Η διαφθορά συνιστά φαινόμενο με σύνθετες διαστάσεις, οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές, που θέτει σε σοβαρό κίνδυνο την οικονομική ανάπτυξη και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς του κράτους δικαίου. Σύμφωνα με πρόσφατα αποτελέσματα ερευνών κοινής γνώμης η διαφθορά αξιολογείται από τους Κύπριους πολίτες ως ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Κυπριακή κοινωνία.
Για αντιμετώπιση φαινομένων διαφθοράς, μεταξύ άλλων το 2017 ετοιμάστηκε η Εθνική Στρατηγική και το 2019 το Σχέδιο Δράσης κατά της Διαφθοράς ακολουθώντας συστάσεις της Επιτροπής GRECO (Group of States against Corruption) του Συμβουλίου της Ευρώπης, των Ηνωμένων Εθνών καθώς και διεθνείς συμβάσεις για καταπολέμηση της διαφθοράς. Στη Στρατηγική περιλαμβάνονται διάφορες δράσεις, μεταξύ των οποίων η ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου με στόχο την αποτροπή και την πρόληψη των φαινομένων διαφθοράς στην κοινωνία, στη δημόσια διοίκηση και στον ιδιωτικό τομέα (επιχειρήσεις), η ενημέρωση των εμπλεκομένων μερών και η διοργάνωση ημερίδων.
Η Ομοσπονδία Εργοδοτών & Βιομηχάνων (ΟΕΒ) αντιλαμβανομένη τα οφέλη που θα προκύψουν για τις επιχειρήσεις και την οικονομία από την καταπολέμηση της διαφθοράς, υποστήριξε έμπρακτα το εθνικό σχέδιο δράσης με συνδιοργάνωση ημερίδας για το «ISO 37001 – Σύστημα Διαχείρισης κατά της Δωροδοκίας», ενημέρωσε τα μέλη της για την αναγκαιότητα εφαρμογής προληπτικών μηχανισμών και συμμετείχε σε συναντήσεις με ξένους εμπειρογνώμονες για ενίσχυση των μέτρων στον ιδιωτικό τομέα.
Μέσα στα πλαίσια της προσπάθειας για πάταξη της διαφθοράς και ενίσχυση της διαφάνειας, η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε τον Φεβρουάριο 2022 δύο νομοθετήματα. Συγκεκριμένα ψηφίστηκαν ο περί της διαφάνειας στις διαδικασίες λήψης δημόσιων αποφάσεων και συναφών θεμάτων νόμος και ο περί της σύστασης και λειτουργίας της ανεξάρτητης αρχής κατά της διαφθοράς, με βάση τον οποίο συστάθηκε η ανεξάρτητη αρχή κατά της Διαφθοράς.
Στο παρόν άρθρο εξετάζεται ο πρώτος νόμος που αφορά ρύθμιση της διαδικασίας λήψης δημόσιων αποφάσεων, το γνωστό και ως «Lobbying» με στόχο την ενημέρωση των επιχειρήσεων και άλλων ενδιαφερομένων για τις υποχρεώσεις που προκύπτουν. Θα μπορούσαμε να ορίσουμε το «Lobbying» ως τις δραστηριότητες άσκησης επιρροής μέσω παράθεσης επιχειρημάτων σε διαδικασία λήψης αποφάσεων. Το «Lobbying» είναι ένα χρήσιμο και αποδεκτό εργαλείο για υποβολή εισηγήσεων και αιτημάτων από επαγγελματικές ομάδες ή άλλα οργανωμένα σύνολα για βελτίωση νομοθεσιών, διαδικασιών, αποφάσεων πολιτικής και επίλυση προβλημάτων.
Σκοπός του νόμου είναι η εγκαθίδρυση πλαισίου θεμελίωσης και εμπέδωσης διαφάνειας που αφορά την εμπλοκή σε διαδικασίες λήψης δημόσιων αποφάσεων αναφορικά με ζητήματα που άπτονται της εκτελεστικής ή και της νομοθετικής εξουσίας, ώστε να αποτρέπεται η δημιουργία συνθηκών που επιτρέπουν ή διευκολύνουν την εκκόλαψη πράξεων διαφθοράς. Το πεδίο εφαρμογής του συγκεκριμένου νόμου, περιλαμβάνει τον εκπρόσωπο (φυσικό ή νομικό πρόσωπο) ομάδας ειδικού ενδιαφέροντος, όπως εταιρεία, συνεταιρισμό, ένωση, σωματείο, ίδρυμα ή ομάδα προσώπων, με ή χωρίς νομική προσωπικότητα, που προτίθεται να εμπλακεί σε διαδικασίες λήψης δημόσιων αποφάσεων, δηλαδή να έχει επικοινωνία (προγραμματισμένη επαφή ανεξαρτήτως μέσου) με αξιωματούχους ή μέλη κρατικής υπηρεσίας ή του ευρύτερου δημόσιου τομέα για ζητήματα που άπτονται της εκτελεστικής ή της νομοθετικής εξουσίας.
Με απλά λόγια εάν μια επιχείρηση ή επαγγελματικός σύνδεσμος προτίθεται να έχει επικοινωνία με Υπουργό ή στέλεχος Υπουργείου, η οποία αποσκοπεί στην προώθηση των οικονομικών ή/και επιχειρηματικών συμφερόντων της/του όπως αναφέρεται στο νόμο, τότε οφείλει εκ των προτέρων να εγγραφεί στο μητρώο διαφάνειας της ανεξάρτητης αρχής κατά της διαφθοράς.
Από το πεδίο εφαρμογής του νόμου υπάρχουν εξαιρέσεις με κυριότερες τις πιο κάτω:
Επικοινωνία ατόμου ή μέλους εργοδοτικών, συνδικαλιστικών, και επαγγελματικών συνδέσμων για λογαριασμό των μελών τους για ζητήματα που αφορούν σε όρους και συνθήκες εργασίας και απασχόλησης.
Επικοινωνία στο πλαίσιο διαβούλευσης.
Επικοινωνία στο πλαίσιο συζήτησης στις κοινοβουλευτικές επιτροπές.
Η εγγραφή στο μητρώο θα γίνεται μια φορά και σε αυτό θα καταχωρούνται διάφορα στοιχεία που καθορίζονται στη σχετική νομοθεσία. Επιπρόσθετα της εγγραφής στο Μητρώο, κάθε εγγεγραμμένο πρόσωπο οφείλει να υποβάλλει στην ανεξάρτητη αρχή κατά της διαφθοράς κατά το πρώτο δεκαπενθήμερο Μαρτίου και Σεπτεμβρίου κάθε έτους εξαμηνιαία αναφορά, σε σχέση με κάθε εμπλοκή του σε διαδικασία λήψης δημόσιων αποφάσεων. Το μητρώο διαφάνειας εφαρμόζεται σε διάφορες χώρες καθώς και στους θεσμούς της Ε.Ε. (Transparency Register).
Για τους αξιωματούχους και μέλη της κρατικής υπηρεσίας ή του ευρύτερου δημόσιου τομέα, υπάρχει υποχρέωση για συμπλήρωση και υποβολή στην Αρχή του εντύπου επικοινωνίας αναφέροντας τα στοιχεία των ατόμων που είχαν επικοινωνία και τα θέματα/θέσεις που προωθήθηκαν. Για μη τήρηση της νομοθεσίας προβλέπονται χρηματικές ποινές μέχρι €100.000 ή/και φυλάκιση.
Παρόλο που η νομοθεσία ψηφίστηκε τον περασμένο Φεβρουάριο, εντούτοις λόγω του ότι πρόσφατα κατατέθηκαν στην Βουλή οι κανονισμοί για λειτουργία της αρχής κατά της διαφθοράς που είναι συνυφασμένοι με το «Lobbying», η εφαρμογή του νόμου εκτιμάται ότι δεν θα αρχίσει πριν το 2023.
Σε ενημερωτική διαδικτυακή παρουσίαση του νόμου που διοργάνωσε πρόσφατα η ΟΕΒ έχουν εντοπιστεί σημεία του νόμου που χρίζουν επεξήγησης και διασαφήνισης. Επίσης, εκφράστηκαν προβληματισμοί σε σχέση με την πρακτική εφαρμογή του νόμου ώστε να μην επιβαρυνθούν οι επιχειρήσεις με αχρείαστες γραφειοκρατικές διαδικασίες.
Έχοντας υπόψη τις αυξανόμενες υποχρεώσεις των επιχειρήσεων για σειρά νομοθεσιών, απευθύνεται έκκληση στον Επίτροπο Διαφάνειας που θα ηγείται της ανεξάρτητης αρχής κατά της Διαφθοράς, όπως λάβει υπόψιν τις ανησυχίες των επιχειρήσεων για ετοιμασία απλοποιημένων διαδικασιών αναφοράς για βέλτιστη εφαρμογή των διατάξεων του νόμου, όπως για παράδειγμα την ηλεκτρονική εγγραφή στο μητρώο διαφάνειας και ηλεκτρονική υποβολή των εξαμηνιαίων αναφορών.
* Λειτουργός Επιχειρηματικής Ανάπτυξης και Οικονομίας ΟΕΒ
