«Απαγωγή από το Σεράι» του Μότσαρτ στο Φεστιβάλ Όπερας της Πάφου.
To Φεστιβάλ Όπερας της Πάφου έχει περάσει τα τελευταία χρόνια από μύρια κύματα και εκτός από θερμούς υποστηρικτές απέκτησε και εχθρούς, αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο ακόμη και να περάσει στην ιστορία αφήνοντας πίσω του (ακόμη) μια βαθιά πληγή στο ταλαιπωρημένο κορμί της πολιτιστικής μας πραγματικότητας. Η κρίση έκανε και καλό στη διοργάνωση, αφού της επέτρεψε να προχωρήσει σε μια εν μέρει γόνιμη περισυλλογή, να γυρίσει σελίδα εγκαταλείποντας τις δαπανηρές, φιλόδοξες και χορταστικές παραγωγές και εδραιώνοντας τη συμμετοχή της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της νέας εποχής είναι και η στροφή σε λυρικά είδη με εύθυμα χαρακτηριστικά: την κωμική όπερα, την όπερα μπούφα και τώρα το ζίνγκσπιλ. Είναι ένας τύπος ελαφράς γερμανικής όπερας, όπου τα τραγούδια εναλλάσσονται με διάλογο σε πρόζα. Χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις θεωρούνται ο «Μαγικός αυλός», αλλά και η προγενέστερη «Απαγωγή από το Σεράι», που είχαμε την ευκαιρία να δούμε φέτος.
Ένας από τους λόγους ύπαρξης του συγκεκριμένου φεστιβάλ είναι να διαπαιδαγωγήσει το εγχώριο ακροατήριο πάνω στο απαιτητικό αυτό καλλιτεχνικό είδος, αποτελώντας για την ακρίβεια μοναδική όαση για τους σχετικά ενδιαφερόμενους. Υπάρχει μια σημαντική μερίδα του οπερόφιλου κοινού στο νησί, που δημιουργήθηκε, ζυμώθηκε και αναπτύχθηκε υπό το φως της συγκεκριμένης ετήσιας διοργάνωσης. Αυτό βεβαίως φορτώνει με τεράστιες ευθύνες τους εμπλεκόμενους, που με δεδομένο και το κόστος, δεν έχουν την πολυτέλεια για άστοχες επιλογές.
Δεν θα έλεγα ότι η φετινή ήταν μια τέτοια. Προφανώς ικανοποιημένοι από την περσινή συνεργασία στον «Δον Τζιοβάνι» με τον Οργανισμό Όπερας της Πάρμας CEFAC, έπλευσαν σε γνώριμα νερά, σε συνεργασία και με το Θέατρο της Πίζας. Η ζωηρή σκηνοθεσία, το σκηνικό, τα κοστούμια, όλο το τεχνικό μέρος, ήταν υψηλών προδιαγραφών, δεδομένης πάντοτε της λιτής γραμμής που ακολουθείται τα τελευταία χρόνια. Διεισδυτικές και επαγγελματικές μπορούν να χαρακτηριστούν και οι λυρικές και θεατρικές ερμηνείες. Ιδανικές ήταν φέτος και οι καιρικές συνθήκες.
Ο πρόεδρος του οργανισμού Πάφος 2017 υπενθύμισε πρόσφατα ότι η επιλογή του συγκεκριμένου έργου είχε γίνει εδώ και πέντε χρόνια, αφού είχε περιληφθεί στο πρόγραμμα του Ανοιχτού Εργοστασίου Πολιτισμού, με το οποίο η πόλη πήρε το χρίσμα της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας. Θεωρούν ότι θεματικά συνομιλεί με το όραμα και τη φιλοσοφία τους αναφορικά με τη γεφύρωση και όσμωση των πολιτισμών.
Επιτρέψτε μου να διαφωνήσω, και εξηγώ: Το μουσικό αποτέλεσμα μπορεί να χαρακτηριστεί ιδιοφυές, είναι εντούτοις κατώτερο από άλλα έργα, ακόμη και του ίδιου συνθέτη, που τοποθετούνται απερίφραστα στο πάνθεον των κορυφαίων. Ο 25χρονος Μότσαρτ ακολούθησε την τάση της εποχής στα ευρωπαϊκά ακροατήρια και τις αυλές των πληβείων που επηρεάζονταν από τη «γοητεία του οριενταλισμού». Επιχείρησε να περάσει ένα –απλοϊκό στη λειτουργία του– μήνυμα συμφιλίωσης μεταξύ Δύσης και Ανατολής.
Οριενταλιστικά μπορούν να θεωρηθούν και τα μουσικά στοιχεία που επιχείρησε να εντάξει στην παρτιτούρα του, παρόλο που ουσιαστικά αποτελούσαν τη δική του ευφάνταστη εκδοχή της τουρκικής μουσικής. Το δε λιμπρέτο, κόντρα στις ίδιες του τις προθέσεις, με το πέρας του χρόνου δεν κατορθώνει παρά να συμβάλλει στη συστηματική καλλιέργεια της εντύπωσης της κατωτερότητας των λαών και των πολιτισμών της Ανατολής και στην παγίωση ενός τεχνητού πολιτισμικού διπόλου που ταλανίζεται από υπαρξιακή ένταση.
Το ζεστό χειροκρότημα και οι επευφημίες του κόσμου ενδέχεται να εκληφθούν ως μήνυμα ενθάρρυνσης προς τους διοργανωτές να συνεχίσουν τη συμβιβαστική πολιτική των τελευταίων ετών και ως μήνυμα προτίμησης στα εύθυμα έργα. Προσωπικά νομίζω ότι ήδη πεθύμησα να ακούσω πιο αντιπροσωπευτικά οπερατικά σουξέ.
