Βαριόμουνα πάντοτε θανάσιμα τους δεσμούς, που βασίζονται στην κοινή συναίνεση*

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Είναι, ίσως, το εκδοτικό γεγονός της χρονιάς. Στις 22 Οκτωβρίου, κυκλοφόρησε, για πρώτη φορά σ’ αυτή την εκτεταμένη μορφή, το ανολοκλήρωτο μυθιστόρημα του Κώστα Ταχτσή, «Το άλλο κρεβάτι». Το δακτυλόγραφο των 70 σελίδων εντοπίστηκε ανάμεσα σε υλικό που υπέδειξε η ανιψιά του συγγραφέα, Έλλη Αρτέμη Ταχτσή.

Στο «Άλλο κρεβάτι», κανείς δεν κοιμάται ήσυχος. Δεν μπορεί κιόλας – η πρώτη πόρτα ανοίγει στο γραφείο ενός ψυχαναλυτή, στη Νέα Υόρκη, κι ένας αυτομυθοπλαστικός αφηγητής, με σαφή βιογραφικά στοιχεία του Ταχτσή, περνά το κατώφλι κουβαλώντας το τέλμα της γραφής του, τις ερωτικές του περιπλανήσεις και μια επιθυμία που δυσκολεύεται να ονομάσει· η συνεδρία γίνεται η αφορμή για μια αφήγηση που ξεφεύγει από το δωμάτιο: Οι αναμνήσεις αλλάζουν σειρά, το σώμα προηγείται της εξήγησης και κάθε εξομολόγηση ανοίγει μια ακόμη εκδοχή του αφηγητή.

Το χειρόγραφο του βιβλίου, το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ψυχογιός και διαβάζεται απνευστί, αποτελείται από επτά κεφάλαια, οργανωμένα γύρω από συνεδρίες ψυχανάλυσης, με το έβδομο να μένει κενό. Η εκκρεμότητα αυτή ταιριάζει, ωστόσο, στη βασική του κίνηση: Ο αφηγητής (ο Ταχτσής, δηλαδή) προσπαθεί να μιλήσει για τον εαυτό του, όμως η αφήγηση δεν προχωρεί ευθύγραμμα προς μια τελική αποκάλυψη – επιστρέφει, διορθώνει, παρεκκλίνει, ξαναπιάνει μια εικόνα από την αρχή· η ανολοκλήρωτη αυτή μορφή αφήνει ορατή την προσπάθεια της γραφής. Μαζί με το αδιέξοδό της.

Απ’ την άλλη, ο επιμελητής, Δημήτρης Παπανικολάου, εντοπίζει στο επίμετρό του έναν «διάλογο» με το «Σύνδρομο Πορτνόι» του Philip Roth. Η «συγγένεια», όπως εξηγεί, βρίσκεται στο πλαίσιο της ψυχανάλυσης, στην ερωτική εξομολόγηση και στον τρόπο με τον οποίο η αφήγηση ανακατεύει το προσωπικό βίωμα με τη μυθοπλασία: πρόκειται για λογοτεχνικό διάλογο, όχι για απόδειξη άμεσης επιρροής· το ζητούμενο του Ταχτσή είναι να μετατρέψει την αυτοανάλυση σε μυθιστορηματική μορφή. Και τα καταφέρνει περίφημα!

«…Την πρώτη φορά λοιπόν που μου συνέβη αυτό, είπα ξέπνοα ένα γελοίο ποσό, πέντε σελίνια, και με κοίταξε καχύποπτα, εξεταστικά: μήπως ήμουν γριά; Μήπως ήμουν άρρωστη; Μήπως, το χειρότερο απ’ όλα, ήμουν άντρας;» (σελ. 57)

Δευτέρα 2/11/2026. Κοντά στην οδό Φυλής, στην Αθήνα. Ζήτησα από τη Ρένα να μου ποζάρει, κρατώντας το νέο βιβλίο του Ταχτσή στα χέρια. Τον γνώριζε ήδη από τις αφηγήσεις της Αλόμας (κοινής μας φίλης), με την οποία υπήρξαν «συναγωνίστριες» στους δρόμους των αμαρτιών. Η Ρένα είναι σήμερα, περίπου, στην ίδια ηλικία που ήταν κι ο Ταχτσής όταν δολοφονήθηκε. Φωτ. © Γιάννης Χατζηγεωργίου

Όταν η αυτοβιογραφία γίνεται μυθιστόρημα

Η σχέση του «Άλλου κρεβατιού» με το «Φοβερό βήμα» είναι ουσιαστική, για όσους από εμάς μάς συναρπάζει το σύμπαν του εμβληματικού συγγραφέα (το δεύτερο, κυκλοφόρησε το 1989, μετά τη δολοφονία του Ταχτσή) – κι εδώ βρίσκεται, νομίζω, και η σημαντικότερη προσθήκη του νέου βιβλίου στη βιβλιογραφία του Ταχτσή: Δεν συγκεντρώνει απλώς ακόμη ένα σύνολο αυτοβιογραφικών πληροφοριών, αλλά δείχνει πώς ο συγγραφέας επεξεργάζεται ξανά τη ζωή του για να κατακτήσει τη μυθιστορηματική φόρμα.

Το συγγραφικό τέλμα, η ψυχανάλυση και η ανάκληση της ερωτικής εμπειρίας γίνονται ταυτόχρονα θέματα και εργαλεία της αφήγησης κι έτσι ο αναγνώστης παρακολουθεί όχι μόνο όσα θυμάται ο αφηγητής, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο προσπαθεί να τα μετατρέψει σε βιβλίο.

Η σύγκριση έχει και μια ακόμη σημασία: Το «Φοβερό βήμα» κυκλοφόρησε ως ανολοκλήρωτο έργο, ενώ το «Άλλο κρεβάτι» εμφανίζει μια διαφορετική, πιο καθαρά μυθιστορηματική οργάνωση του αυτοβιογραφικού υλικού. Τα δύο βιβλία δεν λειτουργούν ως διαδοχικά κεφάλαια μιας ενιαίας εξομολόγησης· φωτίζουν τις επανειλημμένες απόπειρες του Ταχτσή να βρει τη μορφή που θα «άντεχε» να σηκώσει τη ζωή του. Και το νέο χειρόγραφο κάνει ορατή αυτή την αναζήτηση.

«…Και μου λέει:“μμμ, αν νομίζεις ότι μόνο έτσι μπορείς να προσελκύσεις άτομα που σου αρέσουν, δε βλέπω γιατί όχι”, και το μόνο που μου ζήτησε ήταν να κάνω για ένα διάστημα αποχή για να εξευμενίσω την κοινωνία, όπως είπε, για ν’ απαλύνω τις δικές μου ενοχές…» (σελ. 33)

Το σώμα και η δημόσια εικόνα

Στο «Άλλο κρεβάτι» είναι, ωστόσο, διαφορετική η σχέση με το «Συγγνώμην, εσείς δεν είσθε ο κύριος Ταχτσής;», που κυκλοφόρησε το 1994, αφού εκείνο αφορούσε μεταθανάτια συγκέντρωση συνεντεύξεων, αναμνήσεων, προσωπικών αφηγήσεων και επιστολών – ένα σύνθετο πορτρέτο του συγγραφέα μέσα από το αρχείο και τις φωνές που τον περιέβαλλαν. Το «Άλλο κρεβάτι», αντίθετα, είναι μυθιστόρημα που ο ίδιος ο Ταχτσής είχε χαρακτηρίσει έτσι και στο οποίο η αυτοβιογραφική ύλη περνά από τη δική του «κατασκευή». Κι η βιογραφία του Ταχτσή τη φωτίζει, αρκεί να μη μετατραπεί σε έτοιμη ερμηνεία. Όπως γνωρίζουμε, άλλωστε, όλοι, ο συγγραφέας-θρύλος ήταν δηλωμένα ομοφυλόφιλος και εμφανιζόταν δημόσια με γυναικεία ρούχα, σε μια εποχή με πολύ διαφορετικές κοινωνικές αντιλήψεις για την σεξουαλικότητα και την έκφραση του φύλου, με την παρενδυτική του παρουσία να γίνεται κομμάτι της δημόσιας εικόνας του, την οποία ο ίδιος συχνά διαχειριζόταν, γνωρίζοντας την περιέργεια και το κουτσομπολιό που προκαλούσε.

Στο «Άλλο κρεβάτι», το σώμα, η επιθυμία και η μεταμφίεση, δεν φαίνεται -τουλάχιστον στην πρώτη του ανάγνωση- να προσφέρονται ως κλειδί που λύνει οριστικά τον άνθρωπο Ταχτσή, αλλά λειτουργούν μέσα στην αφήγηση ως υλικό μνήμης και αυτομυθοπλασίας. Ο αφηγητής μιλά για τον εαυτό του, αλλά κάθε φορά που πλησιάζει σε μια σταθερή εξήγηση, η ειρωνεία, η αλλαγή οπτικής και η ίδια η πράξη της αφήγησης μετακινούν το νόημα. Έτσι το βιβλίο αποφεύγει να γίνει… σκανδαλοθηρική αποκάλυψη και μετατρέπει τη σεξουαλική ταυτότητα και την έμφυλη παρουσία σε μέρος του τρόπου με τον οποίο θυμάται και γράφει.

«…Κι όταν ξύπνησα δε θυμόμουν τίποτα, δε θυμόμουν ούτε μία φράση ολόκληρη, και το πρόσωπο στο οποίο τα ’χα πει ήταν το μοναδικό στον κόσμο που, και να ’τανε σε θέση να τα καταλάβει, πάλι θα διάλεγε αμέσως να τα λησμονήσει, κανένας δεν αντέχει τέτοια πράματα, κανένας δεν αντέχει την αλήθεια…» (σελ. 53)

Δημοσίευμα της «Ελευθεροτυπίας» που αφορούσε στην στυγερή δολοφονία του Κώστα Ταχτσή. Ένα έγκλημα που, μέχρι σήμερα, παραμένει ανεξιχνίαστο.

Η φωνή που συνεχίζει το «Τρίτο Στεφάνι»

Το νέο αυτό χειρόγραφο «συνομιλεί», ακόμη, με το «Τρίτο στεφάνι» (πώς θα μπορούσε να αποφευχθεί, άλλωστε;), καθώς και με τα «Ρέστα», όπου ο συγγραφέας είχε ήδη μετατρέψει καθημερινές φωνές και βιώματα σε λογοτεχνία. Στο «Τρίτο στεφάνι», η προφορικότητα της Νίνας και της Εκάβης γίνεται ολόκληρος κοινωνικός κόσμος· στο «Άλλο κρεβάτι», ένας συγγραφέας «ακούει» τη δική του φωνή, την ανακρίνει και προσπαθεί να την μετακινήσει από την εξομολόγηση προς το μυθιστόρημα· η ανασύνθεση της πραγματικότητας, την οποία ο ίδιος θεωρούσε αναγκαία για την Τέχνη, βρίσκεται εδώ στο κέντρο της δημιουργικής διαδικασίας.

Η «συγγένεια», επομένως, δεν περιορίζεται στα αυτοβιογραφικά θέματα. Αφορά και την τεχνική: όπως οι ηρωίδες-αφηγήτριες του «Τρίτου στεφανιού» αφήνουν τις μικρές καθημερινές εμμονές τους να αποκαλύψουν μια εποχή, έτσι και ο αφηγητής του «Άλλου κρεβατιού» φανερώνεται μέσα από παρεκβάσεις, αυτοδιορθώσεις και αντιφάσεις. Η οικεία, προφορική φωνή γίνεται τρόπος σύνθεσης, ενώ η μνήμη λειτουργεί ως υλικό που αναδιατάσσεται και αποκτά νέα σημασία.

Καταλήγοντας, το «Άλλο κρεβάτι» δεν αλλάζει την εικόνα του Ταχτσή με μια θεαματική αποκάλυψη. Προσθέτει, όμως, μια κρίσιμη πλευρά: Αποκαλύπτει έναν συγγραφέα που δεν είχε εγκαταλείψει τη μυθιστορηματική φόρμα και που συνέχιζε να δοκιμάζει τρόπους για να αφηγηθεί το βίωμα χωρίς να το παραδώσει αυτούσιο. Η τελευταία κενή σελίδα του χειρόγραφου (σελίδα 86) κρατά ανοιχτή την προσπάθεια, με το βιβλίο να τελειώνει εκεί όπου η αναζήτηση της φωνής εξακολουθούσε να έχει μπροστά της δρόμο. Ανολοκλήρωτο, δυστυχώς, λόγω της δολοφονίας του συγγραφέα – ένα έγκλημα που παραμένει ανεξιχνίαστο 38 χρόνια μετά.

*Ο τίτλος του κειμένου προέρχεται από φράση μέσα από το νέο βιβλίο του Ταχτσή, στη σελίδα 21.