Η γοητεία του ατελούς

Το πρώτο CD που αγόρασα, πίσω στο 1994, ήταν το «Με τα μάτια να το λες» του Μαζωνάκη. Ως «ροκάς», δεν είχα μπει στο δισκάδικο της Μακαρίου αναζητώντας τον Μαζωνάκη. Κάτι στη διαφορετικότητά του με έκανε να το πάρω. Ήταν μια αυθόρμητη επιλογή που δεν μπορούσα τότε να φανταστώ ότι θα έμενε μαζί μου. Ίσως, επειδή και ο ίδιος δεν έμοιαζε να προσπαθεί να χωρέσει κάπου. Είχε υπερβολή, αντιφάσεις, εκκεντρικότητα. Δεν ήταν η ασφαλής επιλογή ούτε η προσεκτικά κατασκευασμένη εικόνα ενός ανθρώπου που ήθελε να αρέσει σε όλους. Ακόμη και όταν δεν σου άρεσε, δύσκολα τον μπέρδευες με κάποιον άλλο.

Η σχέση του κόσμου μαζί του, δεν εξαντλούνταν στο ότι τα τραγούδια του καθρέφτιζαν προσωπικές στιγμές. Δεν ήταν μόνο ότι κάποιο τραγούδι συνδέθηκε με έναν έρωτα, έναν χωρισμό, μια παρέα. Υπήρχε κάτι βαθύτερο: η αίσθηση ότι απέναντί του είχε έναν άνθρωπο που δεν έκρυψε εντελώς την αταξία του πίσω από την εικόνα του καλλιτέχνη.

Ο κόσμος δεν τον αγάπησε παρά τις αδυναμίες και τις αντιφάσεις του, αλλά εξαιτίας τους. Μέσα σε αυτές διέκρινε κάτι αληθινό και οικείο. Δεν χρειαζόταν να γνωρίζει κανείς τον άνθρωπο πίσω από τη σκηνή. Αρκούσε η αίσθηση ότι αυτό που έβλεπε δεν ήταν μια αποστειρωμένη εκδοχή, κατασκευασμένη για να γίνεται εύκολα αποδεκτή.

Αυτή είναι ίσως η δύναμη της αυθεντικότητας. Δεν μας κάνει απλώς να θαυμάζουμε κάποιον. Μειώνει την απόσταση που μας χωρίζει από εκείνον. Μας επιτρέπει να αναγνωρίσουμε στις δικές του αντιφάσεις κάτι από τις δικές μας. Και τότε η σχέση ξεπερνά τη μουσική. Γίνεται ανθρώπινη.

Ζούμε σε μια εποχή στην οποία ακόμη και η αυθεντικότητα σκηνοθετείται. Οι ατέλειες επιλέγονται προσεκτικά, οι αυθόρμητες στιγμές επαναλαμβάνονται μέχρι να πετύχει η λήψη και οι εξομολογήσεις περνούν από επικοινωνιακή επεξεργασία. Θέλουμε να φαινόμαστε ανθρώπινοι, αλλά όχι τόσο ώστε να εκτεθούμε πραγματικά.

Δεν νομίζω, όμως, ότι ο κόσμος ξεγελιέται εύκολα. Μπορεί η άψογη εικόνα να εντυπωσιάζει για λίγο, αλλά σπάνια δημιουργεί εμπιστοσύνη. Οι άνθρωποι συγκρίνουν όσα λες με όσα κάνεις. Παρατηρούν πώς συμπεριφέρεσαι σε εκείνους από τους οποίους δεν έχεις τίποτε να κερδίσεις. Καταλαβαίνουν πότε ακούς πραγματικά και πότε απλώς περιμένεις να μιλήσεις. Πολλοί άνθρωποι έχουν μάθει πια να προτιμούν το ατελές αυθεντικό από το επιμελώς αψεγάδιαστο.

Αυτό δεν αφορά μόνο τους καλλιτέχνες. Αφορά κάθε άνθρωπο που ζητά την εμπιστοσύνη ενός κοινού, μιας κοινωνίας ή μιας ομάδας. Ένας διευθυντής δεν γίνεται αυθεντικός επειδή μιλά ανεπίσημα ή δηλώνει ότι η πόρτα του είναι ανοικτή. Γίνεται όταν οι άνθρωποί του γνωρίζουν τι να περιμένουν από εκείνον. Όταν δεν αλλάζει πρόσωπο ανάλογα με το ποιος βρίσκεται απέναντί του. Όταν μπορεί να πει «δεν ξέρω», «έκανα λάθος», «χρειάζομαι βοήθεια» και να αναλάβει το μερίδιο της ευθύνης του.

Αυθεντικότητα, ωστόσο, δεν σημαίνει απουσία αυτοελέγχου. Το «έτσι είμαι» δεν αποτελεί άλλοθι για αγένεια, ασυνέπεια ή στασιμότητα. Το να είσαι ο εαυτός σου προϋποθέτει να τον γνωρίζεις: να αναγνωρίζεις τις ανασφάλειες και τις υπερβολές σου και να αποφασίζεις ποιες πλευρές σου αξίζει να καλλιεργήσεις και ποιες οφείλεις να περιορίσεις.

Στην πολιτική η αυθεντικότητα είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί. Χρειάζονται ικανότητα, αποτελεσματικότητα και ένας στέρεος ηθικός πυρήνας. Κάποιος μπορεί να είναι ειλικρινής αλλά ανεπαρκής. Αποτελεσματικός αλλά χωρίς όρια. Το ζητούμενο είναι ο συνδυασμός. Αν λείπει ένα από αυτά τα στοιχεία, αργά ή γρήγορα θα φανεί.

Δεν χρειαζόμαστε αψεγάδιαστους ανθρώπους. Η τελειότητα με κάνει πλέον περισσότερο καχύποπτο παρά αισιόδοξο. Προτιμώ εκείνον που γνωρίζει τα όριά του, δεν κρύβεται όταν αποτυγχάνει και δεν φοβάται να φανεί ανθρώπινος. Τούτη η σκέψη επανέρχεται και όποτε κοιτάζω έναν πίνακα στο σπίτι. Έργο ενός φίλου, του Ορέστη.

Η αυθεντικότητα δεν είναι η απουσία αδυναμιών. Είναι η απουσία προσποίησης. Ίσως γι’ αυτό ο κόσμος συνδέεται βαθύτερα με ανθρώπους που αφήνουν να φανούν οι αντιφάσεις τους, όχι επειδή εξιδανικεύει τα ελαττώματά τους, αλλά επειδή αναγνωρίζει σε αυτά κάτι από τον εαυτό του.

Η τελειότητα μπορεί να δημιουργεί θαυμασμό.

Η αλήθεια, όμως, δημιουργεί σχέση.

*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου