβλία, το βιβλίο τούτο δε συνιστά μεταστροφή πορείας, αλλά σύνοψη και «εν πολλοίς» απόσταγμα ζωής. Σε αυτό το έργο έπραξα αντίστροφα από τα προηγούμενα: δεν αναζήτησα τον άνθρωπο μέσα στον λαό, αλλά τον λαό μέσα σε ένα άνθρωπο. Κάθε συνάντηση, κάθε πίκρα, κάθε δάκρυ του πρωταγωνιστή είναι ψηφίδα από τις μαρτυρίες που συγκέντρωνα για χρόνια στα χωριά μας. Γι’ αυτό τον λόγο και μυθιστορηματική βιογραφία. Διότι η ζωή στην Κύπρο δεν καταγράφεται ποτέ μόνο με χρονολογίες, αλλά καταγράφεται ως μύθος.