Οι νεκροί δεν χρειάζονται μεγάλα λόγια

Στις 30 Αυγούστου συμπληρώνονται 52 χρόνια από τη δολοφονία του Δώρου Λοΐζου. Πενήντα δύο χρόνια από εκείνον τον Αύγουστο του 1974, όταν ο τριαντάχρονος ποιητής και αγωνιστής της δημοκρατικής αντίστασης έπεσε νεκρός κατά τη δολοφονική απόπειρα εναντίον του Βάσου Λυσσαρίδη.

Κάθε χρόνο τέτοια μέρα θυμόμαστε. Μιλάμε για τη θυσία, τις ιδέες, τη δημοκρατία. Καταθέτουμε στεφάνια και επαναλαμβάνουμε μεγάλα λόγια.

Φέτος, όμως, η επέτειος βρίσκει την ΕΔΕΚ σε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Ένα κόμμα με βαθιές ιστορικές ρίζες έχει περάσει μια παρατεταμένη περίοδο εσωτερικών συγκρούσεων και αμφισβητήσεων. Η οικογένεια του Δώρου θα τιμήσει φέτος χωριστά τη μνήμη του, η εικόνα αποκτά έναν συμβολισμό που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.

Δεν χρειάζονται βαριές λέξεις. Η εικόνα είναι από μόνη της αρκετά βαριά.

Γιατί είναι εύκολο να τιμάς έναν νεκρό. Δεν θα σε διακόψει. Δεν θα διαφωνήσει μαζί σου. Δεν θα ζητήσει εξηγήσεις. Δεν θα σε ρωτήσει πότε το «εμείς» έγινε «εγώ», πότε οι ιδέες υποχώρησαν μπροστά στις προσωπικές φιλοδοξίες και πότε η πολιτική μετατράπηκε από προσφορά σε αγώνα επικράτησης.

Οι νεκροί είναι βολικοί όταν τους μετατρέπουμε σε σύμβολα. Οι ιδέες τους είναι πολύ πιο απαιτητικές.

Ο Δώρος δεν έμεινε στην ιστορία επειδή κατείχε κάποιο αξίωμα. Δεν πρόλαβε άλλωστε να γεράσει μέσα στην πολιτική. Έμεινε γιατί σε μια από τις σκοτεινότερες περιόδους της κυπριακής ιστορίας επέλεξε πλευρά. Και πλήρωσε αυτή την επιλογή με τη ζωή του.

Γι’ αυτό και η μνήμη του δεν μπορεί να αποτελεί ιδιοκτησία κανενός κόμματος, καμίας ηγεσίας, καμίας παράταξης.

Η μνήμη του είναι ευθύνη.

Πριν από λίγες ημέρες έγραφα ότι η ιστορία δεν είναι κληρονομικό δικαίωμα. Και ίσως σήμερα, μπροστά στη φωτογραφία ενός τριαντάχρονου ανθρώπου που δεν πρόλαβε να γνωρίσει ούτε αξιώματα ούτε πολιτική υστεροφημία, αυτή η φράση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος.

Δεν αρκεί να κληρονομείς την ιστορία. Πρέπει να αποδεικνύεις καθημερινά ότι την αξίζεις. Όσοι λοιπόν θα μιλήσουν σήμερα για τον Δώρο δεν χρειάζεται να μας υποσχεθούν ότι θα τιμήσουν τη μνήμη του. Αυτό το ακούμε εδώ και 52 χρόνια. Χρειάζεται να αναρωτηθούν αν η πολιτική τους πράξη τιμά όσα εκείνος συμβολίζει.

Γιατί στεφάνια μπορούν να καταθέσουν όλοι. Το δύσκολο είναι να καταθέσεις το «εγώ» σου. Να βάλεις το συλλογικό πάνω από το προσωπικό. Την ιδέα πάνω από την καρέκλα. Την ιστορία πάνω από τη φιλοδοξία. Ίσως αυτό να είναι τελικά το μοναδικό στεφάνι που δεν μαραίνεται. Και το μόνο που θα άξιζε πραγματικά στον Δώρο.

Κλείνω με ένα μικρό απόσπασμα από το ποίημά του «Επειδή…». Λόγια γραμμένα πριν από δεκαετίες, που σήμερα ακούγονται σχεδόν προφητικά και ίσως πιο επίκαιρα από ποτέ:

«ύστερα ολοένα αλλάζουμε
σπίτια, ιδεολογίες, γυναίκες, πατρίδα…

Θα μπορέσουμε άραγε, έτσι;
Θα μπορέσουμε να ξεγελάσουμε την καρδιά μας;»

Πενήντα δύο χρόνια μετά, η απάντηση δεν ανήκει πια στον Δώρο. Ανήκει σε εμάς.