Μήνυμα αποφασιστικότητας για συνέχιση της προσπάθειας επίλυσης του Κυπριακού, στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου και των Ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών, έστειλε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης από την αντικατοχική εκδήλωση του Δήμου Αμμοχώστου στη Δερύνεια.
Στην ομιλία του, ο Πρόεδρος αναφέρθηκε στην πρόσφατη επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο, στην έναρξη τεχνοκρατικής προεργασίας για τη νέα διευρυμένη διάσκεψη, καθώς και στη σημασία της αναφοράς του Αντόνιο Γκουτέρες στις συγκλίσεις και στο Πλαίσιο του Γενικού Γραμματέα στο Κραν Μοντανά.
Απευθυνόμενος ιδιαίτερα στους Αμμοχωστιανούς, ο Πρόεδρος ανέφερε ότι η λύση του Κυπριακού παραμένει «η πιο ευγενής» του φιλοδοξία και «το τάμα» της ζωής του, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται να γίνει «ο Πρόεδρος της διχοτόμησης» της πατρίδας.
Ακολουθεί αυτούσια η ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας:
Είναι ανάμικτα τα συναισθήματα που μας πλημμυρίζουν κάθε φορά που ανταμώνουμε στην αντικατοχική εκδήλωση του Δήμου Αμμοχώστου, εδώ στη Δερύνεια, μερικά μόλις μέτρα από το συρματόπλεγμα του Αττίλα, που κρατά τη χώρα μας διχοτομημένη για 52 ολόκληρα χρόνια.
Η εικόνα της ερειπωμένης πόλης, που κάποτε έσφυζε από ζωή, προκαλεί δικαιολογημένα το αίσθημα της αδικίας, την οποία συνοδεύει η οδύνη, το παράπονο και φυσικά ο θυμός. Την ίδια, όμως, ώρα, αυτά τα συναισθήματα, παρά τις περί αντιθέτου εκτιμήσεις κάποιων, χαλυβδώνουν τη θέλησή μας να εργαστούμε με ακόμη περισσότερη επιμονή για να απαλλάξουμε τη χώρα μας από τα δεσμά της κατοχής, να την απελευθερώσουμε και να την επανενώσουμε.
Πενήντα δύο χρόνια είναι πάρα πολλά. Όμως, η Αμμόχωστος, όπως ασφαλώς και η Κερύνεια, η Μόρφου, η Καρπασία, όλες οι κατεχόμενες πόλεις και τα χωριά μας, δεν έλειψαν ούτε μια μέρα από τα όνειρά μας από το μαύρο εκείνο καλοκαίρι μέχρι και σήμερα. Γιατί, όπως πολύ εύστοχα λέει το σύνθημα της φετινής εκδήλωσης, «η Αμμόχωστος, δεν είναι hashtag: Είναι η Ιστορία μας».
Είναι τα ταξίδια που εμείς οι νεότεροι κάναμε με τους γονείς μας. Είναι οι προορισμοί που σχεδιάζουμε με τα παιδιά μας, είναι οι στίχοι που τραγουδούμε στις χαρές και στις λύπες μας. Είναι οι σταθμοί στη διαδρομή που χαράζουμε για τις γενιές των Κυπρίων που θα έρθουν, σε μια πατρίδα ελεύθερη, ασφαλή και επανενωμένη.
Είναι – και δεν πρέπει ποτέ κανείς μας να το λησμονούμε – η υποχρέωση που έχουμε έναντι των πεσόντων, των αγνοουμένων, των παθόντων, των εγκλωβισμένων, των προσφύγων, αλλά και έναντι όλων εκείνων που εδώ και μισό αιώνα κουβαλούν τα σωματικά και ψυχικά τραύματα που τους προκάλεσε η κυπριακή τραγωδία.
Και θέλω και απόψε, για μια ακόμη φορά, να καταθέσω την ευγνωμοσύνη της πολιτείας και του λαού μας, προς όλους όσοι θυσιάστηκαν και αγωνίστηκαν για τη νομιμότητα, για τη δημοκρατία, για την ελευθερία, για την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της πατρίδας μας, για όσους θυσιάστηκαν για να υπάρχει σήμερα η Κυπριακή Δημοκρατία.
Στις Βαρωσιώτισσες και τους Βαρωσιώτες, σε όλους ανεξαιρέτως τους πρόσφυγες πρώτης, δεύτερης, τρίτης και τέταρτης γενιάς, απευθύνομαι με αισθήματα συγκίνησης και σεβασμού. Και είναι με συγκίνηση που ερχόμενος εδώ, συνάντησα, για μια ακόμη φορά, παππούδες και γιαγιάδες, μαζί με τα παιδιά και τα εγγόνια τους, με τα μάτια βουρκωμένα, να υπόσχονται στην Αμμόχωστο ότι πιστοί θα γυρίσουν στην άνοιξή της.
Θερμό χαιρετισμό απευθύνω και προς τις αντιπροσωπείες από το εξωτερικό, από τη Σερβία, τη Βρετανία και φυσικά τους Έλληνες αδελφούς μας, εκπροσώπους της πολιτείας και των αδελφοποιημένων δήμων. Στα πρόσωπα όλων εσάς, εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη που οφείλουμε στον ελληνικό λαό για τη σταθερή και διαχρονική στήριξη στον αγώνα μας για απαλλαγή από την κατοχή και επανένωση της πατρίδας μας.
Για όσους έχασαν παιδιά, γονείς, συζύγους και άλλα αγαπημένα πρόσωπα, όλες οι μέρες του χρόνου είναι βασανιστικές. Ό,τι και αν πούμε το κενό της απώλειας ποτέ δεν αναπληρώνεται, όσα χρόνια κι αν περάσουν. Και οι μέρες του Αυγούστου γίνονται ακόμη πιο δύσκολες ειδικά για τους Αμμοχωστιανούς, που εκτός από τις ανθρώπινες απώλειες, είδαν την πόλη τους να πέφτει αβοήθητη στα χέρια του Αττίλα και έκτοτε να αφήνεται στη φθορά του χρόνου.
Γνωρίζω πάρα πολύ καλά τα αισθήματά σας και συμμερίζομαι την απογοήτευσή σας για τον χρόνο που παρέρχεται και εδραιώνει τα τετελεσμένα. Η αγωνία σας είναι και δική μας. Τη βιώνω προσωπικά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, στις επαφές μου και σε κάθε συζήτηση που έχω για το Κυπριακό. Είναι, όμως, αυτή η αγωνία που ορίζει το ιστορικό μας χρέος να μην εγκαταλείψουμε ποτέ την προσπάθεια, αλλά να τη συνεχίσουμε και σαφώς να την εντατικοποιήσουμε.
Θέλω απόψε, ενώπιον όλων, και ειδικότερα απευθύνομαι στους Αμμοχωστιανούς βλέποντας σας στα μάτια, να επαναλάβω ότι είμαι απόλυτα ρεαλιστής, γνωρίζω πάρα πολύ καλά και έχω την τόλμη και το θάρρος να διαπραγματευτώ, να διεκδικήσω εκεί που πρέπει, να συμβιβαστώ εκεί που δεν επηρεάζονται βασικοί μας στόχοι και επιδιώξεις. Η λύση του Κυπριακού παραμένει η πιο ευγενής μου φιλοδοξία και το τάμα της ζωής μου. Και θέλω να ξέρετε ότι δεν πρόκειται να συμφιλιωθώ με την ιδέα ότι θα γίνω ο Πρόεδρος που θα βάλει την υπογραφή του σε μία διευθέτηση που δεν θα αντέξει στον χρόνο, που δεν θα είναι λειτουργική και δεν πρόκειται να γίνω ο Πρόεδρος της διχοτόμησης της πατρίδας μας. Θέλω λύση, θέλουμε λύση, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο, μια λύση που είναι εφικτός στόχος και που θα διαθέτει τα εχέγγυα να λειτουργήσει και να αντέξει στον χρόνο και να είναι συμβατή με την ιδιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας ως Κράτους Μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πρόσφατη πολύ σημαντική επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο, 16 χρόνια από την τελευταία επίσκεψη Γενικού Γραμματέα στη χώρα μας- και σίγουρα δεν ήρθε τυχαία στην Κύπρο ο ΓΓ- αποδεικνύει, ανάμεσα σε πολλά άλλα, την προσωπική του προσήλωση στην προσπάθεια εξεύρεσης λύσης, στη βάση των Ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών, όπως ακριβώς είναι και η δική μας επιδίωξη. Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό και είναι το πρώτο που θέλω να αναφέρω διότι οι δημόσιες αναφορές του ΓΓ και στην Κύπρο αλλά και χθες στη Νέα Υόρκη, αλλά και οι αναφορές του κατά τις συζητήσεις σε διμερές επίπεδο αλλά και με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, διαλύει τις όποιες σκιές προσπαθούσαμε να διαλύσουμε όλα αυτά τα χρόνια σε σχέση με τη μορφή και το περιεχόμενο της λύσης που προωθούν τα ΗΕ.
Αποδομείται επίσης το αφήγημα για λύση δύο κρατών ή για συζήτηση ιδεών έξω από το κουτί. Είναι πλέον σαφές, ότι η βάση πάνω στην οποία οικοδομείται η σημαντική εν εξελίξει προσπάθεια για επίλυση του Κυπριακού είναι το συμφωνημένο πλαίσιο, με σεβασμό στο διαπραγματευτικό κεκτημένο, περιλαμβανομένων των Συγκλίσεων και του Πλαισίου του Γενικού Γραμματέα, στο Κραν Μοντανά.
Και αυτό ο κ. Γκουτέρες το ανέφερε δημόσια για πρώτη φορά ο ΓΓ και προς αυτή την κατεύθυνση τα ΗΕ ήδη έχουν εργοδοτήσει ακαδημαϊκό συνταγματολόγο, ο οποίος ήταν στην προηγούμενη διαπραγματευτική διαδικασία, ακριβώς για να ετοιμαστεί αυτή η προεργασία που ο ΓΓ δημόσια έχει αναφέρει, μια προεργασία που σε τεχνοκρατικό επίπεδο έχει αρχίσει από χθες μαζί μας, και είμαι σίγουρος ότι έχει αρχίσει και με τα άλλα εμπλεκόμενα μέρη από πλευράς των ΗΕ και ολόκληρος ο Αύγουστος θα αφιερωθεί ακριβώς σε αυτή την προετοιμασία, για να έχουμε μια πετυχημένη διευρυμένη διάσκεψη, η οποία για να είναι πετυχημένη θα πρέπει να ανακοινωθεί η επανέναρξη των συνομιλιών από εκεί που διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, έτσι ώστε, όπως πολύ εύστοχα ανέφερε ο ΓΓ και συμφωνώ απόλυτα, «να διανύσουμε το τελευταίο μίλι.».
Επιπλέον, ο ΓΓ εξασφάλισε συγκατάθεση από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για τη σύγκληση νέας διευρυμένης διάσκεψης μετά από την κατάλληλη προεργασία – είναι και δική μας θέση γιατί δεν θέλουμε, όπως δεν θέλαμε η επίσκεψη του ΓΓ να οδηγήσει σε αδιέξοδο, δεν θέλουμε ούτε μια διευρυμένη διάσκεψη να δοηγήσει σε αδιέξοδο, γιατί αν οδηγηθούμε σε αδιέξοδο αντιλαμβάνεστε τι σημαίνει για κάποιους που θέλουν να κτίσουν υποδομή για άλλες μορφές λύσης- έτσι ώστε να πετύχουμε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα που είναι η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Είμαστε αρκετά ρεαλιστές και αντιλαμβανόμαστε πλήρως τα εμπόδια, τις δυσκολίες και τις προκλήσεις που υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρξουν σε μια δύσκολη διαπραγμάτευση.
Γνωρίζω από πρώτο χέρι τα εμπόδια που υπάρχουν, ακούω ή διαβάζω κάποιες δημόσιες αναφορές, ειδικότερα πρόσφατα από κάποιους που θεωρούν ότι εκφράζουν την επιθυμία επίλυσης του Κυπριακού μέσα από ωραίες δηλώσεις που ενδεχομένως να ακούγονται σε κάποιους ωραία, αλλά είναι εκτός, εντελώς εκτός της πραγματικότητας των διαπραγματεύσεων.
Εντούτοις, γιατί στο τέλος της ημέρας δεν είναι τα ωραία λόγια, δεν είναι οι δηλώσεις, αλλά οι πράξεις που κρίνουν όλους μας, θέλω να αναφέρω ότι εδώ και τρία και πλέον χρόνια, μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης του τόπου και σκεπτόμενος από πού ξεκινήσαμε τον Μάρτιο του 2023 και πού βρισκόμαστε σήμερα, έχω την έντονη πεποίθηση, πραγματικά πιστεύω ότι ο τερματισμός της κατοχής, η επανένωση της πατρίδας μας, δεν είναι ουτοπία, αλλά είναι ένας πραγματικός, εφικτός στόχος που, ναι, μπορούμε να τον πετύχουμε.
Η προσέγγιση μου αυτή δεν είναι ευχολόγια – άκουσα πριν τον Δήμαρχο που μιλούσε για βαλίτσες που ετοιμάζονταν και δημιουργούνταν προσδοκίες στον κόσμο, είμαι πολύ προσεκτικός στο τι αναφέρω – αλλά πηγάζει από σημαντικά βήματα που έγιναν προς την κατεύθυνση της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων και έβγαλαν το Κυπριακό από το πολυετές τέλμα, και δημιουργούν στη βάση πραγματικών δεδομένων, την ελπίδα ότι το παράνομο σημερινό στάτους κβο δύναται να έχει ημερομηνία λήξεως.
Αυτές οι εξελίξεις, αυτά τα σημαντικά βήματα, μου επιτρέπουν να αντλώ δύναμη και αισιοδοξία για τη δύσκολη, γιατί θα είναι δύσκολη η συνέχεια που έρχεται. Ανατρέχω πολλές φορές στο ποια ήταν η κατάσταση όταν ανέλαβα τα καθήκοντα μου, θυμούμαι πόσο αδιανόητη φάνταζε μια μόνο συνάντηση, μια διευθέτηση συνάντησης με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, πόσα προαπαιτούμενα υπήρχαν για να αρχίσουμε να συνομιλούμε, ποια ήταν η διάθεση της διεθνούς κοινότητας όταν ζητούσαμε να επανεργοποιηθεί στο Κυπριακό.
Ωστόσο, ποτέ δεν αφήσαμε την απογοήτευση να μας καταβάλει και να μας οδηγήσει στην αδράνεια και ούτε θα την αφήσουμε, γιατί και πάλι θα έχουμε στιγμές απογοήτευσης. Γνωρίζουμε πάρα πολύ καλά το διεθνές σύστημα, γνωρίζουμε πάρα πολύ καλά τι σημαίνει εμπλεκόμενα συμφέροντα και ποιες είναι οι δυνατότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με ξεκάθαρη πολιτική βούληση, με πλάνο και σχεδιασμό, με διεκδικητικό ρεαλισμό, υλοποιούμε μια πολύ συγκεκριμένη στρατηγική, που σε αυτά τα τρία και πλέον χρόνια αλλάζει τα δεδομένα.
Θέλω να σταθώ στον παράγοντα Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα μέσα και εργαλεία που έχει στη διάθεσή της σε συνδυασμό με την ανάδειξή τους αλλά και την ετοιμότητά μας να τα αξιοποιήσουμε προς την κατεύθυνση της δημιουργίας μιας λύσης- γιατί αυτός είναι ο στόχος και πρέπει να είμαστε ειλικρινείς με τον κόσμο, η λύση του Κυπριακού δεν θα είναι η νίκη έναντι κάποιων που θα ηττηθούν – που να είναι μια αμοιβαία επωφελής κατάσταση πραγμάτων για όλους όσοι εμπλέκονται στο Κυπριακό και ειδικότερα τους βασικούς πρωταγωνιστές, τη χώρα μας και την Τουρκία.
Και ήταν ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο που από την πρώτη στιγμή επιμέναμε σε αυτή την πρωταγωνιστική εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην πραγματική διασύνδεση των ευρωτουρκικών με τις εξελίξεις στο Κυπριακό όπως αποτυπώνονται στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου 2024, όπως αποτυπώνονται στη μόνη κοινή επιστολή που υπάρχει από πλευράς ΕΕ, από την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προς τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών το 2025, από τον διορισμό του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου της ΕΕ κ. Φίτο που βρισκόταν χθες στην Κύπρο, και που αποδεικνύουν στην πράξη ότι η ΕΕ δεν είναι απλώς θεατής, αλλά είναι εδώ παρούσα, έτοιμη να αξιοποιήσει όλα τα εργαλεία που έχει στη διάθεση της, έτσι ώστε να οδηγηθούμε, να το επαναλάβω, να το καταλάβουμε, σε μια αμοιβαία αποδεκτή κατάσταση πραγμάτων που θα δημιουργεί οφέλη για όλες τις πλευρές.
Θέλω και ενώπιόν σας να διαμηνύσω για μια ακόμη φορά ότι η προσπάθειά μου είναι απόλυτα συμβατή με τους όρους εντολής που μου ανέθεσε ο κυπριακός λαός, δηλαδή την αναζήτηση λύσης στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου, της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως καθορίζεται από τα ψηφίσματα του ΣΑ των ΗΕ, και φυσικά συμβατή με τις αρχές, τις αξίες και το Δίκαιο της ΕΕ, Δεν ζητούμε τίποτα περισσότερα και τίποτα λιγότερο από αυτά που απολαμβάνουν οι Ευρωπαίοι συμπολίτες μας.
Το μήνυμά μας, λοιπόν, και απόψε προς την Τουρκία αλλά και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη είναι ότι ναι μπορούμε να πετύχουμε μια διευθέτηση που θα είναι αμοιβαία επωφελής και θα λειτουργεί ευεργετικά για όλους μας.
Επαναλαμβάνω για μια ακόμη φορά, είναι σημαντικό ότι και ο ίδιος ο ΓΓ το ανέφερε τόσο στις κατ΄ιδίαν συναντήσεις όσο και στη διευρυμένη, ότι το ευρωπαϊκό κεκτημένο, οι αρχές, οι αξίες και το Δίκαιο της Eυρωπαϊκή Ένωσης δύνανται να λειτουργήσουν καταλυτικά ως η πιο ισχυρή ασφαλιστική δικλείδα για μια δημοκρατική, βιώσιμη και λειτουργική λύση. Το ευρωπαϊκό κεκτημένο και η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούν να λειτουργήσουν ως το θεμέλιο, πάνω στο οποίο έχουμε τη δυνατότητα να οικοδομήσουμε εμείς στην Κύπρο το κοινό ευρωπαϊκό μας μέλλον, και την ίδια στιγμή να φέρει την Τουρκία κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Βαρωσιώτισσες, Βαρωσιώτες,
Όπως προανέφερα, συμμερίζομαι την απογοήτευσή σας για τον χρόνο που παρέρχεται, και κανένας μα κανένας, και περισσότερο από όλους εγώ, δεν νομιμοποιείται να καλλιεργεί έωλες προσδοκίες. Θέλω, όμως, με απόλυτη ειλικρίνεια να σας διαβεβαιώσω ότι θα αξιοποιήσουμε στο έπακρον αυτή την κρίσιμη αυτή συγκυρία, θα κάνουμε ό,τι είναι ανθρωπίνως δυνατόν ώστε να επαναρχίσουν πρώτα οι διαπραγματεύσεις, και εκεί να αποτυπωθεί στην πράξη η πραγματική βούληση της κάθε πλευράς. Εμείς – και αυτή είναι η προσωπική μου υπόσχεση – είμαστε πανέτοιμοι και κατάλληλα προετοιμασμένοι, ακόμη και αύριο, να συζητήσουμε σοβαρά, διεξοδικά και ρεαλιστικά, εκεί που χρειάζεται να διεκδικήσουμε και εκεί που χρειάζεται και δεν επηρεάζονται βασικοί στόχοι, ναι, να συμβιβαστούμε, με ειλικρίνεια και την απαραίτητη πολιτική βούληση. Έχουμε επιχειρήματα, γνωρίζουμε πάρα πολύ καλά ποιος είναι ο στόχος μας και διαθέτουμε όλα τα διπλωματικά, πολιτικά και νομικά εργαλεία που μας επιτρέπουν να αισιοδοξούμε ότι το τείχος της κατοχής δεν είναι αδιαπέραστο.
Και σε αυτή τη μεγάλη προσπάθεια, η Αμμόχωστος είναι η σημαία του αγώνα μας για την απελευθέρωση και την επανένωση της πατρίδας μας, όχι γιατί «αμμοχωστοποιούμε» το Κυπριακό, όπως κατά καιρούς πολύ λανθασμένα ισχυρίζονται κάποιοι, αλλά γιατί πιστεύουμε ακράδαντα ότι η επιστροφή της πόλης είναι εφικτή και μπορεί να αποτελέσει ένα άμεσο, απτό, ειλικρινές και ουσιαστικό μέτρο, που θα ανοίξει τον δρόμο για μια αμοιβαία επωφελή κατάσταση πραγμάτων και θα ενισχύσει καταλυτικά την προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού, και αυτή τη θέση την έχουμε μεταφέρει στον ΓΓ των ΗΕ, την έχουμε συζητήσει διεξοδικά με την ΕΕ. Να μου επιτρέψετε να μην αναφέρω περισσότερα.
Κανενός η συνείδηση δεν θα ησυχάσει μέχρις ότου δούμε την Αμμόχωστο τη Βασιλεύουσα, να ανακτά την αίγλη της, να μας υποδέχεται ελεύθερη, να μας υποδέχεται λουσμένη στο φως και στα αρώματα των πορτοκαλεώνων της. Από το Σπαθαρικό μέχρι το Λευκόνοικο και από την Ακανθού μέχρι το Ριζοκάρπασο, τον Δαυλό, την Αχερίτου, τη Λυθράγκωμη, τα Γαστριά και τη Βουκολίδα, «λίγα μόνο σημεία της ανατολικής παρειάς σου/χώρια οι δρυμοί και οι χαράδρες/για ν’ αποφύγουμε τον ίσιο δρόμο/που μας πάει σε Μόρφου και Κερύνεια/κι άλλα καρτερικά ελληνικά ονόματα».
