Νετανιάχου, η «Νέα Μέση Ανατολή» σου, δεν πήγε ακριβώς όπως το σχεδίαζες

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι θέλει να αλλάξει το πρόσωπο της Μέσης Ανατολής και επανέλαβε ότι το Ισραήλ δίνει ιστορικές μάχες που θα οδηγήσουν σε ριζική αλλαγή της περιοχής, μεταξύ άλλων και με νέες συμμαχίες.

Ωστόσο, οι μεταβολές που σημειώθηκαν στην περιοχή κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου θέτουν ένα διαφορετικό ερώτημα: ποια είναι η φύση των αποτελεσμάτων που παρήγαγε αυτός ο πόλεμος και ποιος άλλαξε πραγματικά υπό την επίδρασή του;

Μετά από χρόνια γενοκτονίας και πρωτοφανούς βίας, ο διακηρυγμένος ισραηλινός στόχος για την εξάλειψη των βασικών απειλών δεν επιτεύχθηκε. Η Χαμάς δεν εξαφανίστηκε, η Χεζμπολάχ δεν εξαλείφθηκε και το Ιράν παρέμεινε παρούσα περιφερειακή δύναμη, παρά τα πλήγματα και τις απώλειες που υπέστη.

Έτσι, το Ισραήλ δεν κατάφερε να οικοδομήσει το περιφερειακό σύστημα που επιδίωκε ο Νετανιάχου. Σημειώνεται ότι ο ίδιος δήλωσε πως απέναντι στη συμμαχία των σιιτών και σουνιτών της περιοχής, ήθελε να δημιουργήσει συμμαχία με την Κύπρο και την Ελλάδα. Ωστόσο, καμία επίσημη δήλωση δεν έγινε τόσο από την Κύπρο όσο και από την Ελλάδα που να ικανοποιεί τις φιλοδοξίες του Ισραηλινού πρωθυπουργού.

Στο εσωτερικό του Ισραήλ, ο πόλεμος μετατράπηκε από στρατιωτική σύγκρουση σε ανοιχτή πολιτική κρίση. Το ερώτημα που θα επανέλθει με μεγάλη ένταση μετά το τέλος του πολέμου είναι: ποιος φέρει την ευθύνη για την αποτυχία της 7ης Οκτωβρίου; Πώς κατάφερε η Χαμάς να πραγματοποιήσει μια επίθεση τέτοιου μεγέθους; Και πώς απέτυχε ο κατά τ΄ άλλα πολυδιαφημιζόμενος μηχανισμός ασφαλείας, οι υπηρεσίες πληροφοριών και ο στρατός να την αποτρέψουν;

Πάντως, πρέπει να υπογραμμιστεί πως ο Νετανιάχου δεν διεξήγαγε τον πόλεμο μόνος του. Επέτρεψε σε πολιτικές δυνάμεις όπως ο Μπεν-Γκβιρ και ο Σμότριτς να αποκτήσουν σημαντική επιρροή στη λήψη αποφάσεων, συνδέοντας την εικόνα του Ισραήλ με τη γενοκτονία και την εθνοκάθαρση, τους εποικισμούς, τη βία των εποίκων και τις πολιτικές επέκτασης και εκτοπισμού.

Η κρίση αυτή δεν αφορά πλέον μόνο την εξωτερική εικόνα του Ισραήλ. Αρχίζει να εμφανίζεται και μέσα στην ίδια την ισραηλινή κοινωνία, η συντριπτική πλειοψηφία της οποίας ωστόσο τάσσεται υπέρ του πολέμου, κάτι που λέει πολλά από μόνο του.

Το γενικότερο αυτό πλαίσιο, όμως, έχει και ιστορικό υπόβαθρο. Το Ισραήλ «γεννήθηκε» μετά τον Β΄Παγκόσμιο πόλεμο σε βάρος των Παλαιστινίων, με τη διεθνή κοινότητα να φροντίζει το νεοσύστατο αυτό κράτος, κάτι που αυτή τη στιγμή παρουσιάζει σημάδια αποσύνδεσης. Το Ισραήλ εκεί που πήγαινε σε ομαλοποίηση των σχέσεων με τον Αραβικό κόσμο, τώρα αυτές οι χώρες το βλέπουν ως κίνδυνο για την εθνική τους ασφάλειά. Η δική του απειλή προς τον κόσμο τουγυρνάει μπούμερανγκκαι αναγκάζεται να ανασύρει το παλιό του σύνθημα για το «δικαίωμα ύπαρξης του κράτους του Ισραήλ».

Διαχρονικά, ο κόσμος πρόσεχε πως εκφραζόταν για το Ισραήλ, φοβούμενος την ταμπέλα του «αντισημιτισμού». Ωστόσο, αυτή τη στιγμή η επιθετικότητα του Νετανιάχου έχει σπάσει αυτό το ταμπού και οι αντιδράσεις στις κοινωνίες έχουν αλλάξει, ξεπερνώντας τους φόβους μιας τέτοιας κατηγορίας.

Αυτό φαίνεται και στην ευρύτερη εικόνα, καθώς την ίδια στιγμή που οι Παλαιστίνιοι φωνάζουν Free Palestine, εννοώντας τα σύνορα του΄67, οι ξένοι δίπλα τους φωνάζουν «From the river to the sea, Palestine will be free».

Επιστρέφοντας στο εσωτερικό του Ισραήλ, σε πολιτικό επίπεδο, σύμφωνα με τις πρόσφατες δημοσκοπήσεις, το κόμμα «Γέσερ» υπό τον Άιζενκοτ (το πρόσωπο του οποίου φιγουράρει σε γιγαντοαφίσες σε εθνικές οδούς στην Κύπρο) ανταγωνίζεται το Λικούντ για την πρώτη θέση, λαμβάνοντας σε ορισμένες δημοσκοπήσεις περίπου 22 έδρες έναντι περίπου 21 για το Λικούντ.

Πέραν του τί συμβαίνει στο εσωτερικό, η γενικότερη μεταβολή ξεπέρασε τα όρια του Ισραήλ. Μεγάλα τμήματα της παγκόσμιας κοινής γνώμης, στην Ευρώπη και ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν αρχίσει να επανεξετάζουν τη σχέση τους με το Ισραήλ καθώς φαίνεται να αντιλαμβάνονται σιγά σιγά περί τίνος πρόκειται.

Η μεταβολή αυτή δεν περιορίζεται πλέον σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό ρεύμα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εμφανίζεται ιδιαίτερα μεταξύ των νέων και μέσα στο Δημοκρατικό Κόμμα, όπου αυξάνονται οι φωνές που επικρίνουν ορισμένες ισραηλινές πολιτικές και τη συνέχιση της άνευ όρων υποστήριξης προς το Ισραήλ.

Αυτό φαίνεται και από την άνοδο νέων πολιτικών προσωπικοτήτων, όπως ο Ζοχράν Μαντάνι και ο Αμπντούλ Σαγιέντ, παρά τη σημαντική οικονομική υποστήριξη και τις πιέσεις που αντιμετώπισαν ορισμένοι από αυτούς από φιλοϊσραηλινές οργανώσεις, όπως η AIPAC.

Οι ηγέτες που αντιμετωπίζουν έντονες εσωτερικές πιέσεις ενδέχεται να αναζητήσουν έναν εξωτερικό εχθρό ή μια νέα κρίση, προκειμένου να αναδιαμορφώσουν το πολιτικό σκηνικό γύρω τους. Τρανταχτή απόδειξη, είναι η άμεση απόρριψη του Σχεδίου Τραμπ για τη Γάζα από τον Μπένιαμιν Νετανιάχου.

Και εδώ εμφανίζεται το ευρύτερο συμπέρασμα. Ο Νετανιάχου ήθελε μια Μέση Ανατολή στην οποία το Ισραήλ θα ήταν ισχυρότερο και θα είχε μεγαλύτερη δυνατότητα να επιβάλλει τους όρους του. Το αποτέλεσμα, όμως, μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικό.

Το Παλαιστινιακό ζήτημα επέστρεψε στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής. Η εικόνα του Ισραήλ υπέστη σοβαρό πλήγμα. Οι αραβικές χώρες απέκτησαν μεγαλύτερη επίγνωση της ανάγκης να διαφοροποιήσουν τις στρατηγικές τους επιλογές, ενώ την ίδια στιγμή βλέπουν το Ισραήλ να αποτελεί κίνδυνο για την εθνική τους ασφάλεια. Η Κίνα και η Ρωσία έγιναν πιο εμφανείς παράγοντες στους περιφερειακούς υπολογισμούς.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι το Παλαιστινιακό ζήτημα όχι μόνο δεν εξαφανίστηκε, αλλά όλα τα γεγονότα των τελευταίων ετών επιβεβαιώνουν αυτό που για 10ετίες λέμε οι Παλαιστίνιοι, ότι δηλαδή μπορεί να είμαστε ο αδύναμος κρίκος στην περιοχή, ωστόσο κρατάμε το κλειδί της ασφάλειας και της σταθερότητας στην περιοχή, αλλά και πέραν της Μ. Ανατολής.

Γι’ αυτό το πραγματικό ερώτημα σήμερα δεν είναι μόνο αν ο Νετανιάχου άλλαξε το πρόσωπο της Μέσης Ανατολής.

Το ερώτημα είναι: τι έκανε αυτή η αλλαγή στο ίδιο το Ισραήλ;

Αποδείχθηκε ότι η στρατιωτική δύναμη και η βαρβαρότητα, το μόνο που μπορεί να επιφέρουν είναι καταστροφή και όχι αναδιατάξεις στην περιοχή. Η πραγματικότητα προσπέρασε για άλλη μια φορά τη διαχρονική πολιτική του Ισραήλ, καθώς απομακρύνθηκε κατά πολύ από τον στόχο του να ηγηθεί της νέας τάξης πραγμάτων και να είναι αποδεκτό το Ισραήλ στον αραβικό κόσμο και τη Μέση Ανατολή ευρύτερα και δεν προβλέπεται να επιστρέψει στην κατάσταση που ήτανε.

Πολύ πριν από την 7^η Οκτωβρίου, ο Νετανιάχου είχε εμφανιστεί στον ΟΗΕ, στο λίκνο της διεθνούς νομιμότητας και ειρήνης, κρατώντας έναν χάρτη της Μέσης Ανατολής στην οποία απουσίαζε παντελώς η Παλαιστίνη. Εκεί, στον χώρο όπου ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ο Νετανιάχου άλλαξε το πρόσωπο της Μέσης Ανατολής, αλλά όχι όπως ήθελε. Και ίσως να άλλαξε πρώτα το πρόσωπο του Ισραήλ, πριν αλλάξει το πρόσωπο της περιοχής.

Και ίσως, τελικά, το πρώτο πολιτικό πρόσωπο που θα αλλάξει να είναι το δικό του.

*Πρέσβης του Κράτους της Παλαιστίνης στην Κυπριακή Δημοκρατία