Ξάφνιασε με τον Καναδά – Άσκηση ισορροπίας και όχι ρεαλιστική πολιτική χρεώνουν στην Ούρσουλα

Μια άσκηση πολιτικής ισορροπίας για να «ευχαριστήσει» όλες τις πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επιχείρησε χθες η Πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν. Μιλώντας για μισή ώρα μπροστά στους ευρωβουλευτές, η επικεφαλής του βασικού νομοθετικού βραχίονα της ΕΕ παρουσίασε μια ευρεία γκάμα προτάσεων.

Θέσπιση ενός μηχανισμού Ασφαλείας σε περίπτωση που κάποιο κράτος-μέλος δεχθεί επίθεση, ίδρυση ενός νέου ευρωπαϊκού οργανισμού για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ως απάντηση στην Κίνα, απαγόρευση της πρόσβασης των παιδιών κάτω των 15 στα Social Media, ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τους καύσωνες, κοινή απάντηση στη μαζική έλευση μεταναστών όπως στη Θέουτα ήταν κάποιες από τις βασικές προτάσεις της.

Σε όλες τις προτάσεις της, η Φον ντερ Λάιεν είχε στο μυαλό της τις δυνάμεις του δημοκρατικού τόξου: από το «δικό της» Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα», τους Σοσιαλιστές και τους Φιλελεύθερους, μέχρι τους Πρασίνους και την Αριστερά. Είχε επίσης στο στόχαστρό της συγκεκριμένες χώρες: τη Γερμανία καταρχάς που πρόσφατα στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ αναδείχθηκε πρώτη δύναμη η σκληρή ακροδεξιά, τη Γαλλία όπου η Λε Πεν καραδοκεί για τις εκλογές του 2027.

Η Κύπρος δεν αναφέρθηκε φέτος στην ομιλία της, παρόλο που πολλά θέματα που ανέφερε η Πρόεδρος την αφορούσαν. Η απάντηση στην εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού, αλλά και η δήλωση ότι «δε θα επιτρέψουμε την παραβίαση ούτε ενός τετραγωνικού από το έδαφος της Ευρώπης» δεν μπορούν παρά να αφορούν και την Κύπρο.

Ωστόσο, η Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν δεν θέλησε να δώσει μια απάντηση στον ευρωβουλευτή της ομάδας της, Λουκά Φουρλά, ο οποίος ευλόγως τη ρώτησε: «Μας μιλήσατε για την προστασία της Ουκρανίας, της Γροιλανδίας, αλλά δεν είπατε λέξη για την Κύπρο. Θα υπερασπιστεί η ΕΕ την Κύπρο και την Ελλάδα σε ενδεχόμενη επιθετική ενέργεια της Τουρκίας;».

Ίσως επειδή τα αυτονόητα παραλείπονται…

Αναμφίβολα, η παρουσία του Καναδού Πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ ήταν από τις πιο «δυνατές» στιγμές της ομιλίας της. «Θα ήθελα να συνεργαστώ μαζί σας για να ανοίξουμε τον δρόμο ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ», είπε, ένα νέο είδος σχέσης με την ΕΕ. Ήταν και μια δυνατή απάντηση στις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ, που αναφέρθηκαν πολλές φορές στην ομιλία, χωρίς να κατονομάζονται.

Την επόμενη μέρα, ο Αμερικανός Πρόεδρος χαρακτήρισε «γελοία» τα περί «συνδεδεμένου κράτους» στην ΕΕ και απείλησε να επιβάλει «βαρείς δασμούς» σε περίπτωση που η ευρωκαναδική προσέγγιση ερμηνευτεί ως «εχθρική πράξη» προς τις ΗΠΑ.

Κριτική και από τις δύο πλευρές

Και θετικά, αλλά και αρνητικά σχόλια συγκέντρωσε η ομιλία της Προέδρου Φον ντερ Λάιεν. Εμπειρογνώμονες από το Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS), όπως ο Κάρελ Λανού, υπογράμμισαν την τολμηρή στάση της για τη θέση της Ευρώπης παγκοσμίως και την έμφαση στην άμυνα, γεγονός που ευθυγραμμίζεται με τις προσδοκίες για μια ισχυρότερη και πιο ανεξάρτητη ΕΕ.

Επίσης, οι αναλυτές του Martens Centre με επικεφαλής τον Πρόεδρο του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου Κλάους Βέλε, χαρακτήρισαν την πρόταση για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας ως μια «σπουδαία και εξαιρετικά επίκαιρη πρωτοβουλία σε εποχές γεωπολιτικών αναταράξεων».

Ωστόσο υπάρχει και αρνητική κριτική. Ο «Φιλελεύθερος» μίλησε με δύο ειδικούς των ευρωπαϊκών θεμάτων,  ζητώντας τη γνώμη τους, έναν απολογισμό για την βαρυσήμαντη αυτή ομιλια. Φιλοευρωπαϊστές, σκεπτόμενοι, με κριτική σκέψη, και χρόνια ενασχολούμενοι με τα ευρωπαϊκά θέματα, ο καθηγητής του Ευρωπαϊκού Δικαίου Αλμπέρτο Αλεμάνο και ο αναλυτής της δεξαμενής σκέψης «Ευρωπαϊκό Κέντρο Πολιτικής» Ερίκ Μορίς, μας έδωσαν την άποψή τους για την ομιλία της Προέδρου της Κομισιόν. 

«Είδαμε τα συνηθισμένα επικοινωνιακά τεχνάσματα, την πρόσκληση κάποιου προσώπου στο Κοινοβούλιο για την αφήγηση μιας ευχάριστης ή συγκινητικής ιστορίας και οι ατάκες που προορίζονται για τα ΜΜΕ όπως «Οι γυναίκες ήρθαν για να μείνουν», «Η Θέουτα είναι Ισπανία. Η Θέουτα είναι Ευρώπη. Και η Ευρώπη θα είναι στο πλευρό σας», «Δεν θέλω ένα ρομπότ να μου πει αν έχω καρκίνο ή όχι», είπε ο Ερικ Μορίς, πολιτικός αναλυτής της δεξαμενής σκέψης «Ευρωπαϊκό Κέντρο Πολιτικής» (European Policy Center).

Σύμφωνα με τον ειδικό, η Φον ντερ Λάιεν παρουσίασε πληθώρα πρωτοβουλιών και πακέτων μέτρων για την αντιμετώπιση ζητημάτων σε ευρύ φάσμα. Ωστόσο, υπήρξε έλλειψη σαφήνειας ως προς τις βασικές προτεραιότητες και το όραμά της για την Ευρώπη.

«Υπήρξε ασάφεια σχετικά με την ιδιότητα υπό την οποία μιλά η Φον ντερ Λάιεν. Μιλά εξ ονόματος του εαυτού της, της Επιτροπής ή της ΕΕ; Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα παιχνίδια εξουσίας στις Βρυξέλλες, αλλά τον απαραίτητο συντονισμό και τη συναίνεση των κρατών-μελών για την επίτευξη αποτελεσμάτων», συμπληρώνει ο αναλυτής.

Ακόμα και η βαρύγδουπη πρόσκληση του Καναδά για συνεργασία ως το «πρώτο συνδεδεμένο μέλος με την ΕΕ», είναι «κενές περιεχομένου», σύμφωνα με τον Ε. Μορίς. «Τι σημαίνει «συνδεδεμένο μέλος» της ΕΕ; Ποιος το επικυρώνει; Ποια είναι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των δύο πλευρών; Ποιο είναι το πλαίσιο διακυβέρνησης;», αναρωτιέται.

Πράγματι, η Φον ντερ Λάιεν κράτησε κρυφή μέχρι την τελευταία στιγμή αυτήν την αναφορά. Στο κείμενο της ομιλίας της που μοιράστηκε στις πρωτεύουσες και τους δημοσιογράφους ελάχιστα λεπτά πριν την έναρξή της, ο Καναδάς δεν αναφερόταν ως «το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ».

Η αναφορά έκανε πολλές χώρες να αντιδράσουν. Τι σημαίνει συνδεδεμένο μέλος; Και όταν λέει πρώτο σημαίνει ότι θα ακολουθήσουν κι άλλα; Αν ναι, ποια; Και ποιος την εξουσιοδότησε για να το ανακοινώσει, αφού κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται στις Συνθήκες;

Διπλωμάτες έλεγαν στον «Φ» ότι το βασικό μέλημα πολλών χωρών είναι να μην επιβαρύνουν την ήδη «δύσκολη» σχέση της ΕΕ με τον Αμερικανό Πρόεδρο Τραμπ, που αμέσως απείλησε για το ενδεχόμενο να δει την κίνηση ως «εχθρική ενέργεια» κατά των ΗΠΑ.

«Είναι κάτι που κανείς δε θέλει», εξήγησε διπλωμάτης της ΕΕ. Κι επίσης, ας μην σπεύδουμε να φτιάχνουμε μηχανισμούς και θεσμούς συνεργασίας με αμφίβολα αποτελέσματα», σχολίασε.

Για τον Ερίκ Μορίς όμως, υπάρχει και η υπερβολική αισιοδοξία της Φον Ντερ Λάιεν. «Η κατάσταση της Ένωσής μας είναι ισχυρότερη από ποτέ», είπε η Πρόεδρος, «πρόκειται για μια Ευρώπη πιο ικανή από ποτέ να υπερασπιστεί τον εαυτό της».

«Χωρίς να λέω ότι η ΕΕ καταρρέει ή ότι δεν σημειώνει πρόοδο. Όμως, ενεργεί και επενδύει πραγματικά με την ποιότητα και την ένταση που απαιτούν οι προκλήσεις; Αρκεί το γεγονός ότι διαθέτουμε περισσότερα εργαλεία από παλαιότερα, όταν οι κρίσεις και οι απειλές είναι μεγαλύτερες και πολυπληθέστερες από πριν; Λίγος μετριοπαθής ρεαλισμός θα βοηθούσε», σχολίασε.

Στην ομιλία της, ο αναλυτής εντόπισε «υπερβολικές φιλοδοξίες» και την «ψευδαίσθηση της υλοποίησης: Η φον ντερ Λάιεν επαναλαμβάνει το ίδιο λάθος με πέρυσι, όταν είχα γράψει ότι «το ηγετικό της στυλ έχει αυξήσει τον κίνδυνο να αποτύχει η Επιτροπή να υλοποιήσει τους στόχους και τις υποσχέσεις της», υπογραμμίζει.

«Ανακοίνωσε ένα νέο Ευρωπαϊκό Μέσο για τους Στρατηγικούς Παράγοντες Διευκόλυνσης (Strategic Enablers). Άραγε, θα έχει αυτή η ιδέα μεγαλύτερη διάρκεια ζωής από το περσινό «τείχος των drones»;», αναρωτιέται.

«Φυσικά, η ομιλία της VDL περιλαμβάνει ορισμένες ενδιαφέρουσες και αναγκαίες πρωτοβουλίες. Ωστόσο, το να λέμε ότι «όλα αυτά αποδεικνύουν πως η Ευρώπη μπορεί να αποδώσει εκεί που πραγματικά έχει σημασία» αποτελεί αυταπάτη, εάν δεν υπάρχει στρατηγική και σχέδιο που να διασφαλίζουν την υλοποίηση από τους εμπλεκόμενους θεσμικούς και μη θεσμικούς φορείς», καταλήγει ο Ερίκ Μορίς.

«Πρόκειται  για άλλη μια περίπτωση déjà vu: καλοπροαίρετη και αφελής, όπως μόνο εμείς οι Ευρωπαίοι μπορούμε να είμαστε», λέει ο καθηγητής Αλμπέρτο Αλεμάνο. Είναι καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου στο κορυφαίο πανεπιστήμιο HEC Paris της Γαλλίας, ενώ παράλληλα διδάσκει ως επισκέπτης καθηγητής στο Κολλέγιο της Ευρώπης στην Μπριζ και στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο.

«Πρόσφερε σταδιακή πρόοδο, τη στιγμή που οι περιστάσεις απαιτούν ένα τεράστιο άλμα. Στα ζητήματα ασφάλειας και πολιτικής ενοποίησης, η Ευρώπη εξακολουθεί να διστάζει να διαβεί τον Ρουβίκωνα. Στο οικονομικό σκέλος, πολύ συχνά αντηχούσε τη φωνή κλάδων που παλεύουν ενάντια στην παρακμή, αντί να εστιάζει στη διασφάλιση της ύπαρξης και του σκοπού τους», σχολίασε.

Χωρίς πολιτικό ρίσκο

«Όσον αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις υπερβολές της ισραηλινής κυβέρνησης, φάνηκε να ακολουθεί το κοινό αίσθημα αντί για μια συγκροτημένη στρατηγική. Η φιλοδοξία για απεμπλοκή από τοξικές εξαρτήσεις ήταν καλοδεχούμενη, έστω κι αν τα μέσα παραμένουν περιορισμένα. Πάνω απ’ όλα, υπήρξε σιωπή σχετικά με το πώς θα χρηματοδοτήσει η ΕΕ τις φιλοδοξίες της: κανένας νέος ίδιος πόρος, κανένας κοινός δανεισμός, παρά μόνο η ελπίδα ότι θα ακολουθήσουν τα ιδιωτικά κεφάλαια», συμπλήρωσε.

«Για άλλη μια φορά, μία πρόεδρος που δεν προτίθεται να αναλάβει πολιτικά ρίσκα μετατρέπει τη συλλογική σοφία σε τεχνοκρατικές λύσεις: λογικές και ειλικρινείς, αλλά ανεπαρκείς για τις απαιτήσεις της εποχής!», κατέληξε.