Σφίγγουν τα λουριά για όσους αλλοδαπούς αιτούνται καθεστώς πρόσφυγα ή καθεστώς επικουρικής προστασίας, καθώς το Υπουργικό Συμβούλιο μπορεί να εκδώσει διάταγμα κράτησής τους, όταν αυτοί διαφανεί ότι υποβάλλουν αίτηση προκειμένου να καθυστερήσουν απλώς ή να εμποδίσουν την εκτέλεση απόφασης επιστροφής στη χώρα προέλευσής τους.
Οι πιο πάνω αιτητές κρατούνται σε ειδικές εγκαταστάσεις ή αν δεν υπάρχει τέτοια ευχέρεια οδηγούνται στις Φυλακές, μακριά από ποινικούς κρατούμενους.
Υπό κράτηση μπορεί να τίθεται κάποιος αιτητής όταν εγκαταλείπει χωρίς άδεια τη γεωγραφική περιοχή στην οποία θα μεταφερθεί. Παράλληλα, για τον ίδιο λόγο, μπορεί να ανακαλείται η παροχή υλικών συνθηκών υποδοχής.
Ένας από τους λόγους για τους οποίους μπορεί να τεθεί υπό κράτηση ένας αιτητής είναι και η προστασία της εθνικής ασφάλειας ή και της δημόσιας τάξης.
Τα πιο πάνω αποτελούν πρόνοιες εναρμονιστικού νομοσχεδίου το οποίο συζητείται ενώπιον της κοινοβουλευτικής επιτροπής Εσωτερικών. Στο νομοσχέδιο «Ο περί Προσφύγων Νόμος του 2026» προνοούνται και τα ακόλουθα: «Εφόσον κρίνεται αναγκαίο, και κατόπιν ατομικής αξιολόγησης κάθε περίπτωσης, το Υπουργικό Συμβούλιο δύναται να εκδίδει γραπτό διάταγμα με το οποίο να θέτει υπό κράτηση αιτητή, εκτός εάν στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι εφικτό να εφαρμοστούν αποτελεσματικά άλλα λιγότερο περιοριστικά εναλλακτικά μέτρα για οποιοδήποτε από τους ακόλουθους λόγους:
>> Για τη διαπίστωση ή επαλήθευση της ταυτότητας ή της ιθαγένειάς του.
>> Για να προσδιοριστούν τα στοιχεία εκείνα στα οποία βασίζεται η αίτηση, η απόκτηση των οποίων θα ήταν σε άλλη περίπτωση αδύνατη, ιδίως όταν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής του αιτητή.
>> Για να εξασφαλιστεί η συμμόρφωση του αιτητή με την απόφαση του προϊσταμένου, στην περίπτωση όπου ο αιτητής δεν έχει συμμορφωθεί (με την απόφαση αυτή) και εξακολουθεί να υπάρχει κίνδυνος διαφυγής.
>> Για να αποφασιστεί, στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, το δικαίωμα του αιτητή για είσοδο στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές.
>> Όταν ο αιτητής κρατείται στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής (του) προκειμένου να προετοιμάζεται (η επιστροφή) ή να διεξάγεται η διαδικασία απομάκρυνσης.
Για να ισχύσουν τα πιο πάνω, το Υπουργικό Συμβούλιο πρέπει να τεκμηριώσει, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, ότι ο αιτητής είχε ήδη την ευκαιρία πρόσβασης στη διαδικασία χορήγησης διεθνούς προστασίας και ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να θεωρείται ότι ο αιτητής υποβάλλει αίτηση προκειμένου να καθυστερήσει απλώς ή να εμποδίσει την εκτέλεση απόφασης επιστροφής.
>> Όταν απαιτείται για την προστασία της εθνικής ασφάλειας ή και της δημόσιας τάξης».
Επίσης, το Υπουργικό Συμβούλιο δύναται, αντί να θέσει τον αιτητή υπό κράτηση, να επιβάλει εναλλακτικά μέτρα ή και υποχρεώσεις για όσο χρονικό διάστημα κρίνει σκόπιμο υπό τις περιστάσεις, που στοχεύουν στην αποφυγή του κινδύνου διαφυγής, όπως: (α) Τακτική εμφάνιση ενώπιον των Αρχών της Δημοκρατίας ή και (β) κατάθεση κατάλληλης χρηματικής εγγύησης, ή και (γ) κατάθεση εγγράφων, ή και (δ) υποχρέωση διαμονής σε υποδεικνυόμενο μέρος, περιλαμβανομένου κέντρου φιλοξενίας, ή και (ε) επιτήρηση από την Αστυνομία.
Η κράτηση αιτητή έχει τη μικρότερη δυνατή διάρκεια και διαρκεί μόνο για όσο διάστημα ισχύει λόγος κράτησης που προβλέπεται στη νομοθεσία.
Ως προς τις επιπτώσεις που θα αντιμετωπίζει ο αιτητής αν εγκαταλείπει την περιοχή διαμονής του, στο νομοσχέδιο καταγράφεται ότι: «Σε περίπτωση που αιτητής εγκαταλείπει τη γεωγραφική περιοχή χωρίς άδεια του προϊστάμενου, η παροχή υλικών συνθηκών υποδοχής δύναται να ανακαλείται ή να περιορίζεται. Ο προϊστάμενος δύναται με απόφασή του, όταν κρίνεται αναγκαίο, να καθορίζει τη διαμονή του αιτητή σε συγκεκριμένο τόπο διαμονής προσαρμοσμένο για τη στέγαση των αιτητών, για λόγους δημόσιας τάξης ή για να αποτρέπεται αποτελεσματικά η διαφυγή του αιτητή, όταν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής».
Με βάση το νομοσχέδιο, η κράτηση αιτητών λαμβάνει χώρα κατά κανόνα σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης αλλά όταν δεν υπάρχει τέτοια επιλογή «εξ ανάγκης χρησιμοποιείται σωφρονιστικό ίδρυμα» και οι υπό κράτηση αιτητές κρατούνται χωριστά από τους κρατουμένους του ποινικού δικαίου.
Οι ανήλικοι μπορούν να τεθούν υπό κράτηση η οποία συνιστά έσχατο μέτρο, και αφού αξιολογηθεί ότι η κράτηση είναι προς το βέλτιστο συμφέρον του ανήλικου.
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση που συνοδεύει το νομοσχέδιο, αυτό προωθήθηκε με σκοπό την εναρμόνιση της ημεδαπής νομοθεσίας με τα νομοθετήματα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο είναι δεσμευτικό για τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τίθεται σε εφαρμογή από τις 12 Ιουνίου 2026 (σημειώνεται, πως δεδομένης της διάλυσης της Βουλής για τις εκλογές του Μαΐου, η συζήτηση του νομοσχεδίου πρέπει να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατόν).
Στο ίδιο έγγραφο αναφέρεται, πως οι κυριότερες πρόνοιες του νομοσχεδίου αποβλέπουν στην ενίσχυση της επιχειρησιακής ικανότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας για την αντιμετώπιση μεταναστευτικών πιέσεων και στην απλούστευση και επιτάχυνση των διαδικασιών στο τομέα του ασύλου.
