Η έκφραση «μιλήσαμε για τον καιρό», αντίστοιχη του «περί ανέμων και υδάτων» υπονοεί ότι η επικοινωνία μεταξύ προσώπων αναπτύχθηκε σε επίπεδο «φατικής» λειτουργίας, όπως συνηθίζουν να λένε οι γλωσσολόγοι. Κάτι ανάλογο, ας πούμε, του «μιλάμε για να μιλάμε», για να διατηρηθεί η επικοινωνία, για να επιβεβαιωθεί (ή αναλόγως, να ακυρωθεί) η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των ομιλητών, ώστε να περάσουν σε σημαντικότερα θέματα, για να ανιχνευθούν οι προθέσεις ή –προκειμένου για αγνώστους- ως αφορμή για περαιτέρω συνομιλία ή για την αποφυγή του «φόβου του κενού», δηλαδή της αμηχανίας που προκαλεί η παντελής έλλειψη επικοινωνίας.
Είναι όμως η «φατική» λειτουργία τόσο αθώα; Ήδη τα προηγούμενα αποδεικνύουν πως δεν είναι. Αντίθετα, μπορεί αποδειχθεί ότι μια τέτοια γλωσσική δραστηριότητα είναι εξίσου σοβαρή όσο μια ενδελεχής συζήτηση με ερωτήσεις, απαντήσεις, έκφραση γνώμης, διαφωνίες κ.λπ.
Πρωτοπόροι στην ανάλυση του πραγματολογικού περιβάλλοντος, δηλαδή των πραγματικών συνθηκών επικοινωνίας όπως αυτές μας επηρεάζουν όταν μιλούμε, όπως ο Malinowski (1884-1942) στην προσπάθειά του να κατανοήσει άγνωστες για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό γλώσσες (και επομένως κουλτούρες), έδωσαν ιδιαίτερη σημασία στο ρόλο της γλώσσας ως εργαλείου που επιτρέπει τη δράση, παρά ως όργανο σκέψης. Έτσι, το να κουβεντιάζουμε για τον καιρό λ.χ. ή το να λέμε στη γειτόνισσα πόσο ωραία είναι τα λουλούδια του κήπου της, επιτρέπουμε ένα είδος συναισθηματικού δεσίματος και διατήρησης των διαύλων επικοινωνίας, όταν θα πρόκειται για μια πιο «σοβαρή» συζήτηση ἠ παράκληση.
Βέβαια, η ανάδειξη του ρόλου της γλώσσας ως εργαλείου μάλλον, παρά ως οργάνου σκέψης (για ορισμένους μελετητές και φιλόσοφους της γλώσσας η γλώσσα είναι η ίδια η σκέψη) μπορεί να υποβιβάζει την πραγματική δυναμική της, αλλά υποδεικνύει μια αναμφισβήτητη λειτουργία της ακόμα και στην ψιλοκουβεντούλα που δεν φαίνεται να έχει κανένα ουσιαστικό νόημα. Φαίνεται όμως πως η επιτυχία της επικοινωνίας μπορεί να στηρίζεται πολλές φορές στην προετοιμασία του εδάφους από τη φατική λειτουργία.
Γι’ αυτό, ενδεχομένως, η επικοινωνία στην όποια της μορφή δεν είναι ποτέ εντελώς «αθώα».
