Το ερώτημα «γιατί δεν γεννάμε» πονοκεφαλιάζει όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, τα οποία έχουν δοκιμάσει σχεδόν τα πάντα: επιδόματα ανά παιδί σε κάθε οικογένεια -το λεγόμενο “assegno unico” στην Ιταλία και “Elterngeld” στη Γερμανία- η επιδότηση νηπιαγωγείων, η αύξηση των αδειών μητρότητας και πατρότητας, αφορολόγητο εισόδημα ανάλογα με τον αριθμό τέκνων, κρατική επιδότηση εξωσωματικής γονιμοποίησης και κρυοσυντήρησης ωαρίων, ακόμη και διαγραφή στεγαστικών δανείων για πολύτεκνες οικογένειες (Ουγγαρία).
Τίποτα από όλα αυτά δεν έχει επηρεάσει τις γεννήσεις! Μετά από κάποιες βραχυπρόθεσμες αυξήσεις, οι δείκτες ξαναπέφτουν, με τον μέσο όρο στην Ευρώπη να αγγίζει 1,38 παιδί ανά γυναίκα. Το Ταμείο Πληθυσμού του ΟΗΕ (UNFPA) διερεύνησε το φαινόμενο της υπογεννητικότητας και παρουσίασε πρόσφατα μια ενδελεχή έκθεση για το 2025. Στην έκθεση αποτυπώνονται όλα τα εμπόδια που είναι λίγοι πολύ γνωστά: η πλειοψηφία απάντησε ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι το οικονομικό και η ακρίβεια, με την εργασιακή ανασφάλεια και την έλλειψη στέγης να ακολουθούν.
Η έκθεση όμως αποτυπώνει άλλο ένα πολύ σημαντικό εύρημα: ένας στους πέντε ανθρώπους δηλώνει πως δεν έχει τον αριθμό παιδιών που πραγματικά επιθυμεί. Αν οι συνθήκες το επέτρεπαν θα ήθελαν να αποκτήσουν περισσότερα. Η τεκνοποίηση δεν αναβάλλεται επειδή οι νέοι και δη οι γυναίκες είναι «ατομικιστές» και «καλοπερασάκηδες», όπως συχνά υπαινίσσονται λαϊκιστές πολιτικοί, αλλά επειδή αισθάνονται ότι δεν υπάρχει σταθερό έδαφος κάτω από τα πόδια τους.
Επιπλέον, η έρευνα ανέδειξε άλλο ένα σοβαρό ζήτημα, το οποίο δεν πιάνεται από τα «ραντάρ» όσων συζητούν για την υπογονιμότητα: η ανισότητα των φύλων. Οι γυναίκες εμφανίζονται να αναφέρουν σε διπλάσιο ποσοστό σε σχέση με τους άνδρες ότι η άνιση κατανομή των οικιακών και οικογενειακών υποχρεώσεων αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα. Ο φόρτος της φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων, οι δουλειές του σπιτιού, το μαγείρεμα, το διάβασμα των παιδιών, οι άδειες όταν αρρωσταίνουν, φορτώνονται δυσανάλογα στις πλάτες των γυναικών.
Αυτό το «αόρατο εμπόδιο» το συναντάμε σε κάθε κοινωνία, αλλά ιδιαίτερα στην Κύπρο, η οποία βρίσκεται στην τελευταία θέση της Ε.Ε. στην ισότητα κατανομής των ρόλων στο σπίτι. Σύμφωνα με τον Δείκτη Ισότητας του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), οι Κύπριες εξακολουθούν να επωμίζονται δυσανάλογα το βάρος της φροντίδας παιδιών, ηλικιωμένων και νοικοκυριού, ακόμη και όταν εργάζονται πλήρως. Οι γυναίκες στην Κύπρο προσφέρουν τριπλάσιο χρόνο απλήρωτης εργασίας στο σπίτι σε σύγκριση με τους άντρες.
Η απάντηση της κοινωνίας σε αυτό το ζήτημα είναι να προσφέρει στις γυναίκες και ιδιαίτερα στις μητέρες αφηγήσεις που ωραιοποιούν τη «θυσία και την προσφορά τους» ή «την ανιδιοτελή τους στήριξη» χωρίς να έχει τίποτα να τους προτείνει πέρα από την ηρωοποίηση. Το κόστος που πληρώνουν οι γυναίκες για το βάρος που σηκώνουν δεν συζητείται ποτέ σε πολιτικό επίπεδο. Αντιθέτως, τα κόμματα και τα πολιτικά πρόσωπα που εργαλειοποιούν το θέμα της υπογεννητικότητας, έχουν πάντα στο στόχαστρο τις γυναίκες.
