Πόλυ Γρηγορά: Όταν το βίωμα γίνεται προσφορά – Η Πρέσβειρα Ψυχικής Υγείας μιλά για το πώς πέρασε από την προσωπική εμπειρία στη δημόσια δράση

«Είναι συγκινητικό να αναγνωρίζεται ότι όσα έζησα ως άτομο με βιωμένη εμπειρία, μπορούν να γίνουν γνώση και προσφορά» ανέφερε στον «Φ» η Πρέσβειρα Ψυχικής Υγείας Πόλυ Γρηγορά προσθέτοντας ότι «η θέση μου αυτή, δίνει θεσμικό πλαίσιο στις δράσεις μου, επιτρέποντάς μου να ζητώ επίσημα στήριξη, συνεργασίες και αλλαγές».

Όπως είναι γνωστό η κυρία Γρηγορά η οποία διαθέτει μακρόχρονη παρουσία στον χώρο της ψυχικής υγείας ως συνήγορος και εμπειρογνώμονας μέσω βιώματος (expert by experience), ορίστηκε την 1η Σεπτεμβρίου 2026 από τον Υπουργό Υγείας Νεόφυτο Χαραλαμπίδη ως η πρώτη Πρέσβειρα Ψυχικής Υγείας, για θητεία δύο ετών. Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση του διορισμού της, η δράση της περιλαμβάνει μεταξύ άλλων, εκπαιδευτικό έργο και συμμετοχή στη συγγραφή της Εθνικής Στρατηγικής για τη Ψυχική Υγεία 2025–2028. Η συνέντευξη στην εφημερίδα μας έγινε με αφορμή την ανάληψη των καθηκόντων της αυτών, αλλά και ενόψει της επικείμενης Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, όπως έχει καθοριστεί η 10^η Οκτωβρίου κάθε έτους από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

«Το δώρο στον εαυτό μου και στην οικογένεια μου»

Ζητήσαμε από την Πρέσβειρα Ψυχικής Υγείας να μας μιλήσει για το οικογενειακό πλαίσιο όπου έζησε ως παιδί και νεαρή κοπέλα και για το πώς και πότε άρχισε να αναζητά βοήθεια για τις ψυχικές δυσκολίες που αντιμετώπιζε. Μας είπε ότι γεννήθηκε στην Κύπρο, αλλά στα έξι της χρόνια, η οικογένεια της μετανάστευσε στον Καναδά, λόγω ενός προβλήματος υγείας του μικρότερου αδελφού της.

«Μεγάλωσα επισκεπτόμενη  νοσοκομεία για τον αδελφό μου, αλλάζοντας σχολεία και προσπαθώντας να προσαρμοστώ σε νέα δεδομένα», μας είπε χαρακτηριστικά και πρόσθεσε: «Στα δεκαοκτώ μου επέστρεψα στην Κύπρο, αναζητώντας και απόσταση από ένα οικογενειακό περιβάλλον που μου είχε αφήσει τραυματικές εμπειρίες. Ίσως οι δύο χώρες και οι δύο κουλτούρες να εξηγούν την αντισυμβατική πλευρά μου. Συχνά ένιωθα ότι δεν ταίριαζα με τον τρόπο που το περιβάλλον γύρω μου αντιμετώπιζε ορισμένα πράγματα. Είχα διαφορετικά βιώματα και δυσκολευόμουν να νιώσω ότι ανήκω. Σταδιακά έμαθα να αποδέχομαι αυτή τη διαφορά. Κουβαλούσα ανάγκη για αγάπη και αποδοχή. Αργότερα κατάλαβα πως επηρέαζε τις σχέσεις και την αυτοεικόνα μου.

Ξεκίνησα ψυχοθεραπεία στα είκοσι τρία μου, σε μια δύσκολη οικογενειακή περίοδο. Κουράστηκα, σταμάτησα, επέστρεψα. Αργότερα χρειάστηκα ψυχιατρική παρακολούθηση. Η λέξη «ψυχίατρος» με φόβισε, αφού είχα κι εγώ προκαταλήψεις. Η αποδοχή ότι χρειαζόμουν φαρμακευτική αγωγή, ήταν το μεγαλύτερο δώρο στον εαυτό μου και στην οικογένειά μου. Ήταν αυτό που με βοήθησε να πάω ένα βήμα πιο πέρα. Παίρνω την αγωγή μου και συνεχίζω τη ψυχοθεραπεία, μια πολύτιμη επένδυση. Να αναφέρω ότι δεν είχα βρει στην Κύπρο ψυχίατρο με τον οποίο να επικοινωνώ όπως χρειαζόμουν, οπότε αναζήτησα βοήθεια στην Ελλάδα.

Για περισσότερο από μία δεκαετία ταξίδευα στην Αθήνα: αρχικά κάθε τρεις εβδομάδες, έπειτα κάθε μήνα και αργότερα κάθε δύο μήνες. Ήταν δύσκολο, γιατί έκανα μόνη μου αυτά τα ταξίδια, κουβαλώντας το συναισθηματικό βάρος, πριν και μετά την επίσκεψη. Προς τα έξω φαίνονταν ταξίδια αναψυχής. Εκεί συναντούσα φίλους που γνώριζαν και με στήριζαν, χωρίς να με κάνουν να νιώθω μίζερη. Άλλοι με θεωρούσαν τυχερή, ενώ ένιωθα μοναξιά και αγωνία. Εδώ και επτά χρόνια με παρακολουθεί ψυχίατρος στην Κύπρο.

Το ΓεΣΥ προσφέρει πρόσβαση στην αναγκαία στήριξη. Χρειάζεται βελτιώσεις, αλλά αποτελεί μια σημαντική κατάκτηση. Πρέπει βέβαια να τονίσω τη μεγάλη σημασία της αγάπης, της επιμονής και της αλληλοκατανόησης που υπήρξε στην οικογένεια μου όλο αυτό το διάστημα, παρόλο που υπήρξαν και εντάσεις, φόβος και πληγές, επειδή δυσκολευόμασταν να διαχειριστούμε την κατάσταση.

Ο σύζυγός μου και τα παιδιά μας στάθηκαν δίπλα μου, αλλά είχαν και εκείνοι ανάγκες και όρια. Η θεραπεία με βοήθησε να αποκτήσω μεγαλύτερη σταθερότητα και αυτό άλλαξε και τη δική τους καθημερινότητα. Όπως μου λέει πάντα ο σύζυγός μου: «Όταν είσαι εσύ καλά, είμαστε κι εμείς καλά».

Από την προσωπική εμπειρία, στη δημόσια δράση

–Πώς περάσατε από την προσωπική εμπειρία στη δημόσια δράση;

-«Ο εθελοντισμός ήταν πάντα μέρος της ζωής μου. Όταν άρχισα να μοιράζομαι και τη δική μου εμπειρία, αυτή η προσφορά έγινε πιο προσωπική. Σημαντικό ρόλο έπαιξε μια  ομάδα αυτοβοήθειας που δημιουργήθηκε μέσα από διδακτορική έρευνα στο Τμήμα Νοσηλευτικής του ΤΕΠΑΚ.

Συναντηθήκαμε άνθρωποι που αντιμετωπίζαμε δυσκολίες ψυχικής υγείας, όχι απαραίτητα τις ίδιες. Μπορούσαμε όμως να μιλήσουμε για όσα ζούσαμε, να ακούσουμε, να καταλάβουμε και να στηρίξουμε ο ένας τον άλλο.

Οφείλω ένα ευχαριστώ στο Τμήμα Νοσηλευτικής του ΤΕΠΑΚ, γιατί μέσα από αυτή την εμπειρία, μπόρεσα να ενδυναμωθώ. Σταδιακά εκπαιδεύτηκα ως συντονίστρια της ομάδας και μετά ακολούθησε ο «Αντιφών», μια μη κερδοσκοπική εταιρεία ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία ψυχικών νόσων, σε συνεργασία με επαγγελματίες, της οποίας διετέλεσα πρόεδρος, αλλά σήμερα δεν λειτουργεί πλέον. Ακολούθησαν οι δημόσιες ομιλίες και η συνεργασία με τη δρα Μαρία Καρανικόλα στο μάθημα Νοσηλευτικής Ψυχικής Υγείας.

Σχεδόν έξι χρόνια συνδυάζουμε την επιστημονική γνώση με το βίωμά μου, μέσα από συζήτηση και βιωματικές ασκήσεις. Θέλουμε οι μελλοντικοί επαγγελματίες να βλέπουν τον άνθρωπο πίσω από τη διάγνωση, με την οικογένεια, τις ανάγκες και τη ζωή του. Πριν μιλήσω δημόσια, συζήτησα με την οικογένειά μου, γιατί η ιστορία μου αγγίζει και τη δική τους ζωή. Αυτή η πορεία χτίστηκε σταδιακά, βήμα βήμα.

Συνεχίζω να μιλώ ανοιχτά για την εμπειρία μου, με την ελπίδα ότι κάποιος που με ακούει, θα νιώσει λιγότερο μόνος. Έχω γνωρίσει τη μοναξιά, την αγωνία και τον φόβο να ζητήσεις ψυχιατρική βοήθεια. Αν μέσα από τη δική μου ιστορία, ένας άνθρωπος αναγνωρίσει κάτι από όσα περνά και νιώσει ότι μπορεί να μιλήσει ή να ζητήσει στήριξη, αυτό έχει αξία για μένα. Θέλω επίσης να γίνει σαφές ότι οι δυσκολίες ψυχικής υγείας, δεν κάνουν διακρίσεις κοινωνικής τάξης, φύλου ή ηλικίας. Μπορούν να αγγίξουν οποιονδήποτε. Μια οικογένεια, μια κοινωνική ζωή ή ένα χαμόγελο, δεν σημαίνουν ότι ο άνθρωπος δεν δυσκολεύεται.

Το ξέρω, γιατί πολλές φορές συνέχιζα την καθημερινότητά μου, χωρίς οι γύρω μου να αντιλαμβάνονται τι περνούσα. Μιλώ ανοιχτά για την εμπειρία μου και για να καταλάβουν καλύτερα όσοι βρίσκονται δίπλα μας. Δεν είναι πάντα εύκολο να εξηγήσεις τι νιώθεις. Ελπίζω ότι το μοίρασμα μπορεί να ανοίξει μια συζήτηση και να φέρει περισσότερη κατανόηση. Χρειάζεται όμως ευθύνη και επίγνωση των ορίων μας, γιατί οι άνθρωποι μάς εμπιστεύονται τις δικές τους αγωνίες. Σημειώνω ότι το βίωμα είναι η αφετηρία, αλλά χρειάζομαι και εργαλεία για να το μοιράζομαι υπεύθυνα.

Εκπαιδεύτηκα στη δημόσια ομιλία, έπειτα ως Mental Health First Aider, πιστοποιήθηκα ως ANLP coach και πρόσφατα ως εκπαιδεύτρια ενηλίκων από την ΑνΑΔ. Επέλεξα να συμπληρώσω την εμπειρία με γνώση και να κατανοώ τα όριά μου. Αυτή η μάθηση με συνοδεύει στις ομιλίες σε εταιρείες, στα Pop Up Talks τον Ιούλιο 2025 και στη συμμετοχή μου ως ομιλήτρια στο συνέδριο υψηλού επιπέδου για τη ψυχική υγεία, κατά την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως και σε διάφορα άλλα. Κάθε συνάντηση, είναι αμοιβαία μάθηση. Όσο ζούμε, μαθαίνουμε».

Τα δικαιώματα, οι ευθύνες και οι άτυποι φροντιστές

«Σε αυτό το σημείο θέλω να υπογραμμίσω ότι μαζί με τα ανθρώπινα δικαιώματά μας, έχουμε και κοινωνικές ευθύνες» είπε η κυρία Γρηγορά και πρόσθεσε: «Η ισότιμη συμμετοχή περιλαμβάνει την προσπάθεια να φροντίζουμε τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας. Για μένα αυτό σημαίνει να επισκέπτομαι τους γιατρούς μου, να συζητώ τις δυσκολίες και να ακολουθώ τη συμφωνημένη θεραπεία. Οι αγαπημένοι μας, έχουν επίσης δικαίωμα στην ηρεμία, στην ασφάλεια και στη δική τους ζωή.

Βέβαια, η δυνατότητα καθενός αλλάζει, ιδιαίτερα σε μια κρίση και απαιτείται προσβάσιμη υποστήριξη. Τα δικαιώματα παραμένουν αδιαπραγμάτευτα, η ευθύνη χρειάζεται κατανόηση και συνεργασία. Και εδώ πρέπει να τονισθεί η συμασία της βοήθειας που προσφέρουν οι άτυποι φροντιστές. Οισύζυγοι, οι γονείς, τα παιδιά και τα αδέλφια που στηρίζουν ανθρώπους με δυσκολίες ψυχικής υγείας, είναι οι αφανείς ήρωες.

Πολλές φορές καλύπτουν και όσα δεν μπορούν να προσφέρουν οι κρατικές υπηρεσίες. Αναλαμβάνουν τεράστια ευθύνη, χωρίς αρκετή ενημέρωση, καθοδήγηση ή ψυχολογική στήριξη. Μπροστά στο ενδεχόμενο νοσηλείας, αντιμετωπίζουν ενοχές, φόβο, αμφιβολία, ακόμη και τον θυμό του ανθρώπου που βοηθούν. Μπορεί να νιώθουν ότι τον προδίδουν, ενώ αγωνιούν για τη φροντίδα του. Χρειάζονται επαγγελματίες δίπλα τους, πρακτική βοήθεια, ανάπαυση και χώρο να μιλήσουν χωρίς να κρίνονται. Έχοντας υπάρξει άτυπη φροντίστρια του πατέρα μου, που είχε άνοια, γνωρίζω και αυτή την πλευρά».

Νοσοκομείο Αθαλάσσας και συνεργασία με τους επαγγελματίες

–Πώς αντιμετωπίζετε την ανησυχία των οικογενειών που ζητούν να τις πληροφορήσετε για τις συνθήκες νοσηλείας στο νοσοκομείο Αθαλάσσας;

-«Δέχομαι τέτοια τηλεφωνήματα εδώ και χρόνια, πριν οριστώ Πρέσβειρα. Ακούω συχνά την ανησυχία για το νοσοκομείο Αθαλάσσας και τις συνθήκες του. Χρειάζονται αλλαγές. Παράλληλα, όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτός που χρειάζεται νοσηλεία, είναι ένας άνθρωπος που υποφέρει. Έχω πει πολλές φορές ότι όταν οι γιατροί κρίνουν ότι χρειάζεται νοσηλεία, ναι αξίζει να πάρει ο άνθρωπος τη φροντίδα που χρειάζεται, με στόχο να σταθεροποιηθεί και να επιστρέψει στο σπίτι. Αυτές είναι δύσκολες αποφάσεις, που συζητούμε με τους επαγγελματίες. Τα λέω με βαθύ γνοιάξιμο. Σήμερα μπορεί να βρίσκεται κάποιος άλλος σε αυτή τη θέση, αύριο μπορεί να βρεθώ εγώ».

-Τι κρατάτε από τις εκπαιδεύσεις σας με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας;

-«Είδα πόσο προωθείται η ουσιαστική εμπλοκή ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία. Συνδημιουργία σημαίνει να συμμετέχουμε από την αρχή στον σχεδιασμό πολιτικών, υπηρεσιών και δράσεων, μαζί με τους επαγγελματίες. Με αυτή τη σκέψη συμμετέχω ως εξωτερική συνεργάτιδα της ΟΣΑΚ στη διαμόρφωση της Εθνικής Στρατηγικής για τη Ψυχική Υγεία 2025–2028 και τώρα είμαι στην Επιτροπή όπου επιβλέπω. Γνωρίζουμε πώς βιώνονται η αναμονή, η αμφισβήτηση ή η έλλειψη συνέχειας στη φροντίδα.

Αυτή η γνώση συμπληρώνει την επιστημονική και βοηθά τις υπηρεσίες να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες των ανθρώπων. Υπενθυμίζω ότι σε συνεργασία με τη Black Lemon, είχε δημιουργηθεί και το My Mental Wellness και παρουσίαζα ένα podcast αφιερωμένο στη ψυχική υγεία, αλλά δυστυχώς έχει σταματήσει, λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Θέλαμε να εξηγούμε με απλά λόγια τι μπορεί να βιώνει ένας άνθρωπος με δυσκολίες ψυχικής υγείας, ώστε να νιώθει λιγότερο μόνος και οι γύρω του να τον καταλαβαίνουν καλύτερα. Ενημερώναμε επίσης για διαθέσιμες κρατικές υπηρεσίες και παροχές, όπως του ΓεΣΥ και των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων».

Το στίγμα, τα ΜΜΕ και η ανάγκη για ενσυναίσθηση

-Πού συναντάτε ακόμη το στίγμα και τι σας προβληματίζει στη δημόσια συζήτηση;

-«Το συναντώ στην αμφισβήτηση των δυνατοτήτων μας και σε αντιδράσεις που δεν καθορίζουν την αξία μας. Με προβληματίζει η γλώσσα των ΜΜΕ όταν καλύπτουν περιστατικά που αφορούν ανθρώπους με προβλήματα ψυχικής υγείας. Θα ήθελα περισσότερη ενσυναίσθηση και προσοχή στους χαρακτηρισμούς. Όταν η ψυχική νόσος παρουσιάζεται ως εξήγηση για κάθε συμπεριφορά, ο φόβος και οι προκαταλήψεις αναπαράγονται. Μπορούμε να ενημερώνουμε με ακρίβεια και σεβασμό, βλέποντας ολόκληρο τον άνθρωπο».

-Μιλήστε μας λίγο για το πώς γεννήθηκε το Fashion Fighting Stigma;

-«Το Fashion Fighting Stigma γεννήθηκε από την επιθυμία να εκφραστούν μέσα από ενδύματα, εμπειρίες που δύσκολα γίνονται λέξεις. Συμμετείχαν Κύπριοι σχεδιαστές μόδας, καθώς και σχεδιαστές και φοιτητές του UCLan Cyprus, με την επιστημονική καθοδήγηση της δρος Ελένης Καραγιάννη και τη δική μου βιωματική συμβολή. Το Fashion Fighting Stigma και το Fighting Stigma, έχουν πλέον κατοχυρωθεί και έχουν χαράξει τη δική τους πορεία στην κυπριακή κοινωνία.

Τώρα προσπαθούμε να συνεχίσουμε τον διάλογο εντός και εκτός Κύπρου. Με λυπεί όμως που δυστυχώς ορισμένοι δεν έχουν τη διορατικότητα να δουν πόσο δυνατό ήταν αυτό που δημιουργήσαμε ως Κύπρος και πόσο δυνατό είναι για να προβάλουμε ότι πρωτοπορούμε με τέτοιο εγχείρημα, αλλά και να προβάλουμε τον σύγχρονο πολιτισμό μας».

-Πώς προστατεύετε τη δική σας ισορροπία μέσα σε όλα αυτά;

-«Μαθαίνω να αναγνωρίζω τα όριά μου, προσπαθώ να προσέχω την κούραση και την απόσυρση και να συζητώ όσα με δυσκολεύουν, με τους ειδικούς που με παρακολουθούν. Το χιούμορ και ο αυτοσαρκασμός, είναι για μένα η καλύτερη άμυνα και ένας τρόπος να προστατεύω τον εαυτό μου. Νιώθω ευλογημένη που έχω την οικογένειά μου δίπλα μου. Μόνο ο σύζυγός μου αντιλαμβάνεται ότι δυσκολεύομαι, κι αυτό όταν τα πράγματα γίνουν πολύ δύσκολα.

Συνήθως δεν δείχνω τίποτα. Σηκώνομαι, παίρνω την αγωγή μου και η καθημερινότητα συνεχίζεται. Παραμένω διαθέσιμη για όλους, κι έτσι πολλές φορές, επειδή γενικά δεν μιλώ, ξεχνούν ότι μπορεί κι εγώ να αντιμετωπίζω δυσκολίες. Θέλω εδώ να τονίσω ότι πολλές φορές ο άνθρωπος βιώνει μόνος κάποια ψυχική νόσο, επειδή δεν είναι κάτι ορατό, μέχρι να καταλάβουν οι άλλοι, κάτι.

Ευχαριστώ τους φίλους που δεν απομακρύνθηκαν, όταν δεν επέστρεφα τα τηλεφωνήματά τους ή όταν λύγιζα. Έμειναν και παραμένουν εδώ, με αγάπη και κατανόηση. Μαζί τους μπορώ να είμαι ευάλωτη. Η παρουσία τους είναι πολύτιμη, ποτέ δεδομένη».

«Πόσα καλοκαίρια έχουμε μπροστά μας;»

-Τι σημαίνει σήμερα ευτυχία για εσάς και τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης από αυτή τη συνομιλία;

-«Παλαιότερα αναζητούσα αξία στα υλικά πράγματα και στην κοινωνική αποδοχή. Η ευτυχία βρίσκεται σε μια αγκαλιά, στα εγγόνια μου, στην ηρεμία του σπιτιού, αγναντεύοντας τη θάλασσα που λατρεύω. Ένα απόγευμα στη θάλασσα, ένας φίλος αναρωτήθηκε πόσα καλοκαίρια έχουμε μπροστά μας, που θα διαθέτουμε την ενέργεια να κάνουμε όσα επιθυμούμε. Μίλησε για «δέκα με δώδεκα καλοκαίρια». Η λέξη, μού έμεινε: αλλιώς ακούς «χρόνια» κι αλλιώς «καλοκαίρια». Τα χρόνια μοιάζουν αφηρημένα, ενώ τα καλοκαίρια φέρνουν εικόνες, θάλασσα, ταξίδια, παρέες. Σκέφτεσαι όσα μπορείς να ζήσεις, όσο έχεις τη διάθεση και την ενέργεια να τα χαρείς.

Γιατί να τα αναβάλλουμε; Η ζωή μου είναι μαραθώνιος: άλλοτε ελαττώνω ταχύτητα, άλλοτε προχωρώ γρηγορότερα. Μαθαίνω να σέβομαι τον ρυθμό μου. Θέλω να χαίρομαι τη ζωή, γιατί είναι στιγμές: να τις ζούμε, να τις μοιραζόμαστε, χωρίς να θεωρούμε τίποτα δεδομένο. Ας δείχνουμε αμοιβαία κατανόηση. Σήμερα είμαι εγώ, αύριο μπορεί να είσαι εσύ».