«Τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας πρέπει να αναγνωριστούν ως ισότιμοι φορείς δικαιωμάτων, των οποίων η αυτονομία, η αυτενέργεια και η αξιοπρέπεια απαιτούν σαφείς νομικές εγγυήσεις» τόνισε ο εκτελεστικός πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Τρίτης Ηλικίας Κύπρου Δήμος Αντωνίου μιλώντας την περασμένη Τρίτη (14/7) στην 1η Σύνοδο της Διακυβερνητικής Ομάδας Εργασίας του ΟΗΕ για τα Άτομα Μεγαλύτερης Ηλικίας («Intergovernmental Working Group on Older Persons») που πραγματοποιήθηκε στη Γενεύη της Ελβετίας στις 13-17 Ιουλίου 2026.

Στην κυπριακή αντιπροσωπεία συμμετείχε εκτός από τον κ. Αντωνίου η ανώτερη λειτουργός του Παρατηρητηρίου Τρίτης Ηλικίας Κύπρου Μαρία Πήτερ. «Εκπροσωπώντας την Κύπρο σε αυτή την παγκόσμια διαβούλευση, μεταφέραμε τη φωνή και τις προκλήσεις της κυπριακής κοινωνίας, συμβάλλοντας ενεργά στη συν-διαμόρφωση παγκόσμιων πολιτικών και ενώνοντας τις δυνάμεις μας με διεθνείς φορείς, διεκδικώντας ένα καλύτερο αύριο», τόνισε στον «Φ» ο κ. Αντωνίου. «Ως Παρατηρητήριο – πρόσθεσε – μαζί με άλλες οργανώσεις από όλο τον κόσμο, θέλουμε να θεσπιστεί ο νόμος-σύμβαση που προετοιμάζει τώρα ο ΟΗΕ και θα καθορίζει ποια δικαιώματα έχουν οι ηλικιωμένοι και πώς πρέπει να ενεργούν οι χώρες για την προστασία αυτών των δικαιωμάτων, ώστε να βελτιωθεί η ζωή των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας». Σημειώνουμε ότι το Παρατηρητήριο Τρίτης Ηλικίας Κύπρου είναι ένας κοινωφελής, μη κερδοσκοπικός και μη κυβερνητικός οργανισμός με έδρα τη Λεμεσό που δρα και προσφέρει τα τελευταία δέκα χρόνια.

Σε δεσμευτικές υποχρεώσεις

«Υποστηρίζουμε και συντασσόμαστε με τη  δήλωση του GAROP (Global Alliance For the Rights of Older People) δήλωσε ο Δήμος Αντωνίου από το βήμα της συνόδου στη Γενεύη και πρόσθεσε: «Αυτή η Διακυβερνητική Ομάδα Εργασίας υπάρχει σήμερα επειδή για δεκαετίες τα κράτη απέτυχαν να αναγνωρίσουν τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ως φορείς δικαιωμάτων. Αυτή η αποτυχία είχε σοβαρές συνέπειες, συμπεριλαμβανομένης της αποτρέψιμης φτώχειας, των θανάτων που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί και του καθημερινού εξευτελισμού για πολλούς ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Είναι καιρός τα κράτη να σταματήσουν να βασίζονται σε ανεπαρκείς συμφωνίες και αποσπασματικά μέτρα προστασίας. Πρέπει να δεσμευτούν αποφασιστικά για τη θέσπιση μιας ισχυρής σύμβασης για τα ανθρώπινα δικαιώματα των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας, όχι μόνο για όσους είναι ήδη σε προχωρημένη ηλικία, αλλά και για τις μελλοντικές γενιές».

Όπως υπογράμμισε στην ομιλία του ο πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Τρίτης Ηλικίας Κύπρου, «εδώ και χρόνια ο ηλικιακός ρατσισμός αποτελεί δομικό παράγοντα παραβιάσεων εις βάρος των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας και εκδηλώνεται στους νόμους, στις πολιτικές, στους θεσμούς, ακόμη και στη γλώσσα μας σχετικά με τη γήρανση. Ωστόσο πολλά κράτη τον έχουν ανεχθεί ως μια αποδεκτή μορφή προκατάληψης. Τα κράτη μέλη έχουν ήδη αναπτύξει εξελιγμένες αρχιτεκτονικές ανθρωπίνων δικαιωμάτων για πολλές ομάδες και αυτή η διαδικασία προσφέρει τώρα μια μοναδική ευκαιρία να φέρουμε το ίδιο επίπεδο φιλοδοξίας και κανονιστικής σαφήνειας στην τρίτη ηλικία. Και αυτό μπορεί να γίνει μόνο προχωρώντας πέρα από τις διακηρύξεις πολιτικής και σχέδια δράσης προς ισχυρές, δεσμευτικές υποχρεώσεις που αντιμετωπίζουν αποφασιστικά τον ηλικιακό ρατσισμό και τα συστημικά εμπόδια που δημιουργούν στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας καταστάσεις ευαλωτότητας και αποκλεισμού».

Όχι σε μια σύμβαση «χωρίς δόντια»

Ο Δήμος Αντωνίου επεσήμανε ότι «τα κράτη δεν μπορούν πλέον να επικαλούνται άγνοια και πρόσθεσε: «Στοιχεία από όργανα του ΟΗΕ, εθνικούς θεσμούς, την κοινωνία των πολιτών και τα ίδια τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, αναδεικνύουν κρίσιμα κενά: έλλειψη προστασίας λόγω ηλικίας στις ρήτρες μη διακριτικής μεταχείρισης, ανεπαρκείς διασφαλίσεις έναντι της βίας σε περιβάλλοντα φροντίδας, ανεπαρκή πρότυπα μακροχρόνιας φροντίδας, αποκλεισμό από την ψηφιοποίηση και την τεχνητή νοημοσύνη, απρόσιτους μηχανισμούς δικαιοσύνης και υποβολής καταγγελιών, καθώς και συστήματα κοινωνικής προστασίας που αφήνουν πολλούς ανασφαλείς στην τρίτη ηλικία. Αυτή η πρώτη σύνοδος πρέπει, επομένως, να αποτελέσει σημείο καμπής.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν χρειάζεται μια σύμβαση, το ερώτημα είναι αν τα κράτη είναι πρόθυμα να αποδεχθούν πραγματικές υποχρεώσεις, με πραγματική παρακολούθηση και πραγματικές συνέπειες. Μια σύμβαση «χωρίς δόντια» είναι ένα εξασθενημένο κείμενο που επαναδιατυπώνει υφιστάμενα δικαιώματα, χωρίς να αποσαφηνίζει την εφαρμογή τους στην τρίτη ηλικία, αποφεύγει τον ηλικιακό ρατσισμό και παρακάμπτει τη μακροχρόνια φροντίδα, τα ψηφιακά δικαιώματα, τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Μια σύμβαση «χωρίς δόντια» θα ήταν μια ακόμη πράξη παραμέλησης, ενδεδυμένη τον μανδύα της προόδου».

Γιατί χρειαζόμαστε ένα νέο νόμο;

Ο πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Τρίτης Ηλικίας Κύπρου, μας είπε ότι στη σύνοδο της Γενεύης συζητήθηκαν δύο βασικά θέματα:

>Πρώτον, γιατί χρειαζόμαστε έναν νέο νόμο για τα δικαιώματα των ηλικιωμένων;

>Δεύτερον, πώς θα πρέπει να είναι και πώς να εφαρμόζεται αυτός ο νέος νόμος, ώστε να βελτιώσει την κατάσταση για τους ηλικιωμένους σε όλο τον κόσμο;

Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα εμείς απαντούμε ότι οι ηλικιωμένοι πρέπει να απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες ευκαιρίες στη ζωή, όπως όλοι οι άλλοι. Δυστυχώς όμως, συχνά αντιμετωπίζουν διακρίσεις, συχνά αντιμετωπίζονται άδικα ή αποκλείονται από πολλά πράγματα στη ζωή, λόγω της ηλικίας τους και δυστυχώς αυτό το φαινόμενο είναι εμφανές. Γι’ αυτό και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καταδεικνύει ότι 1 στους 6 ανθρώπους άνω των 65 έχει υποστεί κακοποίηση. Για παράδειγμα, οι ηλικιωμένοι ενδέχεται να μην λαμβάνουν την υποστήριξη που χρειάζονται για να ζουν ανεξάρτητα και να κάνουν τις δικές τους επιλογές στη ζωή και μπορεί να απολυθούν από τη δουλειά τους απλώς και μόνο επειδή γερνούν. Επίσης οι χώρες μπορεί να μη λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες και τα δικαιώματα των ατόμων μεγάλης ηλικίας όταν θεσπίζουν νόμους και λαμβάνουν αποφάσεις. Σε επικίνδυνες καταστάσεις, όπως πόλεμοι, πλημμύρες και σεισμοί, οι ηλικιωμένοι μπορεί να μείνουν πίσω. Επίσης ορισμένοι άνθρωποι ενδέχεται να αντιμετωπίζονται άδικα από νωρίς στη ζωή τους, δηλαδή όταν είναι ακόμα νέοι και στη συνέχεια ο αντίκτυπος αυτής της δυσμενούς κατάστασης, είναι ακόμη μεγαλύτερος, καθώς μεγαλώνουν ηλικιακά. Χρειαζόμαστε έναν νόμο που να ορίζει σαφώς ποια δικαιώματα έχουν οι ηλικιωμένοι και πώς πρέπει να ενεργούν οι χώρες για την προστασία αυτών των δικαιωμάτων. Χρειαζόμαστε μια ισχυρή Σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας».

Τι θα περιλαμβάνει η νέα σύμβαση;

Στο δεύτερο ερώτημα για το πώς θα πρέπει να είναι η Σύμβαση του ΟΗΕ, ο κ. Αντωνίου μας είπε: «Θέλουμε ο ΟΗΕ να ακούσει τις ιδέες μας και να θεσπίσει έναν ισχυρό νόμο που θα κάνει πραγματική διαφορά στη ζωή των ηλικιωμένων σε όλο τον κόσμο.

 Μεταξύ άλλων, αυτός ο νέος νόμος θα πρέπει να εξηγεί λεπτομερώς όλα τα δικαιώματα που έχουν οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας, να αξιοποιεί τυχόν καλούς νόμους που ήδη υπάρχουν και να μην αφαιρεί ποτέ δικαιώματα που έχουν ήδη οι ηλικιωμένοι, να λαμβάνει υπόψη τα προβλήματα που τους οδηγούν στην απομόνωση, να λαμβάνει μέτρα για την καταπολέμηση της ηλικιακής διάκρισης, να αναγνωρίζει ότι οι ηλικιωμένοι πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες ευκαιρίες στη ζωή με όλους τους άλλους, να λαμβάνει υπόψη τις καθημερινές εμπειρίες τους όσον αφορά την άδικη μεταχείριση και τον αποκλεισμό τους.

Επίσης ο νέος νόμος θα πρέπει να αναγνωρίσει το δικαίωμα τους να απολαμβάνουν τη ζωή, να κάνουν τις δικές τους επιλογές και να συμμετέχουν στην κοινωνία. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο αυξημένος κίνδυνος που αντιμετωπίζουν τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας σε ορισμένες καταστάσεις και να προστατεύονται, να αναγνωρισθούν όλες οι μορφές διακρίσεων εναντίον τους και να διασφαλισθεί ότι μπορούν να προβαίνουν σε καταγγελία, εάν αισθάνονται ότι αντιμετωπίζονται άδικα λόγω της ηλικίας τους».

Τα «πρέπει» της Σύμβασης του ΟΗΕ για τις υποχρεώσεις έναντι ηλικιωμένων

Ο Δήμος Αντωνίου τόνισε επίσης ότι «η Σύμβαση του ΟΗΕ θα πρέπει να εξηγεί με σαφήνεια ποιες υποχρεώσεις έχουν οι χώρες όσον αφορά τα δικαιώματα των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας. Μεταξύ άλλων, οι χώρες θα πρέπει να ελέγχονται ως προς το έργο που επιτελούν για την εφαρμογή αυτού του νόμου, ενώ οι ηλικιωμένοι και οι οργανώσεις τους πρέπει να συμμετέχουν σε αυτούς τους ελέγχους. Τα κράτη πρέπει να προστατεύουν τα δικαιώματα τους και να τους βοηθούν να ζουν καλά. Πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι όλοι οι άλλοι σέβονται τα δικαιώματα των ηλικιωμένων και τους συμπεριφέρονται επίσης με σεβασμό. Τα κράτη πρέπει να εμπλέκουν τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας και τις οργανώσεις τους σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν τη ζωή τους, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα δικαιώματα τους σε όλους τους νέους νόμους και τα σχέδια που καταρτίζουν και πρέπει επίσης να τροποποιήσουν τυχόν υφιστάμενους νόμους που αντιβαίνουν στα δικαιώματα των ηλικιωμένων. Τέλος, τα κράτη πρέπει να διοργανώνουν εκστρατείες για να ευαισθητοποιήσουν σχετικά με τα προβλήματα που οδηγούν στον αποκλεισμό των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας και να προωθήσουν τα δικαιώματά τους και επίσης να διεξάγουν μελέτες και να συλλέγουν χρήσιμες πληροφορίες γι’ αυτούς».

Η έκθεση για κακοποίηση και διακρίσεις

Στην  έκθεση του Παρατηρητηρίου Τρίτης Ηλικίας Κύπρου που καταγράφει και τεκμηριώνει τη σκληρή καθημερινότητα πολλών ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας στον τόπο μας, αναφέρθηκε ο πρόεδρος του οργανισμού μιλώντας στον «Φ». Η έκθεση αφορά όπως μας είπε, «την κακοποίηση, παραμέληση, οικονομική εκμετάλλευση και τον εμφανή ηλικιακό ρατσισμό στην Κύπρο. Η ευθύνη – πρόσθεσε – είναι συλλογική και πρέπει να την αναλάβουν όλοι. Η πολιτεία πρέπει να δημιουργήσει μηχανισμούς προστασίας και έγκαιρης παρέμβασης, οι υπηρεσίες να έχουν επάρκεια, εκπαίδευση και συντονισμό, η  κοινωνία να μην «κλείνει τα μάτια» και οι οικογένειες να ζητούν βοήθεια εγκαίρως και να μην αφήνουν την εξουθένωση του φροντιστή να μετατραπεί σε κίνδυνο για τον ηλικιωμένο. Σε αυτό το πλαίσιο, έχουμε δημόσια καλέσει για ανάπτυξη μηχανισμών ενάντια στη βία και στην κακομεταχείριση των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας και στη θεσμική θωράκιση της προστασίας τους. Tο Παρατηρητήριο υπενθυμίζει καθημερινά ότι υπάρχουν μορφές κακοποίησης που δεν αφήνουν εμφανή σημάδια, όπως η παραμέληση, η αδιαφορία, η ψυχολογική βία και η απομόνωση και καλεί συστηματικά σε αφύπνιση, γιατί δεν πρόκειται για ένα ιδιωτικό ζήτημα, αλλά για θεσμικό και κοινωνικό πρόβλημα το οποίο συχνά συγκαλύπτεται ή δεν καταγράφεται. Η  κακομεταχείριση ηλικιωμένων στην Κύπρο αποτελεί οδυνηρή πραγματικότητα που δεν πρέπει να αποσιωπάται».

Εκπαίδευση

 και γεφύρωση

χάσματος γενεών

Χαρακτηρίζοντας τη διαγενεακή συνοχή «ραχοκοκαλιά πιο δίκαιων και βιώσιμων κοινωνιών», ο πρόεδρος του Παρατηρητηρίου υπέμνησε συγκεκριμένες προτάσεις του προς την υπουργό Παιδείας, με στόχο την καταπολέμηση της ηλικιακής διάκρισης μέσω της εκπαίδευσης. «Οι προτάσεις μας – είπε – περιλαμβάνουν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο, όπως ένταξη και ενίσχυση της θεματικής ηλικιακής διάκρισης στο σχολικό πρόγραμμα με βιωματικές δράσεις, επιμόρφωση εκπαιδευτικών για ηλικιακή ευαισθητοποίηση και διαγενεακή συνεργασία, προώθηση διαγενεακής μάθησης με προγράμματα καθοδήγησης, κοινά έργα μαθητών και ατόμων τρίτης ηλικίας και σχολικές εκδηλώσεις με συμμετοχή ατόμων όλων των ηλικιών, αναθεώρηση εκπαιδευτικού υλικού ώστε να αποφεύγονται αρνητικά στερεότυπα, προγράμματα ψηφιακής ενδυνάμωσης ηλικιωμένων με συμμετοχή νεότερων στη διδασκαλία βασικών δεξιοτήτων, δημιουργία ψηφιακών πλατφορμών συνεργασίας που ενώνουν γενιές σε κοινά πολιτιστικά και εκπαιδευτικά έργα».  

Οι αλήθειες που μας πληγώνουν…

Υπενθυμίζουμε ότι το Βραβείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων «Στέλλα Σουλιώτη» για το 2025 απονεμήθηκε στο Παρατηρητήριο Τρίτης Ηλικίας Κύπρου σε τιμητική εκδήλωση στις 17 Δεκεμβρίου 2025. Η απονομή έγινε στο υπουργείο Εξωτερικών που καθιέρωσε το ετήσιο αυτό βραβείο τα τελευταία πέντε χρόνια για να τιμώνται πρόσωπα και οργανισμοί που διακρίθηκαν για την προσφορά τους στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον τόπο μας. Στον χαιρετισμό του στην εκδήλωση εκ μέρους του Παρατηρητηρίου ο Δήμος Αντωνίου είπε μεταξύ άλλων: «Πριν από δέκα χρόνια ξεκινήσαμε με μια απλή αλλά επιτακτική διαπίστωση: ότι πολλοί άνθρωποι της τρίτης ηλικίας, ενώ έχουν δώσει τα πάντα – οικογένεια, δουλειά, κόπο, αξίες – συχνά, ακόμη και σήμερα καταλήγουν να νιώθουν αόρατοι και πολλές φορές να είναι αόρατοι. Μοναξιά, αποκλεισμός, ηλικιακές διακρίσεις, φόβος, παραμέληση, κακοποίηση, οικονομική εκμετάλλευση. Πρόκειται για αλήθειες που μας πληγώνουν ως κοινωνία και για πραγματικότητες που δεν λέγονται εύκολα, αλλά…υπάρχουν…».