Να πάρουν τις κεραίες τους στο Μπάκινγχαμ

Το Σάββατο 8 Αυγούστου οι κάτοικοι του Ακρωτηρίου βγήκαν στον δρόμο. Με πλακάτ και συνθήματα στάθηκαν έξω από τις Βρετανικές Βάσεις και είπαν αυτό που, ίσως, έπρεπε να έχει ειπωθεί εδώ και δεκαετίες: «Δεν διαπραγματευόμαστε την υγεία μας». Η κινητοποίηση του Δήμου Κουρίου, της ομάδας «Ακρωτήρι Ώρα Μηδέν», οργανωμένων συνόλων και πολιτών δεν ήταν απλώς μια τοπική διαμαρτυρία για μερικές κεραίες. Ήταν η αντίδραση μιας κοινότητας που αισθάνεται ότι για ακόμη μία φορά αποφασίζουν άλλοι για τον τόπο στον οποίο ζει.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία: Οι 32 νέες στρατιωτικές κεραίες που σχεδιάζουν να τοποθετήσουν οι Βρετανικές Βάσεις δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ένα απλό τεχνικό έργο. Οι τοπικές αρχές έχουν ήδη εκφράσει την αντίθεσή τους, θέτοντας ζητήματα υγείας, ασφάλειας, περιβάλλοντος αλλά και χρήσης της γης. Οι Βάσεις ζητούν επιπλέον έκταση περίπου 340 σκαλών, ενώ οι κάτοικοι φοβούνται ότι η περιοχή θα βρεθεί ακόμη περισσότερο περικυκλωμένη από στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Ας σταθούμε όμως στην εικόνα: πολίτες μιας ευρωπαϊκής χώρας στέκονται έξω από μια ξένη στρατιωτική εγκατάσταση, διεκδικώντας το αυτονόητο. Δηλαδή, να έχουν λόγο για το τι εγκαθίσταται δίπλα στα σπίτια τους. Πόσο φυσιολογική μπορεί να θεωρείται αυτή η εικόνα, 66 χρόνια μετά την ανεξαρτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας;

Η ιστορία μπορεί να δώσει απαντήσεις. Οι Βρετανικές Βάσεις δεν είναι μια συνηθισμένη ξένη στρατιωτική βάση, όπως συχνά παρουσιάζεται. Θεωρείται από την Αγγλία ως «κυρίαρχο έδαφος», αποτέλεσμα των συμφωνιών που συνοδεύσαν την ανεξαρτησία του 1960. Η Βρετανία διατήρησε δύο μεγάλες περιοχές, στο Ακρωτήρι και στη Δεκέλεια, επειδή θεωρούσε την Κύπρο στρατηγικά πολύτιμη.

Έξι και πλέον δεκαετίες αργότερα, η κατάσταση αυτή μοιάζει με ένα παράξενο ιστορικό απολίθωμα. Η αποικιοκρατία υποτίθεται ότι τελείωσε. Η Κύπρος έγινε ανεξάρτητο κράτος, εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συμμετέχει στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και καλείται να υπερασπίζεται τις αρχές του κράτους δικαίου και της περιβαλλοντικής προστασίας. Κι όμως, στο έδαφός της εξακολουθούν να υπάρχουν περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί κυριαρχία. Το ζήτημα των κεραιών κάνει αυτή την αντίφαση ορατή.

Και υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση: το περιβάλλον. Η χερσόνησος του Ακρωτηρίου δεν είναι ένας άδειος στρατιωτικός χώρος. Η αλυκή και οι υγροτοπικές περιοχές της αποτελούν προστατευόμενο οικοσύστημα διεθνούς σημασίας. Η περιοχή φιλοξενεί σημαντικούς πληθυσμούς μεταναστευτικών πουλιών και αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα φυσικά τοπία της Κύπρου.

Οι Βρετανικές Βάσεις λένε ότι θα λάβουν μέτρα, ότι θα εγκαταστήσουν μετρητές ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και ότι θα δημοσιοποιήσουν τα αποτελέσματα των μετρήσεων και της περιβαλλοντικής μελέτης. Αυτές οι διαβεβαιώσεις πρέπει να εξεταστούν επιστημονικά. Αλλά δεν απαντούν στο μεγαλύτερο ερώτημα: γιατί μια ξένη δύναμη εξακολουθεί να αποφασίζει για την τύχη μιας τόσο σημαντικής περιοχής της Κύπρου;

Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα των Βάσεων.

Και είναι ένα πρόβλημα που η βρετανική πολιτική δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να δικαιολογήσει. Η ίδια χώρα που μιλά για δημοκρατία, αυτοδιάθεση και διεθνές δίκαιο εξακολουθεί να διατηρεί κυρίαρχο έδαφος στην Κύπρο, μια πρώην αποικία της. Την ίδια ώρα, η ιστορία της Βρετανίας με την Ιρλανδία, τη Σκωτία, την Ινδία, την Κένυα και τον Μαυρίκιο δείχνει πόσο αντιφατική παραμένει η σχέση του Λονδίνου με την κληρονομιά της αυτοκρατορίας του.

Στην Ιρλανδία, η βρετανική στρατιωτική παρουσία στα λιμάνια τερματίστηκε με τη μεταβίβαση των εγκαταστάσεων στο ιρλανδικό κράτος το 1938. Στον Μαυρίκιο, ύστερα από δεκαετίες διαμάχης για τα Chagos, η Βρετανία συμφώνησε μόλις το 2025 να αναγνωρίσει την κυριαρχία του Μαυρικίου στο αρχιπέλαγος, διατηρώντας όμως στρατιωτική παρουσία στο Diego Garcia.

Και στη Σκωτία, η διαρκής παρουσία των βρετανικών πυρηνικών όπλων στο Faslane αποτελεί μέχρι σήμερα αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης.

Οι στρατιωτικές ανάγκες δεν μπορούν να αποτελούν αιώνια δικαιολογία για την παράταση μιας αποικιακής σχέσης.

Οι κάτοικοι του Ακρωτηρίου έκαναν το πρώτο βήμα. Έβγαλαν το ζήτημα από τις κλειστές αίθουσες των επιτροπών και το έφεραν στον δρόμο.

Τώρα είναι η σειρά της Κυπριακής Δημοκρατίας να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να παρακολουθεί ή αν θα διεκδικήσει πραγματικά την κυριαρχία της. Γιατί το ερώτημα δεν είναι τελικά αν θα μπουν 32 κεραίες. Το ερώτημα είναι ποιος αποφασίζει για την Κύπρο και ποιος αποδέχεται το αποικιοκρατικό αυτό κατάλοιπο, ως αναγκαίο κακό για τον λεγόμενο δυτικό προσανατολισμό μας.