Η Αθηνά Μιχαηλίδου εξάγγειλε ότι η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) θα μπει στις τάξεις και θα σημάνει νέα εποχή για τα σχολεία της Κύπρου (Πολίτης, 14/7/2026). Όπως δημοσιεύτηκε: «Η υπουργός Παιδείας ανακοινώνει παιδαγωγικές δράσεις για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης από τον Σεπτέμβριο, με στόχο την ενίσχυση της κριτικής σκέψης και όχι την αντικατάσταση της μάθησης. …εφαρμογή παιδαγωγικών δράσεων για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης μέσα στα μαθήματα, τόσο στη Δημοτική όσο και στη Μέση Εκπαίδευση … στόχος δεν είναι η απομάκρυνση των παιδιών από την τεχνολογία, αλλά η καλλιέργεια κριτικής σκέψης, δημιουργικότητας και υπεύθυνης χρήσης.»
Ακόμα μια εξαγγελία της Αθηνάς Μιχαηλίδου, όπως μας έχει συνηθίσει, αρχής γενομένης από την πρώτη εξαγγελία περί κλιματιστικών στα σχολεία που 3,5 χρόνια μετά, δεν έχει υλοποιηθεί. Απλά όφειλαν οι Τεχνικές Υπηρεσίες (που ανήκουν στο ΥΠΑΝ), πρώτα να αναβαθμίσουν τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις και μετά να τοποθετηθούν τα κλιματιστικά.
Συνέχισε ότι «η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ήδη μέρος της καθημερινότητας μαθητών και εκπαιδευτικών και δεν μπορεί ούτε να αγνοηθεί ούτε να υποκατασταθεί».
Αλλά τι ακριβώς κάνουν οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί;
Οι μεν μαθητές, σε περίπτωση που τους ανατεθεί μια συγκεκριμένη εργασία, ανατρέχουν στην ΤΝ και μαγικά είναι έτοιμη η εργασία, χωρίς να κοπιάσουν, να προβληματιστούν ή έστω να σκεφτούν.
Οι δε εκπαιδευτικοί μπορούν πολύ εύκολα να καταρτίσουν το μάθημα τους με την ΤΝ.
Όμως, ταυτόχρονα έχει γίνει αρμόδια σύσταση για αποφυγή έκθεσης παιδιών σε οθόνες μέχρι την ηλικία των τριών ετών και τον περιορισμό της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 13 ετών.
Μήπως όμως υπάρχει αντίφαση μεταξύ των πιο πάνω, ΤΝ και απαγόρευση κινητών;
«Η υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στον κίνδυνο οι μαθητές να χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη μόνο για να λαμβάνουν έτοιμες απαντήσεις ή ολοκληρωμένες εργασίες, χωρίς να κατανοούν το περιεχόμενό τους. …Ούτε δημιουργικότητα, ούτε κριτική σκέψη, ούτε κατανόηση, αλλά ούτε και απλή γνώση δεν έρχεται», ανάφερε, περιγράφοντας τι συμβαίνει όταν η τεχνολογία υποκαθιστά πλήρως την προσωπική εργασία του μαθητή.
Σωστά … «ούτε και απλή γνώση».
«Οι εκπαιδευτικοί, … θα πρέπει να εξετάζουν τι πραγματικά έμαθε από τη διαδικασία και κατά πόσο μπορεί να εξηγήσει, να αξιολογήσει και να αξιοποιήσει το αποτέλεσμα».
Δηλαδή, αν το καταλαβαίνουμε σωστά, ο μαθητής θα παρουσιάζει την έτοιμη έκθεση με βοήθεια ΤΝ, και ο εκπαιδευτικός θα τον ρωτά να «εξηγήσει και αξιολογήσει το αποτέλεσμα».
Η υπουργός «εξήγησε» ότι έτσι θα αναπτυχθεί όχι μόνο η δημιουργική σκέψη αλλά και η ταλαίπωρη κριτική σκέψη που είχε εξαγγείλει ότι θα αναπτυσσόταν όταν μείωνε δραστικά την ύλη.
Πώς συμβαίνει, «ούτε απλή γνώση» αλλά να «εξηγήσει και αξιολογήσει το αποτέλεσμα»;
Στη παιδαγωγική διαδικασία είναι πολύ γνωστή η Ζώνη Επικείμενης Ανάπτυξης (ZPD), που αποτελεί την πιο γνωστή συνεισφορά του Σοβιετικού ψυχολόγου Lev Vygotsky (1896-1934). Πρόκειται για την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που ο μαθητής μπορεί να κάνει μόνος του (πραγματικό αναπτυξιακό επίπεδο) και σε αυτό που μπορεί να καταφέρει με την καθοδήγηση ενός ικανότερου ατόμου (εκπαιδευτικού). Αναφέρεται στη βιβλιογραφία ο όρος «Σκαλωσιά» (Scaffolding), για να περιγράψει τηνυποστήριξη που παρέχεται στον μαθητή κατά τη διάρκεια της μάθησης από τον εκπαιδευτικό ώστε να κατακτήσει το επόμενο αναπτυξιακό επίπεδο. Οι δεξιότητες του μαθητή αναπτύσσονται σταδιακά με τη βοήθεια του εκπαιδευτικού.
Όταν μαθαίνεις μια τέχνη π.χ. ξυλουργός, ο «μάστρος» σταδιακά δείχνει στον μαθητευόμενο τη διαδικασία και αυτός την εκτελεί για να την εμπεδώσει. Δεν του δείχνει το τελικό αποτέλεσμα και του ζητά να «εξηγήσει» πώς έγινε.
Τί είναι τεχνητή νοημοσύνη;
Είναι η προσομοίωση της ανθρώπινης νοημοσύνης από υπολογιστές και μηχανές οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να μάθουν από τεράστια ποσότητα δεδομένων, να λύσουν προβλήματα και να εκτελέσουν εργασίες π.χ. η μετάφραση σε πραγματικό χρόνο, η συλλογιστική, η αναγνώριση προτύπων, η επίλυση προβλημάτων ακόμα και η λήψη αποφάσεων. Οι μηχανές αυτές έχουν τη δυνατότητα να εφαρμόζουν αυτό που έχουν μάθει σε νέα δεδομένα για να δημιουργήσουν προβλέψεις ή αποφάσεις σε πραγματικές συνθήκες με ταχύτητα, ακρίβεια και προσαρμοστικότητα.
Ήδη υπάρχουν Ψηφιακοί βοηθοί όπως η Siri, η Alexa, και η Google Assistant που βοηθούν με υπενθυμίσεις, προγραμματισμό και έλεγχο συσκευών, Chatbots καθοδηγούμενα από ΤΝ για να απαντήσουν σε ερωτήσεις, έξυπνος οικιακός αυτοματισμός: θερμοστάτες, συστήματα ασφαλείας κ.ά.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει πολλά οφέλη όμως αφού στηρίζεται σε δεδομένα που τροφοδοτούνται τότε μπορούν να παρεισφρήσουν μεροληψία και προκαταλήψεις οδηγώντας σε λάθος αποτελέσματα.
Συνήθως, το εκπαιδευτικό μας σύστημα ακολουθεί ξενόφερτες πρακτικές χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες της μικρής μας πατρίδας. Για παράδειγμα, επιχειρήθηκε να μπει στα σχολεία η ιδέα των πολλαπλών φύλων και της «μοντέρνας» οικογένειας (π.χ. δυο πατεράδες). Όμως, αν το νησάκι μας επιβίωσε μετά από τόσους κατακτητές οφείλεται στον ισχυρό πυρήνα της παραδοσιακής οικογένειας.
Δεν χρειάζεται να αντιγράφουμε ακραίες καταστάσεις που συμβαίνουν στο εξωτερικό. Για παράδειγμα, ο τρισεκατομμυριούχος Elon Musk σε πολλές δηλώσεις του εξέφρασε εκ των υστέρων μεταμέλεια διότι έδωσε τη συγκατάθεση του να κάνει αλλαγή φύλου ο 16χρονος τότε γιός του.
Τέλος, να συγχαρώ με τη σειρά μου όσα παιδιά εξασφάλισαν θέση στα πανεπιστήμια. Όλοι σε δηλώσεις τους τόνισαν ότι εργάστηκαν σκληρά για να πετύχουν. Δεν τα έμαθαν με ΤΝ, αλλά με κόπο και … πολλά ιδιαίτερα. Θα ήταν ενδιαφέρον κάποιος δημοσιογράφος να καταγράψει αριθμό φροντιστηρίων και κόστος κατά μαθητή.
