Η πιο ηχηρή παρουσία της Ελλάδας στον ΟΗΕ, με ζητούμενο τη συνέχεια

Η παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ήταν ίσως η πιο ηχηρή ελληνική παρουσία των τελευταίων ετών στη διεθνή σκηνή για τα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου. Για πρώτη φορά με τόσο άμεσο, παραστατικό και τεκμηριωμένο τρόπο, η ελληνική θέση παρουσιάστηκε ενώπιον των πέντε μόνιμων και των δέκα εκλεγμένων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, αλλά και των υπόλοιπων συμμετεχόντων στη συνεδρίαση.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός επιστράτευσε τη γεωγραφία, παρουσιάζοντας χάρτη και εξηγώντας τον παραλογισμό του τουρκολιβυκού μνημονίου. Έδειξε πώς η Τουρκία και η Λιβύη επιχειρούν να χαράξουν θαλάσσια σύνορα σαν να μην υπάρχουν η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος. Και χρησιμοποίησε ένα εξαιρετικά εύστοχο παράδειγμα: είναι σαν να αποφάσιζαν η Ελλάδα και η Τυνησία να οριοθετήσουν τις θαλάσσιες ζώνες τους αγνοώντας πλήρως την ύπαρξη της Σικελίας και της Μάλτας. Θα θεωρούσε κανείς μια τέτοια συμφωνία νόμιμη;

Η εικόνα ήταν ισχυρή και το μήνυμα σαφές. Η γεωγραφία δεν ξαναγράφεται με μονομερείς συμφωνίες και τα δικαιώματα τρίτων χωρών δεν εξαφανίζονται επειδή δύο κράτη αποφάσισαν να συνεννοηθούν μεταξύ τους.

Η τουρκική απάντηση είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο Τούρκος εκπρόσωπος δεν αμφισβήτησε την ύπαρξη, τον πληθυσμό ή την κυριαρχία των ελληνικών νήσων. Μετέφερε το ζήτημα στο επίπεδο της επήρειάς τους κατά την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Δηλαδή η τουρκική στρατηγική ισχυρίζεται ότι δεν χρειάζεται να αμφισβητήσει ευθέως την κυριαρχία ενός νησιού για να επιχειρήσει να περιορίσει τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτό.

Η διεθνοποίηση του ζητήματος είναι αναμφίβολα σημαντική. Όμως, ας μην έχουμε αυταπάτες. Όσο παραμένουν ανοιχτά τα μεγάλα μέτωπα του πολέμου στην Ουκρανία και της κρίσης με το Ιράν, είναι δύσκολο να δημιουργηθούν οι πολιτικές προϋποθέσεις για ουσιαστικές ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Τουρκίας. Η Άγκυρα γνωρίζει να αξιοποιεί τη γεωπολιτική της θέση και τα συμφέροντα των ισχυρών. Η Ελλάδα, επομένως, δεν μπορεί να στηρίζει τη στρατηγική της στην προσδοκία ότι κάποια στιγμή οι άλλοι θα αναλάβουν να λύσουν το πρόβλημα.

Η πρόσφατη έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία, γιατί ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για διευρυμένη τουρκική στρατιωτική παρουσία στην ανατολική Λιβύη, μεταβάλλοντας περαιτέρω τις ισορροπίες στην περιοχή. Πρόκειται για εξέλιξη που αφορά άμεσα την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο.

Η Αθήνα οφείλει να επιμείνει στη στρατηγική συνεργασία με το Κάιρο και να αξιοποιήσει τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020 ως βάση για περαιτέρω συνεννόηση. Παράλληλα, χρειάζεται στενότερος συντονισμός Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας

Έχει ήδη ολοκληρωθεί η τεχνική προεργασία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, ενώ σε εκκρεμότητα βρίσκονται οι αποφάσεις σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο. Παράλληλα, η Ελλάδα διατηρεί το αναφαίρετο δικαίωμα επέκτασης των χωρικών της υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια.

Η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων, όπου και όταν αποφασιστεί, αποτελεί κυριαρχικό δικαίωμα της χώρας και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως παραχώρηση προς διαπραγμάτευση.

Το επόμενο κρίσιμο τεστ είναι το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, το Great Sea Interconnector. Η έκδοση της αναγκαίας NAVTEX τώρα και η επανέναρξη των ερευνών στον βυθό ειναι η δοκιμασία πολιτικής βούλησης και αποφασιστικότητας. Η Ελλάδα πρέπει να αξιοποιήσει τη διεθνή υποστήριξη που εξασφάλισε και να τη μετατρέψει σε συγκεκριμένες πράξεις. Δεν αρκεί να χειροκροτούν οι σύμμαχοι τις ελληνικές θέσεις, πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι τα νόμιμα έργα δεν μπορούν να ματαιώνονται από μονομερείς απειλές.

Η Τουρκία πιθανότατα δεν επιθυμεί στρατιωτική σύγκρουση. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι θέλει να δημιουργεί τετελεσμένα. Γι’ αυτό ακριβώς ο GSI μπορεί να αποτελέσει μια ουσιαστική δοκιμασία: που θα στείλει ένα μήνυμα πολύ ισχυρότερο από οποιαδήποτε ανακοίνωση.

Η Γαλλία και οι υπόλοιποι εταίροι μπορούν να συνδράμουν. Δεν μπορούν, όμως, να υποκαταστήσουν την ελληνική πολιτική βούληση. Η χώρα πρέπει να είναι σε θέση να υπερασπίζεται τα δικαιώματά της με τα δικά της μέσα, με αξιόπιστη αποτροπή και χωρίς να εξαρτάται μονίμως από την παρέμβαση τρίτων.

Η Τουρκία διδάσκει τη «Γαλάζια Πατρίδα» στη νέα γενιά. Επενδύει σε μια αναθεωρητική αντίληψη που φιλοδοξεί να καθορίσει τις επόμενες δεκαετίες. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει αυτή την πραγματικότητα με αποσπασματικές αντιδράσεις.

Η παρουσία στον ΟΗΕ ήταν ένα σημαντικό διπλωματικό βήμα αλλά το ζητούμενο είναι η συνέχεια. Διότι το διεθνές δίκαιο έχει αξία όταν συνοδεύεται από τη βούληση να εφαρμοστεί. Η αποτροπή δεν αποσκοπεί στον πόλεμο αλλά στο να μην υπάρξει πόλεμος.

Η Ελλάδα πρέπει να περάσει από την καταγγελία στην πρωτοβουλία, από τη διπλωματική παρουσία στην έμπρακτη υπεράσπιση των δικαιωμάτων της. Η Τουρκία πρέπει να αντιληφθεί ότι ο Ελληνισμός δεν πρόκειται να αποδεχθεί ως κανονικότητα την αμφισβήτηση της κυριαρχίας και των κυριαρχικών του δικαιωμάτων. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, δεν αρκεί να έχεις δίκιο. Πρέπει να έχεις και τη δύναμη να το υπερασπιστείς.