Πώς προλαμβάνονται οι λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος

Η τοποθέτηση ουροκαθετήρα αποτελεί συχνή ιατρική και νοσηλευτική πράξη, η οποία, ωστόσο, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος, ιδιαίτερα όταν ο καθετήρας παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), περίπου το 75% των ουρολοιμώξεων που εμφανίζονται σε νοσοκομειακό περιβάλλον σχετίζεται με τη χρήση ουροκαθετήρα, ενώ ποσοστό 15% έως 25% των νοσηλευόμενων ασθενών υποβάλλεται σε καθετηριασμό κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του.

Στην Κύπρο, το Υπουργείο Υγείας έχει συμπεριλάβει την πρόληψη των λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος που σχετίζονται με ουροκαθετήρα στις Κλινικές Κατευθυντήριες Οδηγίες για την πρόληψη και τον έλεγχο λοιμώξεων στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας.

Πότε πρέπει να τοποθετείται ουροκαθετήρας

Η πρώτη και σημαντικότερη αρχή της πρόληψης είναι η αποφυγή του καθετηριασμού όταν δεν υπάρχει σαφής ιατρική ένδειξη.

Η τοποθέτηση μπορεί να είναι απαραίτητη, μεταξύ άλλων, σε περιπτώσεις οξείας επίσχεσης ούρων, όταν απαιτείται ακριβής παρακολούθηση της διούρησης σε βαρέως πάσχοντες ασθενείς ή κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων χειρουργικών επεμβάσεων.

Αντίθετα, η χρήση ουροκαθετήρα αποκλειστικά για τη διαχείριση της ακράτειας δεν αποτελεί ενδεδειγμένη πρακτική.

Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να εξετάζουν, όπου είναι κλινικά κατάλληλο, εναλλακτικές μεθόδους διαχείρισης.

Ασφαλής τοποθέτηση και διαχείριση

Η τοποθέτηση ουροκαθετήρα σε νοσοκομειακό περιβάλλον πρέπει να πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, με άσηπτη τεχνική και χρήση αποστειρωμένου εξοπλισμού.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η υγιεινή των χεριών πριν και μετά από κάθε χειρισμό, καθώς και η διατήρηση κλειστού συστήματος παροχέτευσης.

Η αποσύνδεση του καθετήρα από το σύστημα συλλογής ούρων πρέπει να αποφεύγεται, καθώς μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εισόδου μικροοργανισμών.

Ο ουροσυλλέκτης πρέπει να διατηρείται πάντοτε χαμηλότερα από το επίπεδο της ουροδόχου κύστης, χωρίς να ακουμπά στο δάπεδο, ενώ απαιτείται τακτικός έλεγχος ώστε να διασφαλίζεται η ανεμπόδιστη ροή των ούρων.

Πότε πρέπει να αφαιρείται

Η παρατεταμένη χρήση ουροκαθετήρα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη λοίμωξης.

Για τον λόγο αυτό, η αναγκαιότητα διατήρησής του πρέπει να επανεξετάζεται καθημερινά και η αφαίρεσή του να πραγματοποιείται μόλις πάψει να υπάρχει η σχετική ιατρική ένδειξη.

Ιδιαίτερα μετά από χειρουργικές επεμβάσεις, η έγκαιρη αφαίρεση αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης, εφόσον το επιτρέπει η κατάσταση του ασθενούς.

Η αλλαγή του καθετήρα ή του ουροσυλλέκτη σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα, χωρίς κλινική ένδειξη, δεν συστήνεται ως μέτρο πρόληψης των λοιμώξεων.

Αντιβιοτικά και πρόληψη

Η συστηματική χορήγηση αντιβιοτικών αποκλειστικά και μόνο επειδή ένας ασθενής φέρει ουροκαθετήρα δεν αποτελεί ενδεδειγμένη πρακτική πρόληψης.

Η χρήση αντιμικροβιακών φαρμάκων πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένες κλινικές ενδείξεις, ώστε να αποφεύγεται η αχρείαστη έκθεση των ασθενών σε αντιβιοτικά και η ενίσχυση της μικροβιακής αντοχής.

Αντίστοιχα, η παρουσία βακτηρίων στα ούρα χωρίς συμπτώματα δεν συνεπάγεται αυτομάτως ανάγκη αντιβιοτικής θεραπείας.

Η σημασία της καθημερινής αξιολόγησης

Η πρόληψη των λοιμώξεων που σχετίζονται με ουροκαθετήρα δεν περιορίζεται στη σωστή τεχνική τοποθέτησης.

Απαιτεί συνεχή αξιολόγηση, ορθή διαχείριση του συστήματος παροχέτευσης, εκπαίδευση του προσωπικού και έγκαιρη αναγνώριση πιθανών επιπλοκών.

Η συστηματική εφαρμογή των μέτρων αυτών συμβάλλει στη μείωση των λοιμώξεων που σχετίζονται με την παροχή υπηρεσιών υγείας και στην προστασία των ασθενών.

Για την εφαρμογή των μέτρων, οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να συμβουλεύονται την πλήρη Κλινική Κατευθυντήρια Οδηγία του Υπουργείου Υγείας και τα ισχύοντα πρωτόκολλα της μονάδας τους.