Η Κύπρος δεν έχει χαράξει ακόμη ολοκληρωμένη και μακροπρόθεσμη ενεργειακή στρατηγική. Ούτε το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΔΕΚ) 2021-2030, έχει πείσει πλήρως. Τα μέτρα και οι πολιτικές υποτίθεται ότι λαμβάνουν υπόψη κοινοτικά, οικονομικά, περιβαλλοντικά και τεχνικά κριτήρια του τόπου, αλλά δεν το πέτυχαν. Ούτε πέτυχε ο ρόλος της ηλεκτρικής διασύνδεσης που τέθηκε ως ορόσημο. Ούτε συνδυάζεται η πράσινη μετάβαση με την ενεργειακή ασφάλεια, ή η τεχνολογική καινοτομία με την κοινωνική ευθύνη και τις μακροπρόθεσμες ανάγκες της οικονομίας.
Η Ενέργεια ως πρόβλημα πολύπλοκο απαιτεί στρατηγική. Η ενέργεια έχει τρεις κύριους άξονες: παραγωγή, κατανάλωση, ασφάλεια εφοδιασμού. Ταυτόχρονα, επηρεάζει το κόστος ζωής και παραγωγής σε αρκετούς τομείς (βιομηχανία, μεταφορές, τουρισμός κ.ά.), στις επενδύσεις σε υποδομές. Βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε εισαγόμενα καύσιμα, έχει δεσμεύσεις για αποανθρακοποίηση και έχει ακόμη για αξιοποίηση 4-5 φρεάτια υδρογονανθράκων. Κρίσιμα θέματα για την ηλεκτρική ενέργεια είναι η αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αλλά και το πρόστιμο από την ΕΕ για την άσκοπη παραγωγή ρύπων (το κόστος των ρύπων €74,8 εκατ. το 2020., €139,3 εκατ. το 2021).
Μια σοβαρή ενεργειακή στρατηγική είναι δύσκολος στόχος, γιατί πρέπει να είναι οικονομικά αποδοτική, κοινωνικά δίκαιη και περιβαλλοντικά βιώσιμη. Πρέπει να αγγίζει όλα τα θέματα, από τη μείωση των εκπομπών μέχρι το κόστος για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τον ηλεκτρικό αγωγό διασύνδεσης Κύπρου Κρήτης GSI (898 χλμ.). Για τον αγωγό, ο ΑΔΜΗΕ, φορέας υλοποίησης του έργου, πρέπει να εξασφαλίσει αναγκαία κονδύλια με αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων/ΕΤΕπ. Θα αφορά 1 δισ. που αναλογεί στο ήμισυ περίπου του συνολικού εκτιμώμενου κόστους του έργου. Η πρόσκληση σε συμπαίκτες-επενδυτές καταμερίζει το ρίσκο και ενισχύει γεωστρατηγικά το όλο έργο. Μετά από αυτά, η Κύπρος πρέπει να απαιτήσει προστασία από την Ε.Ε. έναντι της Τουρκίας γιατί είναι έργο σε διεθνή ύδατα και για ευρωενεργειακή ασφάλεια.
Πλησιάζει και η ώρα για την αξιοποίηση του φυσικού πλούτου της Κύπρου. Εγκρίθηκε το σχέδιο ανάπτυξης και παραγωγής του κοιτάσματος «Κρόνος» (με απόθεμα περίπου 2,5 τρισεκατ. κυβικά πόδια/tcf), καθώς και οι συμφωνίες για τους όρους πώλησης του φυσικού αερίου μας προς την Αίγυπτο. Σημειώνω ότι στο ίδιο τεμάχιο 6 υπάρχει το φρεάτιο «Ζευς» με μεγάλο απόθεμα, και το «Καλυψώ» με μικρό. Πάντως, η εμπλοκή αμερικανικών, γαλλικών και ιταλικών εταιρειών συνιστούν εγγύηση ότι το φυσικό αέριο θα αξιοποιηθεί, χωρίς αντίδραση από την Τουρκία. Η ΕΕ από το 2028 θα ενισχυθεί ενεργειακά από το Φ.Α. μας μέσω Αιγύπτου. Τα δε έσοδα ως το 2043 (που υπολογίζω προκαταρκτικά να ξεπεράσουν τα €11 δισ.) θα ενισχύσουν την ενεργειακή στρατηγική.
Ο στόχος της στρατηγικής είναι να προστατευθεί η ενέργεια ως αγαθό προσβάσιμο σε όλους, με αξιόπιστη παροχή και δίκαιη τιμή. Κι όταν λέμε όλοι, εννοούμε τα νοικοκυριά (που θέλουν άμεση μείωση του λογαριασμού) και τους επενδυτές (που θέλουν απόδοση του κεφαλαίου τους σε 20-25 χρόνια) – οι δε πολιτικοί ας ενεργούν μόνο υπέρ των συμφερόντων του κράτους. Η ενεργειακή πολιτική απαιτεί φροντίδα για τον καταναλωτή π.χ. η αύξηση των τιμών ηλεκτρισμού λόγω της ενσωμάτωσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να μην επιβαρύνει δυσανάλογα τα ευάλωτα νοικοκυριά.
Γενικά, η στρατηγική σχεδιάζεται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες στην ενέργεια με τεχνική επάρκεια, επιστημονικά τεκμηριωμένες και με βάση διακομματικές συμφωνίες. Οι τεχνικές αποφάσεις από ρυθμιστικά σώματα, μηχανικούς κ.ά. είναι σημαντικές σε κρίσιμα ερωτήματα όπως π.χ. τιμολόγηση ηλεκτρισμού, διασύνδεση. Η πολιτική ηγεσία, η σημερινή και κάθε επόμενη, δεν είναι τεχνική. Είναι ορθό να δεσμευτεί ότι στο μακροπρόθεσμο σχέδιο θα υιοθετεί τις άριστες εισηγήσεις των ειδικών. Το μέλλον εκκίνησε. Ας μην αργούμε άλλο για τέτοια στρατηγική.
*Οικονομολόγος, μαθηματικός
