Βόμβα Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για περιοχές Natura 2000 – Δεν μπορούν να αδειοδοτούνται έργα χωρίς διατάγματα στόχων διατήρησης

Η πολυετής κωλυσιεργία και η αδυναμία των αρμοδίων κρατικών Αρχών να καθορίσουν σαφείς στόχους και να εκδώσουν τα απαραίτητα διατάγματα μέτρων διατήρησης για τις περιοχές του δικτύου Natura 2000, οδήγησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην απόφαση να παραπέμψει την Κύπρο στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Πέραν από τον κίνδυνο επιβολής υπέρογκων χρηματικών προστίμων και ημερήσιων χρηματικών ποινών, τα οποία θα επιβαρύνουν απευθείας τους Κύπριους φορολογούμενους, η εξέλιξη αυτή, θέτει πλέον σε αμφισβήτηση τη νομιμότητα κάθε αδειοδότησης έργου ή σχεδίου σε προστατευόμενες περιοχές.

Στα πιο πάνω έρχεται να προστεθεί η πρόσφατη απόφαση-σταθμός του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου ορίζει ρητά ότι οι αρμόδιες Αρχές δεν μπορούν να διενεργήσουν έγκυρη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων έργων ή σχεδίων που επηρεάζουν περιοχές του δικτύου Natura 2000, εάν δεν έχουν προηγουμένως θεσπιστεί συγκεκριμένοι, ποσοτικοποιημένοι και μετρήσιμοι στόχοι διατήρησης.

Μια απόφαση με άμεσο αντίκτυπο στην Κύπρο όπου παρατηρούνται σημαντικές εκκρεμότητες στον καθορισμό ειδικών στόχων διατήρησης. Η απόφαση αυτή φέρνει προβληματισμό στο Τμήμα Περιβάλλοντος, αφού πλέον ενδεχομένως να μην μπορεί να εξετάζει, ούτε να αδειοδοτεί έργα σε περιοχές που στερούνται θεσμοθετημένων στόχων διατήρησης. Σε διαφορετική περίπτωση, η Δημοκρατία κινδυνεύει να αντιμετωπίσει την ίδια ακριβώς τύχη με την Ιρλανδία, της οποίας οι αδειοδοτήσεις κρίθηκαν νομικά μετέωρες.

Στην Κύπρο, το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό τόσο στις Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ), όσο και στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ). Για χρόνια, η χώρα επαναπαυόταν στη χρήση γενικών ή ανεπαρκών στόχων, οι οποίοι όμως κρίθηκαν από το ΔΕΕ ως μη νόμιμη βάση για την αξιολόγηση έργων.

Ουσιαστικά με την απόφαση της 16^ης Ιουλίου 2026 στην υπόθεση C-27/25 (SU και Wild Ireland Defence CLG κατά An Bord Pleanála), κατόπιν προδικαστικών ερωτημάτων από ιρλανδικά δικαστήρια, το ΔΕΕ διευκρινίζει ότι οι αρμόδιες Αρχές δεν μπορούν να εγκρίνουν σχέδια ή έργα σε περιοχές Natura 2000 εάν προηγουμένως δεν έχουν θεσπιστεί συγκεκριμένοι στόχοι διατήρησης για τα προστατευόμενα είδη και τους οικοτόπους της κάθε περιοχής.

Η απόφαση αφορά την εφαρμογή του άρθρου 6 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για τους οικοτόπους, το οποίο προβλέπει ότι κάθε έργο που ενδέχεται να επηρεάσει σημαντικά μια περιοχή Natura πρέπει να υποβάλλεται σε δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεών του.

Επομένως, όταν δεν έχουν προηγουμένως θεσπιστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για τη συγκεκριμένη Ζώνη Ειδικής Προστασίας, η αρμόδια εθνική Αρχή δεν μπορεί να διενεργήσει έγκυρη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων ενός σχεδίου ή έργου στην ακεραιότητα της περιοχής, κατά την εξέταση αίτησης για την έγκριση του σχεδίου ή του έργου.

Ειδικότερα, δεν μπορούν να εγκρίνονται σχέδια ή έργα μέσα σε περιοχές Natura εφόσον δεν έχουν θεσπιστεί ειδικοί για τις περιοχές αυτές στόχοι διατήρησης. Επιπλέον, οι στόχοι αυτοί συναρτούν το πλαίσιο για τον καθορισμό τόσο των προτεραιοτήτων διατήρησης, όσο και των αναγκαίων μέτρων προστασίας.

Καταλογισμό ευθυνών ζητά η Ελεγκτική Υπηρεσία

Αμέσως μετά την έκδοση της απόφασης, η Ελεγκτική Υπηρεσία επανήλθε δριμύτερη. Με επιστολή της προς το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος ημερομηνίας 31 Ιουλίου 2026, καταγράφει το ιστορικό της υπόθεσης και τις διαχρονικές ανησυχίες της Υπηρεσίας για τους κινδύνους που ελλοχεύουν από τη συνεχιζόμενη αδράνεια του Υπουργείου. Περαιτέρω, ζητά την άμεση θέσπιση των απαραίτητων διαταγμάτων μέτρων διατήρησης για όλες τις περιοχές Natura 2000, αλλά και την εξέταση και απόδοση ευθυνών στα εμπλεκόμενα στελέχη για τη σημερινή κατάσταση.

Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, η απόφαση του Δικαστηρίου δημιουργεί μείζον ζήτημα, καθώς η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει καθορίσει στόχους διατήρησης για τις περισσότερες περιοχές Natura 2000. Και αυτό, σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, παρά τις επί σειρά ετών διαβεβαιώσεις των εκάστοτε υπουργών Γεωργίας, ότι τα σχετικά διατάγματα εκδίδονται σταδιακά και βάσει χρονοδιαγράμματος.

Υπενθυμίζεται ότι η Ελεγκτική Υπηρεσία είχε ζητήσει την αναζήτηση ευθυνών και 2 χρόνια προηγουμένως με σχετική επιστολή τον Μάρτιο του 2024, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο καταδίκης της Κύπρου από το ΔΕΕ και καταγγέλλοντας προχειρότητα, αμέλεια και διαχρονική αδράνεια στην ετοιμασία των διαταγμάτων.

Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας παραπομπής

>Δεκαετής αδυναμία της Κυπριακής Δημοκρατίας να συμμορφωθεί με την ευρωπαϊκή οδηγία

2013: Πρώτα σημάδια κινδύνου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΕΕπ) ανοίγει τον πρώτο φάκελο διερεύνησης (Case EUP (2013) 5493) για τις ελλείψεις της Κυπριακής Δημοκρατίας στην προστασία των περιβαλλοντικών περιοχών, με ιδιαίτερη μνεία στη Χερσόνησο του Ακάμα.

14 Οκτωβρίου 2016: Επίσημη έναρξη διαδικασίας παράβασης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανοίγει επισήμως φάκελο παράβασης (Case EUP (2016) 8928) κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας λόγω μη συμμόρφωσης με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για τους Οικοτόπους. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο μη καθορισμός στόχων διατήρησης για τις πλείστες προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000.

26 Απριλίου 2021: Προειδοποίηση της Νομικής Υπηρεσίας. Με επιστολή προς τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Γεωργίας (ΥΓΑΑΠ), η Νομική Υπηρεσία ενημερώνει ότι η ΕΕπ απέρριψε τις δικαιολογίες της Κύπρου. Επισημαίνεται ότι 5 χρόνια μετά το άνοιγμα του φακέλου, η υλοποίηση των δεσμεύσεων εκκρεμεί, με ειδική αναφορά στον Ακάμα, και παροτρύνει σε άμεσες ενέργειες πριν την επίσημη προειδοποιητική επιστολή.

9 Ιουνίου 2021: Προειδοποιητική επιστολή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αναφορές ότι οι εν λόγω στόχοι δεν είναι μετρήσιμοι. Η Επιτροπή αναφέρεται σε «γενικευμένες και συστημικές πλημμέλειες των στόχων διατήρησης».

17 Αυγούστου 2021: Παρέμβαση Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Μετά την αποστολή της προειδοποιητικής επιστολής της ΕΕπ (Ιούνιος 2021), η Ελεγκτική Υπηρεσία (17.8.2021) προειδοποιεί γραπτώς τον Υπουργό ΓΑΑΠ για τον άμεσο κίνδυνο παραπομπής στο ΔΕΕ.

7 Οκτωβρίου 2021: Διαβεβαιώσεις Υπουργείου. Ο Υπουργός καθησυχάζει υποστηρίζοντας ότι η έκδοση Διαταγμάτων γίνεται σταδιακά βάσει χρονοδιαγράμματος που δόθηκε στην Επιτροπή.

6 Απριλίου 2022: Αιτιολογημένη γνώμη ΕΕπ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κρίνοντας τις ενέργειες της Κυπριακής Δημοκρατίας ανεπαρκείς, περνά στο επόμενο στάδιο της διαδικασίας παράβασης αποστέλλοντας αιτιολογημένη γνώμη.

13 Μαρτίου 2024: Απόφαση παραπομπής στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕπ ανακοινώνει με Δελτίο Τύπου την απόφασή της να παραπέμψει την Κύπρο στο ΔΕΕ, κρίνοντας ότι οι προσπάθειες συμμόρφωσης ήταν ανεπαρκείς.

28 Μαρτίου 2024: Νέα παρέμβαση Ελεγκτικής. Η Ελεγκτική Υπηρεσία επανέρχεται στηλιτεύοντας την κωλυσιεργία που παρατηρείτο από τις αρμόδιες Αρχές. Αποκαλύπτεται ότι από το 2021 έως το 2024 είχαν ετοιμαστεί μόλις 10 Διατάγματα, εκ των οποίων τα πέντε κρίθηκαν παντελώς ανεπαρκή από την Κομισιόν.

18 Φεβρουαρίου 2026: Επίσημη προσφυγή στο ΔΕΕ. Καταχωρίζεται στο Δικαστήριο της ΕΕ η προσφυγή της Επιτροπής κατά της ΚΔ (Υπόθεση C-111/26) ζητώντας καταδίκη για παραβίαση των άρθρων 4(4) και 6(1) της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.

16 Ιουλίου 2026: Απόφαση του ΔΕΕ για Ιρλανδία. Το ΔΕΕ εκδίδει απόφαση-σταθμό. Κρίνει ότι δεν μπορεί να διενεργηθεί έγκυρη δέουσα εκτίμηση επιπτώσεων για κανένα έργο ή σχέδιο σε περιοχή Natura 2000, εάν δεν έχουν προηγουμένως θεσπιστεί σαφείς και ειδικοί στόχοι διατήρησης.