Εκπαιδευτικοί σε αναμονή: οι ευθύνες της πολιτείας

Πίσω από τα ονόματα στους καταλόγους διορισμού βρίσκονται άνθρωποι που αναζητούν σταθερότητα και προοπτική. Έχουν αφιερώσει χρόνια στις σπουδές τους, ενώ πολλοί έχουν ήδη διδάξει σε σχολικές αίθουσες και έχουν σταθεί δίπλα σε μαθητές που θυμούνται την παρουσία και την προσφορά τους. Έχουν επίσης οικογένειες, υποχρεώσεις και προσδοκίες για το μέλλον. Η συζήτηση για τους διορισμούς στην κυπριακή εκπαίδευση αγγίζει, επομένως, κάτι ουσιαστικότερο από τη διαχείριση των δύο καταλόγων: τον τρόπο με τον οποίο η πολιτεία αναγνωρίζει την εργασία, αναλαμβάνει την ευθύνη της και σέβεται τους ανθρώπους που στηρίζουν το δημόσιο σχολείο.

Το υφιστάμενο πλαίσιο προβλέπει τη λήξη της μεταβατικής συνύπαρξης των πινάκων διοριστέων και διορισίμων στις 31 Αυγούστου 2027. Το Υπουργείο, στο κείμενο εργασίας της 29ης Ιουλίου 2026, αναγνωρίζει αδυναμίες στην εξεταστική διαδικασία και πιθανές ελλείψεις υποψηφίων σε ορισμένες ειδικότητες, προτείνοντας αλλαγές και προσωρινό μητρώο για την κάλυψη έκτακτων αναγκών.

Εφόσον, όμως, η προθεσμία ήταν γνωστή εδώ και χρόνια, γιατί οι αναγκαίες διορθώσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα; Ο χρόνος αυτός όφειλε να αξιοποιηθεί για την προετοιμασία δίκαιης μετάβασης και τη διαμόρφωση σαφών απαντήσεων. Σήμερα, εκατοντάδες εκπαιδευτικοί εξακολουθούν να αναρωτιούνται τι μέλλει γενέσθαι, επωμιζόμενοι την ανασφάλεια που συντηρούν οι εκκρεμότητες της πολιτείας.

Το ζήτημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο όταν η συζήτηση για τις αδυναμίες του συστήματος οδηγεί σε γενικεύσεις που θέτουν υπό αμφισβήτηση την επαγγελματική αξία των εκπαιδευτικών. Η χαμηλή επίδοση σε εξεταστικές διαδικασίες των οποίων ο σχεδιασμός χρειάζεται αναθεώρηση απαιτεί προσεκτική ερμηνεία. Διαφορετικά, το βάρος μετατοπίζεται από την ευθύνη των θεσμών στην υποτιθέμενη ανεπάρκεια των εργαζομένων.

Εκεί ακριβώς εδράζεται ο κίνδυνος να γίνουν οι εκπαιδευτικοί αποδιοπομπαίοι τράγοι. Η αγωνία τους μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί ως προσκόλληση στο παρελθόν, η διεκδίκηση ασφάλειας ως συντεχνιακή απαίτηση, η διαφωνία ως εμπόδιο στη μεταρρύθμιση. Οι καθυστερήσεις και τα κενά σχεδιασμού υποχωρούν τότε από το προσκήνιο. Στη θέση τους εμφανίζεται ο εργαζόμενος που καλείται να δικαιολογήσει γιατί ζητά σαφείς απαντήσεις για το επαγγελματικό του μέλλον.

Οι εκπαιδευτικές οργανώσεις επισημαίνουν την απόσταση ανάμεσα στη διαβεβαίωση και στην κατοχύρωση. Η ΟΕΛΜΕΚ εξέφρασε διαφωνία με την πρόταση, τονίζοντας ότι το προσωρινό μητρώο δεν εξασφαλίζει προοπτική μονιμοποίησης και ότι η συνένωση υποψηφίων που αξιολογήθηκαν με διαφορετικά συστήματα εγείρει ζητήματα δικαιοσύνης. Οι τρεις οργανώσεις, στην κοινή ανακοίνωσή τους τον Σεπτέμβριο, ζήτησαν ολοκληρωμένο σχεδιασμό και συγκεκριμένες εγγυήσεις για το εργασιακό μέλλον των εκπαιδευτικών και τη στελέχωση των σχολείων.

Το Υπουργείο διακηρύσσει ως στόχους την αξιοκρατία, την ποιότητα και τη συνεκτίμηση της εμπειρίας. Η ουσία αυτών των επιδιώξεων κρίνεται στις ρυθμίσεις που τις υπηρετούν. Η αξιοκρατία απαιτεί αξιόπιστα κριτήρια, διαφανείς διαδικασίες και δίκαιη μετάβαση. Χρειάζεται να αναγνωρίζει την προσπάθεια όσων πέτυχαν στις εξετάσεις και την υπηρεσία όσων επί χρόνια εργάζονται στις τάξεις. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις δύο ομάδες συσκοτίζει την κοινή τους ανάγκη: κανόνες κατανοητούς, συνεπείς και έγκαιρα γνωστούς.

Η εμπορευματοποίηση του εκπαιδευτικού αρχίζει όταν η αξία του περιορίζεται στη χρησιμότητά του για την κάλυψη του επόμενου κενού. Η παρουσία του αποτιμάται σε ώρες διδασκαλίας και κόστος στελέχωσης. Η σχέση με τους μαθητές, η γνώση της σχολικής κοινότητας, η καθημερινή φροντίδα περνούν στο περιθώριο. Έτσι εισέρχεται στο δημόσιο σχολείο η λογική της αναλωσιμότητας: ο άνθρωπος αξιοποιείται όσο χρειάζεται, ενώ η ευθύνη για τη συνέχεια της ζωής του μένει αποκλειστικά δική του.

Όσοι εργαζόμαστε στα σχολεία γνωρίζουμε πόση προετοιμασία και προσωπική έγνοια υπάρχει πίσω από κάθε μάθημα. Πολλοί συνάδελφοι στηρίζουν καθημερινά τους μαθητές τους, ενώ η δική τους επαγγελματική προοπτική παραμένει μετέωρη. Πώς προγραμματίζει κανείς τη ζωή του όταν το επαγγελματικό του μέλλον παραμένει αβέβαιο; Τα έξοδα τρέχουν και οι οικογενειακές υποχρεώσεις απαιτούν προγραμματισμό, ενώ οι απαντήσεις της πολιτείας καθυστερούν. Η ευσυνειδησία αυτών των συναδέλφων να προετοιμάζουν τα μαθήματά τους και να στέκονται δίπλα στους μαθητές, ενώ αγωνιούν για το μέλλον τους, αξίζει ουσιαστική αναγνώριση.

Αυτή η παρατεταμένη ανασφάλεια επηρεάζει και το δημόσιο σχολείο. Η παιδαγωγική σχέση χρειάζεται χρόνο, συνέχεια και αμοιβαία εμπιστοσύνη. Όταν η στελέχωση οργανώνεται με διαρκή προσωρινότητα, δοκιμάζεται η δυνατότητα της σχολικής κοινότητας να σχεδιάζει και να διατηρεί σταθερούς δεσμούς. Η απαξίωση εκδηλώνεται και μέσα από διοικητικές πρακτικές που αντιμετωπίζουν ως δευτερεύουσα την ασφάλεια εκείνων στους οποίους ανατίθεται η μόρφωση των παιδιών.

Η σχέση εξουσίας και ευθύνης βρίσκεται στον πυρήνα του ζητήματος. Όποιος αποφασίζει για τη ζωή των άλλων οφείλει να λογοδοτεί για την τεκμηρίωση, τον χρόνο και τις συνέπειες των αποφάσεών του. Η ευθύνη διατρέχει τις διαδοχικές πολιτικές ηγεσίες· η σημερινή ηγεσία έχει καθήκον να δώσει σαφείς, δίκαιες και εφαρμόσιμες απαντήσεις.

Η δημόσια εκπαίδευση εκφράζει την υπόσχεση ότι κάθε παιδί δικαιούται γνώση, φροντίδα και ευκαιρίες. Η πολιτεία τιμά αυτή την υπόσχεση όταν σέβεται και στηρίζει τους ανθρώπους που την κάνουν πράξη καθημερινά. Κάθε κατάλογος περιέχει ονόματα. Κάθε όνομα, όμως, φέρει τη δική του ιστορία, τον κόπο και τις προσδοκίες του. Η πολιτεία οφείλει να αναλάβει την ευθύνη των αποφάσεων και των καθυστερήσεών της, αντί να αφήνει τους εκπαιδευτικούς να επωμίζονται τις συνέπειές τους.

*Φιλόλογος – Συγγραφέας