Του Ariel Cohen
Από τις 7 Ιουνίου, το Ιράν και οι αντάρτες Χούθι που ενεργούν ως πληρεξούσιοι της Τεχεράνης (με χαρακτηριστικό το σύνθημα: “Ο Θεός είναι μεγάλος, θάνατος στην Αμερική, θάνατος στο Ισραήλ, κατάρα στους Εβραίους, νίκη στον Ισλάμ”), έχουν εκτοξεύσει περισσότερους από 30 βαλλιστικούς πυραύλους κατά του Ισραήλ, προκαλώντας την αντίδραση των Ισραηλινών με αεροπορικές επιδρομές και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για κλιμάκωση της αστάθειας στην περιοχή. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπακέρ Γκαλιμπάφ, δήλωσε ότι η αντίδραση του Ιράν συνδέεται με τον ναυτικό αποκλεισμό των ΗΠΑ και τις ισραηλινές επιθέσεις εναντίον της Χεζμπολάχ στο Λίβανο, και απείλησε με επιθετικές ενέργειες εναντίον αμερικανικών και ισραηλινών στόχων. Η ένταση έχει κλιμακωθεί στη Μέση Ανατολή και οι διπλωματικές προσπάθειες μοιάζουν εύθραυστες, την ώρα που οι οικονομικοί περιορισμοί διαμορφώνουν τη στάση του Ιράν. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη επιθυμεί συμφωνία για την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και την εξαγωγή του πετρελαίου που έχει ήδη φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια που έχουν εγκλωβιστεί στον Κόλπο.
Πώς οι πρόσφατες επιθέσεις εντείνουν την περιφερειακή αστάθεια
Στις 7 Ιουνίου, το Ιράν εξαπέλυσε τρεις επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ ως υποστήριξη στη Χεζμπολάχ, προκαλώντας αντίποινα από το Τελ Αβίβ που χτύπησε στρατιωτικούς στόχους σε ολόκληρο το Ιράν — συμπεριλαμβανομένων θέσεων κοντά στην Τεχεράνη, το Ταμπρίζ, το Ισφαχάν, το Καράτζ, ένα εργοστάσιο πετροχημικών στο Μαχσάρ και μια μονάδα παραγωγής πυραύλων.
Μετά την πρώτη ιρανική επίθεση, ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να προέτρεψε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να μην προχωρήσει σε αντίποινα σε βάρος της Τεχεράνης, επισημαίνοντας ότι οι πύραυλοι αναχαιτίστηκαν και δεν αναφέρθηκαν τραυματίες. Έκτοτε, επανέλαβε τις εκκλήσεις προς τις δύο πλευρές να σταματήσουν τις επιθέσεις και να επαναλάβουν τις διπλωματικές προσπάθειες. Άλλες περιφερειακές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων των Χούθι στην Υεμένη, εκτόξευσαν επίσης πυραύλους κατά του Ισραήλ, και απείλησαν να χτυπήσουν ισραηλινά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα. Σύμφωνα με τον Τραμπ, τα γεγονότα της Κυριακής δεν θα επηρεάσουν τις προσπάθειες για την επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν για το Στενό του Ορμούζ.
Το πρόβλημα του Ιράν με τις εξαγωγές
Μπορεί να υπάρχουν οικονομικοί λόγοι για την κλιμάκωση της έντασης από το Ιράν. Ο Dan Linnaeus, αναλυτής με έδρα το Τελ Αβίβ, δήλωσε στο Forbes σε συνέντευξή του: “Σε λιγότερο από 90 ημέρες, η οικονομία του Ιράν θα αρχίσει να καταρρέει”, καθώς τα αποθέματα πετρελαίου της χώρας που είναι διαθέσιμα για παράδοση εξαντλούνται ραγδαία.
Μέχρι σήμερα, οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν έχουν πέσει στο χαμηλότερο επίπεδό τους των τελευταίων 6 ετών, με μέσο όρο περίπου 209.000 βαρέλια την ημέρα. Η παραγωγή αργού αναμένεται να μειωθεί από 2,75 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε περίπου 1,2-1,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Μάιο. Η αποθηκευτική ικανότητα έχει επίσης περιοριστεί — η χώρα ενδέχεται να εξαντλήσει την αποθηκευτική της ικανότητα στις επόμενες λίγες εβδομάδες. Από τα 147 εκατομμύρια βαρέλια αποθεμάτων αργού πετρελαίου που διαθέτει το Ιράν, περίπου 67 εκατομμύρια βαρέλια παραμένουν ουσιαστικά εγκλωβισμένα λόγω των περιορισμών στη ναυτιλία και των γεωπολιτικών πιέσεων, ανέφερε ο Linnaeus.
Επειδή το σύστημα εξαγωγών του Ιράν βασίζεται σε πληρωμές που πραγματοποιούνται περίπου 2 μήνες μετά την παράδοση, ο αντίκτυπος στα έσοδα θα εμφανιστεί με καθυστέρηση σε σχέση με τη φυσική μείωση των αποστολών.
Η Κίνα παραμένει ο μεγαλύτερος αγοραστής του ιρανικού πετρελαίου. Ωστόσο, ένας ναυτικός αποκλεισμός διαρκείας θα σήμαινε ότι η χώρα θα εξαντλούσε το πετρέλαιο που έχει για να πουλήσει. Οι αποστολές ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα τον Μάιο έχουν ήδη μειωθεί σε περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια την ημέρα, καταναλώνοντας ένα μικρό απόθεμα περίπου 80 εκατ. βαρελιών που δεν αναπληρώνεται.
Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή συνδέεται όλο και περισσότερο με την τρέχουσα οικονομική ύφεση του Ιράν. Καθώς οι εξαγωγές μειώνονται και η παραγωγική ικανότητα παραμένει περιορισμένη, το Ιράν χάνει την κύρια πηγή οικονομικής επιρροής του. Οι επιπτώσεις γίνονται πιο ορατές καθώς οι περιφερειακές εντάσεις παραμένουν υψηλές. Σύμφωνα με τον Linnaeus, οι απειλές του Γκαλιμπάφ κατά του ναυτικού αποκλεισμού πηγάζουν από το γεγονός ότι το καθεστώς λειτουργεί υπό οικονομική πίεση και πίεση χρόνου. Όπως το έθεσε ο ίδιος, “το καθεστώς παρακολουθεί το ρολόι και ανυπομονεί να εξαργυρώσει τα κέρδη του”.
Πίστη και ηθικό
Η οικονομική πίεση βασίζεται και σε πολλά “άυλα” στοιχεία που δεν είναι μετρήσιμα. Η διάθεση των ανθρώπων να παλέψουν και να δώσουν μάχες είναι απρόβλεπτη: οι Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν λάθος εκτίμηση για το ηθικό των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν και των Ουκρανών . Στην δεύτερη περίπτωση, λάθος εκτίμηση έκανε και ο Πούτιν. Δεν υπάρχει επιστημονικός τρόπος να ποσοτικοποιηθεί ο ιρανικός φανατισμός.
Ακόμη και αν ένας αντίπαλος είναι στην αρχή διχασμένος ή απρόθυμος να αντισταθεί, ο καταναγκασμός σε βάρος του μπορεί να ενισχύσει την ενότητα. Το φαινόμενο της “συσπείρωσης γύρω από τη σημαία” έχει παρατηρηθεί ιστορικά και παγκοσμίως. Θα υποστηρίξουν οι Ιρανοί -που ήταν εχθρικοί, αδιάφοροι ή φοβισμένοι απέναντι στην θεοκρατική δικτατορία που έχει επιβληθεί στη χώρα τους- την καταπιεστική Ισλαμική Δημοκρατία; Αν ο αμερικανικός αποκλεισμός συνεχιστεί, θα δούμε τι θα γίνει.
Το Ιράν δεν είναι Βόρεια Κορέα: είναι πιο περίπλοκη περίπτωση. Αφενός έχει εθνική ταυτότητα επί μια χιλιετία. Αφετέρου έχει διαφοροποιημένη οικονομία και ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανική βάση. Ως κράτος και κοινωνία, το Ιράν θα μπορούσε θεωρητικά να αντέξει το βάρος ενός ναυτικού αποκλεισμού διαρκείας, υπό την προϋπόθεση ότι η εσωτερική συνοχή της πολυεθνικής κοινωνίας του θα παραμείνει άθικτη και το καθεστώς ενωμένο.
Το Ιράν βρίσκεται ήδη στο χείλος της οικονομικής κατάρρευσης, με τον πληθωρισμό να κυμαίνεται μεταξύ 65% και 73% και την ισοτιμία του ριάλ να βρίσκεται σε πρωτοφανή χαμηλά επίπεδα. Ο ναυτικός αποκλεισμός έχει προκαλέσει έλλειψη στα τρόφιμα. Εκατομμύρια άνθρωποι πεινάνε καθημερινά. Πέντε χρόνια ξηρασίας έχουν αδειάσει τα φράγματα, προκαλώντας σοβαρή έλλειψη νερού, ενώ η διαρκής υποεπένδυση και οι ζημιές από τον πόλεμο έχουν επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στην κατανάλωση καυσίμων.
Το ερώτημα είναι αν ο ιρανικός λαός θα συνεχίσει να αντέχει τέτοιες θυσίες, εάν και όταν η τρέχουσα οικονομική καταστροφή μετατραπεί σε ολοκληρωτική καταστροφή.
