Ο Αντόνιο Γκουτέρες πείστηκε να έρθει στην Κύπρο ως μια ύστατη προσπάθεια να πετύχει μια πολυμερή άτυπη διάσκεψη στο εγγύς μέλλον. Πρόκειται για μια αποστολή που ενέχει μεγάλο ρίσκο, καθώς τα υπάρχοντα δεδομένα δεν καθιστούν δυνατή την επίτευξη συμφωνίας.

Η θετική στάση της Τουρκίας φαίνεται πως αφορούσε τη διαδικασία και όχι την ουσία των προσπαθειών του ΓΓ. Γι’ αυτό και η προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν (María Ángela Holguín), έσπευσε στην Άγκυρα προκειμένου να εξασφαλίσει μια θετική προσέγγιση και να σωθεί η παρτίδα και να μην εκτεθεί ο Αντόνιο Γκουτέρες (António Guterres).

Πέραν όμως από την Άγκυρα της οποίας η αρνητική στάση στο Κυπριακό είναι γνωστή, και επί του εδάφους οι θέσεις των δύο πλευρών δεν δείχνουν να είναι τέτοιες που θα μπορεί εύκολα να υπάρξει μια συμφωνία για να προχωρήσουν τα πράγματα στο Κυπριακό.

Από τη μορφή λύσης του προβλήματος μέχρι και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που υποτίθεται ότι συμφωνήθηκαν από τις δύο πλευρές, απλώνεται μια βεντάλια διαφωνιών ανάμεσα στους δύο ηγέτες, οι οποίες είναι καταγραμμένες και ενώπιον του ίδιου του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Στην έκθεση των Καλών Υπηρεσιών στο Κυπριακό, πέραν από τη γενική εκτίμηση της κατάστασης όπως την διαβάζει ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, περιλαμβάνονται δύο συνημμένα που αφορούν επιστολές των δύο ηγετών. Μέσα από αυτές τις επιστολές, οι δύο ηγέτες καταγράφουν τις θέσεις τους και αποτυπώνουν το χάσμα που υφίσταται στις θέσεις αλλά και στις προσεγγίσεις των δύο πλευρών για το νησί.

Αναλύοντας τις τοποθετήσεις των δύο ηγετών αλλά και του ΓΓ ΟΗΕ, προκύπτει ότι μέσα από ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, περίπου 17, μόνο σε 5-6 σημεία υπάρχει σύγκλιση ή ταυτόσημη προσέγγιση, είτε ανάμεσα σε Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν είτε μεταξύ των δύο και του Γκουτέρες.

Γενικό πλαίσιο λύσης και μεθοδολογία

  • Χριστοδουλίδης: Δηλώνει πεπεισμένος ότι μια λύση στο Κυπριακό στην αμοιβαία συμφωνηθείσα ομοσπονδιακή βάση, με διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία και πολιτική ισότητα, είναι ο μόνος βιώσιμος δρόμος. Επιθυμεί οι διαπραγματεύσεις να συνεχιστούν από εκεί όπου σταμάτησε το Κραν Μοντανά τον Ιούλιο του 2017, με βάση τις υπάρχουσες συγκλίσεις και τα έξι σημεία Γκουτέρες.
  • Έρχιουρμαν: Δεν αμφισβητεί το ομοσπονδιακό πλαίσιο, αλλά επιμένει σε ένα προηγούμενο στάδιο μεθοδολογίας τεσσάρων σημείων, θεωρώντας ότι η άμεση επιστροφή στις διαπραγματεύσεις θα επαναλάβει τα λάθη που οδήγησαν στην κατάρρευση του Κραν Μοντανά.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Χαρακτηρίζει θετική την εντατικοποίηση του διαλόγου. Ενθαρρύνει τους ηγέτες να συνεχίσουν την εποικοδομητική συνεργασία με στόχο την επανέναρξη διαπραγματεύσεων για διαρκή, συνολική διευθέτηση. Τονίζει ότι τα μέτρα εμπιστοσύνης δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις διαπραγματεύσεις και ζητά πνεύμα ανοιχτοσύνης, ευελιξίας και συμβιβασμού, καθώς και την αναγκαία πολιτική βούληση.

Πρόσφατη εμπλοκή ΓΓ ΟΗΕ

  • Χριστοδουλίδης: Εκφράζει την ευγνωμοσύνη του προς τον Γενικό Γραμματέα και την Προσωπική Απεσταλμένη του, Ολγκίν. Στη συνάντησή τους στις Βρυξέλλες, στις 18 Μαρτίου, επιβεβαίωσε την ετοιμότητά του να εργαστεί ώστε να εξευρεθούν στοιχεία αμοιβαίου οφέλους συνδεδεμένα με τις ευρωτουρκικές σχέσεις.
  • Έρχιουρμαν: Επικαλείται τη συνάντησή του με τον Γενικό Γραμματέα στη Νέα Υόρκη, στις 11 Φεβρουαρίου, όπου εκείνος του εξέφρασε ότι θα εκκινήσει νέα πρωτοβουλία πριν τη λήξη της θητείας του, εφόσον πειστεί ότι οι δύο πλευρές το εννοούν.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Συναντήθηκε χωριστά με τους δύο ηγέτες κατά την περίοδο αναφοράς. Η Προσωπική του Απεσταλμένη επισκέφθηκε την Κύπρο τον Ιανουάριο και τον Ιούνιο του 2026, διοργάνωσε κοινή συνάντηση των ηγετών στις 28 Ιανουαρίου, και είχε επαφές εκ μέρους του με τους υπουργούς Εξωτερικών Τουρκίας και Ελλάδας, την Κάγια Κάλας (Kaja Kallas) εκ μέρους της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο και το αμερικανικό ΥΠΕΞ.

Συναντήσεις ηγετών

  • Χριστοδουλίδης: Καταγράφει τις έξι συναντήσεις τους (20/11, 11/12/2025, 28/1, 24/2, 6/4, 8/5/2026) ως ευκαιρίες για ειλικρινή ανταλλαγή απόψεων και αναμένει απτά βήματα.
  • Έρχιουρμαν: Επιβεβαιώνει τις έξι συναντήσεις τους. Ο εκπρόσωπός του συναντά τον αντίστοιχο εκπρόσωπο της ελληνοκυπριακής πλευράς σε εβδομαδιαία βάση. Πρότεινε άτυπες, πιο φιλικές συναντήσεις εναλλάξ βορρά–νότου, κάτι που δεν έχει ακόμη γίνει αποδεκτό από τον συνομιλητή του.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Καταγράφει τρεις επιπλέον διμερείς συναντήσεις των ηγετών υπό την αιγίδα του κατά την περίοδο αναφοράς, που συνεχίζουν τη σημαντικά αυξημένη συχνότητα συναντήσεων η οποία ξεκίνησε στα τέλη του 2025, μετά την ανάληψη καθηκόντων του Έρχιουρμαν, καθώς και 26 επιπλέον συναντήσεις των εκπροσώπων των δύο ηγετών.

Σημεία διέλευσης

  • Χριστοδουλίδης: Αναφέρεται σε αυτό μόνο ως ένα ακόμη υπό συζήτηση μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, χωρίς περαιτέρω ανάλυση.
  • Έρχιουρμαν: Θεωρεί ότι πρόκειται για σημαντική και συμβολικά κρίσιμη ανεπίλυτη αποτυχία, καθώς βρίσκεται στην ατζέντα για πάνω από έναν χρόνο χωρίς πρόοδο. Αναφέρεται αναλυτικά στη διαφωνία περί οδικού φόρου.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Σημειώνει ότι δεν υπήρξαν σημαντικές εξελίξεις στο άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης κατά την περίοδο αναφοράς. Προτρέπει τους ηγέτες να ξεπεράσουν το αδιέξοδο και να διευκολύνουν την κυκλοφορία μέσω των υφιστάμενων σημείων. Επισημαίνει ότι τα πλήρη οφέλη της επέκτασης στον Άγιο Δομέτιο εξαρτώνται από επαρκή στελέχωση εκ μέρους και των δύο πλευρών, όπως συμφωνήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2025, και ζητά πλήρη εφαρμογή του Κανονισμού Πράσινης Γραμμής.

Ηλιακό πάρκο

  • Χριστοδουλίδης: Αναφέρεται σε αυτό ανάμεσα στα ακόμη υπό συζήτηση θέματα, χωρίς λεπτομέρειες.
  • Έρχιουρμαν: Θεωρεί ότι πρόκειται για ακόμη ένα αποτυχημένο μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης και παραπέμπει στην προηγούμενη γραπτή ενημέρωσή του για τους λόγους.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Καταγράφει ότι δεν σημειώθηκε πρόοδος στη δημιουργία ηλιακού πάρκου στη νεκρή ζώνη κατά την περίοδο αναφοράς.

Αθλητικές επαφές (U-14)

  • Χριστοδουλίδης: Δεν αναφέρεται.
  • Έρχιουρμαν: Περιγράφει εκτενώς πώς η ελληνοκυπριακή πλευρά απέρριψε τους φιλικούς αγώνες U-14, επικαλούμενη πρόστιμα αθλητικών ομοσπονδιών. Θεωρεί τον ισχυρισμό αβάσιμο, βάσει πρόσφατων φιλικών αγώνων τουρκοκυπριακών ομάδων με τρίτες χώρες στην Κερύνεια. Πρότεινε επίσης αγώνες μεμονωμένων αθλητών, πρόταση που απορρίφθηκε και αυτή, και το πλαισιώνει ως μέρος ενός μοτίβου απομόνωσης των Τουρκοκυπρίων.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Δεν αναφέρεται ειδικά στο ζήτημα U-14, αλλά σημειώνει γενικότερα ότι ο αθλητισμός παραμένει υποαξιοποιημένο εργαλείο συμφιλίωσης και οικοδόμησης εμπιστοσύνης, ιδίως για τους νέους, και ενθαρρύνει τη συνέχιση της εργασίας σε αυτόν τον τομέα.

Μηχανισμός στρατιωτικών επαφών

  • Χριστοδουλίδης: Δηλώνει την ετοιμότητά του να συζητήσει τη δημιουργία μηχανισμού υπό την UNFICYP, μεταξύ των διοικητών της Εθνικής Φρουράς και των τουρκικών κατοχικών δυνάμεων.
  • Έρχιουρμαν: Δεν σημειώθηκε πρόοδος. Επαναβεβαιώνει την ετοιμότητά του, σημειώνοντας ότι το ζήτημα περιλαμβανόταν ήδη στην πρότασή του από δέκα σημεία, και επιμένει ότι ο μηχανισμός πρέπει να συσταθεί μεταξύ των δύο πλευρών.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Δεν αναφέρεται ειδικά σε αυτό στην κύρια έκθεσή του. Το ζήτημα της νεκρής ζώνης το παραπέμπει στην έκθεση της UNFICYP (S/2026/550).

Συλλήψεις για θέματα περιουσιών

  • Χριστοδουλίδης: Δεν αναφέρεται.
  • Έρχιουρμαν: Διαμαρτύρεται για τις πολιτικά υποκινούμενες συλλήψεις, αναφέροντας πρόσφατη ποινή 2,5 ετών σε υπήκοο τρίτης χώρας, και καλεί την ελληνοκυπριακή πλευρά να σταματήσει να εργαλειοποιεί το περιουσιακό ζήτημα μέσω των δικαστηρίων.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Δεν αναφέρεται.

Ψήφισμα Συμβουλίου Ευρώπης (11/6)

  • Χριστοδουλίδης: Δεν αναφέρεται.
  • Έρχιουρμαν: Επικαλείται την ψηφοφορία στο Συμβούλιο της Ευρώπης για την ομάδα «δικαιώματα ιδιοκτησίας εκτοπισμένων» της υπόθεσης Cyprus v. Turkey του 2001, την οποία θεωρεί ένδειξη πολιτικοποίησης. Παραθέτει δήλωση του κ. Χριστοδουλίδη ότι η ψηφοφορία «συμβάλλει στη διαπραγματευτική ισχύ» των Ελληνοκυπρίων, την οποία θεωρεί ένδειξη κακής πίστης.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Δεν αναφέρεται.

Αμυντικές συμμαχίες

  • Χριστοδουλίδης: Δεν αναφέρεται.
  • Έρχιουρμαν: Επικρίνει την επέκταση συμφωνιών για άμυνα και ασφάλεια με τρίτους. Επιμένει ότι απαιτείται η συναίνεση των εγγυητριών δυνάμεων και προειδοποιεί για τον κίνδυνο η Κύπρος να γίνει στόχος σε ξένες συγκρούσεις.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Σημειώνει ότι η ασταθής κατάσταση στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης σημαντικών ξένων στρατιωτικών μέσων εντός και γύρω από την Κύπρο, προκάλεσε ένταση μεταξύ των δύο πλευρών.

Ενέργεια

  • Χριστοδουλίδης: Δεν αναφέρεται.
  • Έρχιουρμαν: Κατηγορεί την ελληνοκυπριακή πλευρά για αποκλειστικές πολιτικές στην ενέργεια που αγνοούν τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Δεν αναφέρεται.

Τουρκική στρατιωτική παρουσία / νεκρή ζώνη

  • Χριστοδουλίδης: Καταγγέλλει εκτενώς: την εκμετάλλευση περιουσιών Ελληνοκυπρίων στα κατεχόμενα, την αναβάθμιση των τουρκικών στρατιωτικών υποδομών, τη μη συμμόρφωση για την Αμμόχωστο, τις προωθήσεις εντός της νεκρής ζώνης, την εισβολή στο οροπέδιο της Πύλας από τον Απρίλιο του 2026, την απειλή κατασκευής δρόμου προς τη θέση TK15 που θα επεκτείνει την κατοχή κατά 4 τετραγωνικά χιλιόμετρα, και την παρεμπόδιση κτηνιατρικών ελέγχων για τον αφθώδη πυρετό.
  • Έρχιουρμαν: Δεν αναφέρεται.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Εκφράζει βαθιά ανησυχία για τις μονομερείς ενέργειες και των δύο πλευρών εντός και γύρω από τη νεκρή ζώνη, και για την έλλειψη προόδου σε μέτρα αποκλιμάκωσης, που υπονομεύουν το στρατιωτικό καθεστώς, την ακεραιότητα της νεκρής ζώνης και την εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας. Σημειώνει ότι η κατάσταση στο οροπέδιο Πύλας παραμένει εύθραυστη. Επαναβεβαιώνει ότι η θέση του για την Αμμόχωστο παραμένει αμετάβλητη, σύμφωνα με τα ψηφίσματα 550 (1984) και 789 (1992).

Καθεστώς κατεχομένων / αίτημα SOFA

  • Χριστοδουλίδης: Αντιτίθεται στη διεθνή αναβάθμιση αυτού που αποκαλεί «παράνομη αποσχιστική οντότητα», επικαλούμενος τα ψηφίσματα 541 και 550, καθώς και στο αίτημα της τουρκοκυπριακής πλευράς για Συμφωνία Καθεστώτος Δυνάμεων (SOFA) με τον ΟΗΕ, το οποίο θεωρεί νομικά επιφυλασσόμενο μόνο για κράτη-μέλη, παραπέμποντας στο ψήφισμα 186.
  • Έρχιουρμαν: Δεν αναφέρεται.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Δεν αναφέρεται.

Εγκλωβισμένοι Ε/Κ – Μαρωνίτες

  • Χριστοδουλίδης: Περιγράφει τη λογοκρισία σχολικών βιβλίων, την απόρριψη διορισμών εκπαιδευτικών, την άρνηση πρόσβασης στο σχολείο Ριζοκαρπάσου, τις κατεδαφίσεις σε μαρωνίτικα χωριά, την περιορισμένη πρόσβαση σε εκκλησίες και ιερείς, και την πρόσφατη απαγόρευση τέλεσης λειτουργιών στον Απόστολο Ανδρέα.
  • Έρχιουρμαν: Δεν αναφέρεται.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Δεν αναφέρεται.

Τεχνικές Επιτροπές – γενική αποτίμηση

  • Χριστοδουλίδης: Θεωρεί τις επιτροπές αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας. Διαμαρτύρεται ότι το έργο ορισμένων παρεμποδίζεται από προσπάθειες να πλαισιωθούν ως συνεργασία «χωριστών διοικήσεων». Επισημαίνει ως πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την αναστολή της τουρκοκυπριακής συμμετοχής στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Imagine» από τον Οκτώβριο του 2022.
  • Έρχιουρμαν: Θεωρεί τις επιτροπές ζωτικό κανάλι εμπιστοσύνης, που όμως δεν έχουν φτάσει στο πλήρες δυναμικό τους λόγω της απροθυμίας της ελληνοκυπριακής πλευράς, υπό το πρόσχημα της «αναγνώρισης εξ αντικειμένου». Ζητά διορισμό αξιωματούχων με πραγματική εξουσία λήψης αποφάσεων.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Εκφράζει ικανοποίηση για την αυξημένη σημασία και δραστηριότητα των επιτροπών, με 174 συναντήσεις σε 13 επιτροπές κατά την περίοδο αναφοράς. Χαιρετίζει την εκδήλωση ανοικτής ημέρας και ενθαρρύνει την τακτική επανάληψή της. Ζητά να συνεχιστούν οι προσπάθειες θωράκισης των επιτροπών από την πολιτική δυναμική, και καλεί τους ηγέτες να στηρίξουν την πρόοδο ιδίως στην Παιδεία, τη Διαχείριση Κρίσεων και το Περιβάλλον. Τονίζει τη σημασία της εκπαίδευσης για τη συμφιλίωση.

Επιτροπή Αγνοουμένων

  • Χριστοδουλίδης: Θεωρεί ότι η Τουρκία φέρει ξεχωριστή νομική και ηθική υποχρέωση να αποκαλύψει αρχειακές πληροφορίες και να παράσχει πρόσβαση σε τόπους ταφής. Ανανεώνει το αίτημά του για αρχεία από κάθε κράτος με στρατιωτική ή αστυνομική παρουσία στην Κύπρο το 1963, το 1964 ή το 1974.
  • Έρχιουρμαν: Περιγράφει μια επιχειρησιακή, συνεργατική προσέγγιση: του δόθηκε πρόσβαση σε αεροφωτογραφίες του 1974, παραθέτει στοιχεία εκσκαφών (19 τοποθεσίες, 8 ενεργές ομάδες) και στοιχεία χρηματοδότησης (803.000 ευρώ από την τουρκοκυπριακή πλευρά, 1.540.756 ευρώ από την Τουρκία).
  • ΓΓ ΟΗΕ: Ευχαριστεί το UNDP και την Επιτροπή Αγνοουμένων για τη συνεχιζόμενη συμβολή τους στην υλοποίηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Δεν παραθέτει λεπτομερή στοιχεία στην κύρια έκθεσή του, καθώς αυτά περιλαμβάνονται στα παραρτήματα των ηγετών.

Σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας

  • Χριστοδουλίδης: Παρουσιάζει τη μη παρεμπόδιση της υποψηφιότητας της Τουρκίας για Γενικό Γραμματέα του ΟΑΣΕ, καθώς και τη διευκόλυνση της συμμετοχής Τούρκων υπουργών σε άτυπες συνόδους της ΕΕ, ως ενδείξεις καλής θέλησης εκ μέρους του. Ελπίζει σε αμοιβαιότητα από την Άγκυρα.
  • Έρχιουρμαν: Δεν αναφέρεται.
  • ΓΓ ΟΗΕ: Δεν αναπτύσσει ειδικά τις διμερείς σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας, αλλά εκφράζει την εκτίμησή του για τη συνεχή στήριξη της ΕΕ σε μέτρα εμπιστοσύνης και στις τεχνικές επιτροπές, μέσω του μηχανισμού στήριξης που διαχειρίζεται το UNDP, και καλεί τους ηγέτες να διασφαλίσουν την πλήρη αξιοποίησή της.

Επιλέγουν να στέκονται δίπλα του

Από την καταγραφή συμφωνιών και διαφωνιών βλέπουμε ότι τόσο ο Νίκος Χριστοδουλίδης όσο και ο Τουφάν Έρχιουρμαν (Tufan Erhürman) στέκονται κοντά στη γενική γραμμή του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και αποφεύγουν την όποια ανοικτή αντιπαράθεση μαζί του.

Οι όποιες αποκλίσεις αφορούν κυρίως ζητήματα μεθοδολογίας διαπραγματεύσεων και κατανομής ευθυνών, και όχι διαφωνία επί της ουσίας.