Πώς θα ήταν οι πόλεις αν εμείς οι ίδιοι συμμετείχαμε στον σχεδιασμό τους; Αν τα παιδιά είχαν λόγο για τα πάρκα της γειτονιάς τους; Με αφορμή τον σχεδιασμό της -πρωτοποριακής για τα τοπικά δεδομένα– συμμετοχικής διαδικασίας για το μέλλον της οδού Ανεξαρτησίας στη Λεμεσό, η Κύπρια κοινωνική αρχιτεκτόνισσα με έδρα τη Βαρκελώνη, η οποία έχει συμμετάσχει σε εμβληματικά έργα αστικού μετασχηματισμού στην Ισπανία, μας καλεί να φανταστούμε μια Κύπρο όπου οι δημόσιοι χώροι συνδιαμορφώνονται από τους ίδιους τους κατοίκους.
–Πώς διαφοροποιείται η Κοινωνική Αρχιτεκτονική από την κοινή αρχιτεκτονική προσέγγιση; Βάζει στο επίκεντρο του σχεδιασμού την κοινότητα. Πριν χαράξουμε την πρώτη γραμμή, μιλούμε με τους κατοίκους. Συζητούμε τις ανάγκες, τις δυσκολίες και τις εμπειρίες τους, γιατί εμείς δεν ζούμε στη συγκεκριμένη γειτονιά ή πόλη για να γνωρίζουμε την καθημερινότητά τους. Αυτή η γνώση ανήκει στους ίδιους και αποτελεί βασικό εργαλείο για να δημιουργηθεί ένας χώρος που να ανταποκρίνεται πραγματικά στις ανάγκες τους.
–Πώς αποφάσισες να αποκτήσεις τη συγκεκριμένη ειδίκευση; Η ερευνητική εργασία και η διπλωματική μου στο προπτυχιακό στην Αρχιτεκτονική είχαν ως θέμα την Κύπρο και τις δύο κοινότητες. Προσπαθούσα να κατανοήσω γιατί οι άνθρωποι σταματούν να επικοινωνούν και πώς φτάνουμε στον διαχωρισμό. Στο μεταπτυχιακό προχώρησα ένα βήμα παραπέρα. Δεν με απασχολούσε μόνο η διαπίστωση του προβλήματος, αλλά και το πώς μπορείς να δημιουργήσεις τις συνθήκες ώστε οι άνθρωποι να μπουν ξανά σε διάλογο. Μετά τις σπουδές μου, άρχισα να δουλεύω στενά με κοινότητες και σήμερα, ασχολούμαι κυρίως με δημόσιους χώρους και στρατηγικά σχέδια για τις πόλεις.
-Πώς σε οδήγησαν τα βήματά σου στη Βαρκελώνη; Ήρθα για το μεταπτυχιακό μου, όταν σε ένα συνέδριο γνώρισα την ομάδα με την οποία εργάζομαι σήμερα, την Cooperativa *Estel. Τους άκουσα να παρουσιάζουν τη δουλειά τους και τους πλησίασα για να τους πω ότι ήθελα να δουλέψω μαζί τους. Ξεκίνησα ως ασκούμενη, στη συνέχεια υπέγραψα συμβόλαιο και αργότερα έγινα συνέταιρος.
–Πώς είναι δομημένη η ομάδα; Αποτελείται από έναν βασικό πυρήνα τεσσάρων ατόμων, γύρω από τον οποίο υπάρχει ένα ευρύ δίκτυο συνεργατών από διαφορετικά επιστημονικά πεδία. Όλοι έχουμε αρχιτεκτονικό υπόβαθρο, αλλά ο καθένας διαθέτει τη δική του εξειδίκευση. Ένας ασχολείται κυρίως με τον σχεδιασμό για τα παιδιά, άλλος με ζητήματα φύλου, ένας τρίτος με την προσβασιμότητα, ενώ εγώ επικεντρώνομαι στη διαπολιτισμικότητα. Η ομάδα μας έχει εξειδικευτεί στον συμμετοχικό σχεδιασμό δημόσιων χώρων και στρατηγικών σχεδίων, κάτι που εφαρμόζουμε σε πόλεις και χωριά σε όλη την Ισπανία. Ανάλογα με τις ανάγκες κάθε έργου, συνεργαζόμαστε με κοινωνιολόγους, εκπαιδευτικούς, ειδικούς σε θέματα κινητικότητας, γεωγράφους και άλλους επαγγελματίες. Λειτουργούμε ως συνεταιρισμός, χωρίς ιεραρχία. Είμαστε τέσσερα ισότιμα μέλη, με μία ψήφο ο καθένας, όμως στην πράξη όλες οι αποφάσεις λαμβάνονται μέσα από τη συναίνεση. Αυτό το μοντέλο είναι αρκετά διαδεδομένο στην Καταλονία και δημιουργεί ένα πιο υγιές επαγγελματικό περιβάλλον, καθώς συνεργαζόμαστε συχνά με άλλες ομάδες αντί να τις ανταγωνιζόμαστε. Παράλληλα, μας επιτρέπει να διεκδικούμε συλλογικά καλύτερες συνθήκες εργασίας και να περιορίζουμε φαινόμενα εκμετάλλευσης που αντιμετωπίζουν συχνά οι νέοι αρχιτέκτονες, όπως τα εξαντλητικά ωράρια, οι χαμηλές αμοιβές και οι ανισότητες.
–Ποιες είναι οι πιο σημαντικές εμπειρίες που έχεις αποκομίσει αυτά τα χρόνια; Είχα την τύχη να συμμετέχω στον επανασχεδιασμό της Λα Ράμπλα το 2017. Ήταν ένα ιδιαίτερα καινοτόμο έργο, γιατί η κοινότητα βρέθηκε στο επίκεντρο της διαδικασίας και αποτέλεσε ένα μεγάλο μάθημα για όλους μας. Αντίστοιχα σημαντική εμπειρία ήταν και τα superblocks. Η λογική είναι να μετατοπιστεί η προτεραιότητα από το αυτοκίνητο στον άνθρωπο, δημιουργώντας περισσότερους πεζόδρομους και δημόσιους χώρους, αλλάζοντας ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η πόλη. Παράλληλα, έχω αγαπήσει εξίσου έργα μικρότερης κλίμακας, σε ορεινά χωριά των Πυρηναίων με μόλις 40 κατοίκους. Εκεί η πρόκληση ήταν διαφορετική: πώς αξιοποιείς άδεια κτίρια για να δημιουργήσεις νέους χώρους ζωής, ώστε οι άνθρωποι να παραμείνουν ή ακόμη και να επιστρέψουν στον τόπο τους.
–Πώς έφτασε η Ισπανία σε αυτό τον τρόπο λήψης αποφάσεων για τον δημόσιο χώρο; Το 2011, ένα ισχυρό κοινωνικό κίνημα πίεσε τους δημόσιους φορείς να λειτουργούν με μεγαλύτερη διαφάνεια και να εντάσσουν τους πολίτες στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Αυτό που ξεκίνησε ως μορφή ακτιβισμού μετατράπηκε σε θεσμικό πλαίσιο και η συμμετοχή της κοινότητας στον σχεδιασμό των πόλεων προστατεύεται πλέον από τη νομοθεσία. Σήμερα πολλοί δήμοι, μικροί και μεγάλοι, διαθέτουν ειδικά τμήματα και τεχνικούς λειτουργούς για τη συμμετοχή της κοινότητας, με δικό τους προϋπολογισμό και προγράμματα.
–Συχνά μιλάς για τη «μνήμη» της πόλης. Πώς μπορεί ένας δημόσιος χώρος να διαμορφώσει τη συλλογική μνήμη; Ο δημόσιος χώρος είναι το μέρος όπου δημιουργούμε τις συλλογικές μας μνήμες. Ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζεται, αλλά και τα σύμβολα που περιλαμβάνει, επηρεάζουν το πώς αισθανόμαστε μέσα σε αυτόν. Μπορεί να κάνει κάποιες κοινωνικές ομάδες να νιώθουν ότι ανήκουν και άλλες να αισθάνονται αποκλεισμένες. Όταν σχεδιάζουμε έναν δημόσιο χώρο, δεν σχεδιάζουμε μόνο το παρόν αλλά και το μέλλον. Αν αποκλείσουμε κάποιες ομάδες σήμερα, τις αποκλείουμε και από μελλοντικές κοινές εμπειρίες. Ακόμη και στοιχεία που θεωρούμε δεδομένα, τα ονόματα των δρόμων ή ακόμη και οι εικόνες και οι διαφημίσεις, μεταφέρουν μηνύματα για το ποιος εκπροσωπείται και ποιος όχι. Γι’ αυτό έχει σημασία να αναρωτιόμαστε τι συμβολίζουν και ποιες ιστορίες αφηγούνται.
–Πώς αποτυπώνεται αυτό στην πράξη; Στην Ισπανία τα τελευταία χρόνια, πολλοί δήμοι έχουν ξεκινήσει να αλλάζουν ονόματα δρόμων που συνδέονταν με τη δικτατορία, επειδή θεωρήθηκε ότι διατηρούσαν ζωντανή μια μνήμη που για πολλούς ανθρώπους ήταν επώδυνη. Παράλληλα, δόθηκε χώρος σε πρόσωπα που ξεχώρισαν για την προσφορά τους και αυξήθηκε σημαντικά η παρουσία γυναικών, αφού μέχρι τότε η συντριπτική πλειονότητα έφερε ανδρικά ονόματα. Την ίδια περίοδο άνοιξε και μια ευρύτερη συζήτηση για όσα συνδέονταν με την αποικιοκρατία. Το ερώτημα ήταν ποιον τιμούμε και ποιο μήνυμα μεταφέρουν αυτά τα σύμβολα σήμερα. Στη Βαρκελώνη, όπου ένας στους τέσσερις κατοίκους έχει καταγωγή από άλλη χώρα, το ίδιο άγαλμα μπορεί για κάποιους να αποτελεί σύμβολο υπερηφάνειας και για άλλους καταπίεσης.
-Θεωρείς ουτοπική την εφαρμογή ενός ισπανικού μοντέλου στην Κύπρο; Ο δημόσιος χώρος είναι ίσως το μεγαλύτερο συλλογικό αγαθό που έχουμε και πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως κάτι που πραγματικά μας ανήκει. Ειδικά λόγω της δικής μας ιστορίας, πιστεύω ότι ο διάλογος είναι ίσως το σημαντικότερο εργαλείο που έχουμε. Να μπορούμε να συζητούμε χωρίς προκαταλήψεις, να ακούμε ο ένας τον άλλον και να κατανοούμε τη διαφορετική οπτική. Έτσι διαλύονται τα στερεότυπα και καλλιεργείται η ενσυναίσθηση. Στην Ισπανία οι πολίτες είναι πιο εξοικειωμένοι με αυτές τις διαδικασίες, γιατί αποτελούν πλέον μέρος του θεσμικού πλαισίου και της καθημερινότητας. Στην Κύπρο υπάρχουν ακόμη λίγες ευκαιρίες για ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου, όμως βλέπω ότι αυτό αρχίζει να αλλάζει. Κάθε κοινωνία, έχει τον δικό της ρυθμό και τρόπο να εξελίσσεται.
–Συχνά οι παρεμβάσεις στους δημόσιους χώρους στις κυπριακές πόλεις προκαλούν αντιδράσεις. Είναι πρόβλημα σχεδιασμού, τελικά, ή επικοινωνίας; Νομίζω ότι αυτό που λείπει περισσότερο είναι η διαφάνεια. Πολύ συχνά οι πολίτες βλέπουν αποσπασματικές παρεμβάσεις χωρίς να αποτελούν μέρος του συνολικού οράματος. Όταν οι άνθρωποι δεν έχουν πλήρη εικόνα, είναι φυσικό να φοβούνται και, όταν φοβούνται, να αντιδρούν. Αντίθετα, όταν εξηγείς πού θέλεις να οδηγήσεις μια πόλη, δημιουργείται εμπιστοσύνη. Χρειάζονται συμμετοχικές διαδικασίες, ξεκάθαρες πολιτικές αποφάσεις και συνεχής ενημέρωση. Πιστεύω επίσης ότι ένα επιτυχημένο παράδειγμα μπορεί να ανοίξει τον δρόμο και για άλλα και ελπίζω η διαδικασία για την οδό Ανεξαρτησίας να αποτελέσει μια τέτοια περίπτωση. Βέβαια, χρειάζεται και η πολιτική βούληση για να μετατραπεί αυτή η γνώση σε πράξη. Αυτό που θα γίνει όταν ολοκληρωθεί η συμμετοχική διαδικασία και η ομάδα των μελετητών αποχωρήσει. Στην Ισπανία δημιουργούνται ομάδες παρακολούθησης, στις οποίες συμμετέχουν κυρίως πολίτες, αλλά και τεχνικοί λειτουργοί. Αυτές οι ομάδες παρακολουθούν την πορεία του έργου και ασκούν πίεση στον δήμο ώστε να υλοποιηθούν όσα συμφωνήθηκαν.
–Πόσο σημαντικό ήταν για σένα να σχεδιάσεις αυτή τη διαδικασία στην πόλη όπου μεγάλωσες; Ήταν κάτι πολύ ιδιαίτερο. Ζω στην Ισπανία εδώ και δώδεκα χρόνια και όταν πρωτομιλούσα στην Κύπρο για τη δουλειά μου, ένιωθα πολλές φορές σαν να μιλούσα μια ξένη γλώσσα. Σήμερα βλέπω ότι τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν, έστω και σταδιακά. Νιώθω περήφανη που είχα την ευκαιρία να συμμετέχω στο έργο για την Ανεξαρτησίας, μαζί με μια ομάδα ανθρώπων από διαφορετικούς τομείς, με εμπειρία τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό. Και όσο περνά ο καιρός νιώθω ακόμη πιο περήφανη, επειδή ο κόσμος είδε στην πράξη τι μπορεί να προκύψει όταν υπάρχει ουσιαστικός διάλογος. Σε κάθε δράση έβλεπα πολίτες να συμμετέχουν ενεργά και, ακόμη κι όταν διαφωνούσαν, επέλεγαν να επιστρέψουν στην επόμενη δράση και να συνεχίσουν τη συζήτηση. Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν ότι η συμμετοχική διαδικασία δεν επηρέασε μόνο τους πολίτες, αλλά και εμάς τους ίδιους. Επειδή βρεθήκαμε σε όλες τις δράσεις, ακούσαμε ανθρώπους με πολύ διαφορετικές εμπειρίες και ανάγκες, είδα τα μέλη της ομάδας να εξελίσσονται μέσα από τη διαδικασία. Ήταν μια διαρκής ανταλλαγή γνώσης και εμπειριών που μας άλλαξε όλους. Και νομίζω ότι όσοι δουλεύουμε σε θέματα πόλης, όπως βελτιώνουμε τις γνώσεις μας στα τεχνικά εργαλεία, πρέπει να βελτιώνουμε και τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε τη δουλειά μας με τους πολίτες.
–Ποια μηνύματα λάβατε από τους πολίτες; Οι περισσότεροι περιέγραψαν μια Ανεξαρτησίας που λειτουργεί κυρίως ως δρόμος διέλευσης και όχι ως χώρος κοινωνικής ζωής. Οι πολίτες φαντάστηκαν έναν δρόμο πιο πράσινο, με περισσότερους χώρους συνάντησης και σημεία όπου μπορεί κανείς να περάσει χρόνο χωρίς να χρειάζεται να καταναλώσει κάτι. Μια Ανεξαρτησίας που να δημιουργεί ξανά αίσθημα υπερηφάνειας, να είναι ασφαλής, προσβάσιμη και ζωντανή, ένας χώρος όπου μπορείς να συναντήσεις φίλους, να διαδηλώσεις, να παίξουν τα παιδιά. Μέσα από τις συζητήσεις προέκυψαν και ζητήματα που ίσως να μην αναδεικνύονταν διαφορετικά. Με συγκλόνισε, για παράδειγμα, όταν άτομα με αναπηρία μάς είπαν ότι είχαν χρόνια να επισκεφθούν την Ανεξαρτησίας, επειδή είναι εξαιρετικά δύσκολο όχι μόνο να φτάσουν εκεί αλλά και να παραμείνουν, ακόμη και για τους ανθρώπους που τα συνοδεύουν. Οι γυναίκες μίλησαν για την ανάγκη για ασφάλεια, ιδιαίτερα τις βραδινές ώρες. Αν δεν δημιουργούσαμε αυτές τις συμμετοχικές διαδικασίες, πολλές από αυτές τις εμπειρίες δεν θα ακούγονταν ποτέ. Παράλληλα, προέκυψαν πολύ ενδιαφέρουσες ιδέες για το μέλλον της περιοχής. Γύρω από την Ανεξαρτησίας υπάρχουν σχολεία, θέατρα και πλατείες. Πώς μπορούν να συνδεθούν μεταξύ τους; Πώς μπορεί ο δρόμος να εξελιχθεί από έναν καθαρά εμπορικό δρόμο σε έναν εκπαιδευτικό, πολιτιστικό και κοινωνικό πυρήνα;
–Ποιο αναδείχθηκε ως το μεγαλύτερο σημείο τριβής; Το κυκλοφοριακό ήταν ξεκάθαρα στο επίκεντρο. Ίσως αναδείχθηκε τόσο έντονα επειδή μέχρι σήμερα δεν υπήρχε ο κατάλληλος χώρος για να εκφραστούν αυτές οι ανησυχίες. Η διαδικασία έδωσε αυτόν τον χώρο και μας επέτρεψε να διοχετεύσουμε το πρόβλημα εκεί όπου μπορούν να αναζητηθούν οι κατάλληλες λύσεις. Οι μεγαλύτερες ανησυχίες των καταστηματαρχών επικεντρώθηκαν, επίσης, στο κυκλοφοριακό, κάτι που ήταν αναμενόμενο. Εκείνο που θεωρώ σημαντικό είναι ότι, τόσο στις ξεχωριστές συναντήσεις μαζί τους όσο και στα θεματικά εργαστήρια, δημιουργήθηκε ένας χώρος όπου μπορούσαν όχι μόνο να εκφράσουν τις απόψεις τους αλλά και να ακούσουν τους υπόλοιπους συμμετέχοντες. Παράλληλα, επισκεφθήκαμε ένα προς ένα τα καταστήματα για να μοιράσουμε τα ερωτηματολόγια και, μέσα από αυτή τη διαδικασία, γνωρίσαμε σχεδόν όλους όσους εργάζονται εκεί. Από τον Πεντάδρομο μέχρι τον παραλιακό, συναντήσαμε διαφορετικούς ανθρώπους και ακούσαμε διαφορετικές ανάγκες, οι οποίες δεν είναι συνήθως ορατές.
–Πώς χειρίζεστε τις διαφωνίες στις συμμετοχικές διαδικασίες; Προσπαθούμε να κάνουμε όλοι μαζί ένα βήμα πίσω, ώστε να κατανοήσουμε πού βρίσκεται πραγματικά η διαφωνία. Ο δικός μας ρόλος δεν είναι να αποφασίσουμε για λογαριασμό τους, αλλά να διευκολύνουμε τον διάλογο. Συντονίζουμε τη διαδικασία, θέτουμε τις κατάλληλες ερωτήσεις και, όταν βλέπουμε ότι η συζήτηση έχει κολλήσει, προσπαθούμε να τους βοηθήσουμε να δουν το ζήτημα από μια διαφορετική οπτική. Η λύση προκύπτει μέσα από τη συζήτηση, όχι για να πείσει ο ένας τον άλλο, αλλά για να κατανοήσουμε τις διαφορετικές απόψεις. Για εμάς το πιο σημαντικό είναι να διατηρούνται ζωντανές οι γέφυρες του διαλόγου. Γι’ αυτό πιστεύω ότι χρειάζεται να αλλάξουμε όχι μόνο τον τρόπο που σχεδιάζουμε τις πόλεις, αλλά και τον τρόπο που σχεδιάζουμε τις ίδιες τις συμμετοχικές διαδικασίες. Μόνο έτσι δημιουργούνται οι συνθήκες για ουσιαστικό διάλογο και εμπιστοσύνη ανάμεσα στην κοινότητα και σε όσους συμμετέχουν στη λήψη των αποφάσεων.
–Δώσατε ιδιαίτερη έμφαση και στη συμμετοχή των παιδιών και των εφήβων, κάτι πρωτόγνωρο για τα κυπριακά δεδομένα… Υπάρχει η γνωστή φράση του παιδαγωγού Φραντσέσκο Τονούτσι ότι «μια πόλη ασφαλής για τα παιδιά, είναι ασφαλής για όλους». Τα παιδιά και οι νέοι δεν είναι το μέλλον της πόλης, είναι το παρόν της. Ζουν την πόλη, τη χρησιμοποιούν και πολλές φορές την αποφεύγουν. Αν δεν ακούσουμε τη δική τους εμπειρία, ο σχεδιασμός θα παραμείνει ενηλικοκεντρικός. Όσο πιο συμπεριληπτικός είναι, τόσο καλύτερα λειτουργεί για όλους τους κατοίκους. Παράλληλα, η ίδια η συμμετοχή βοηθά τα παιδιά να νιώσουν ότι η πόλη τους ανήκει. Η πρώτη αντίδραση πολλών εφήβων ήταν: «Αλήθεια, με ρωτάτε εμένα;», «Θέλετε την άποψή μου;». Αυτό από μόνο του ήταν πολύ συγκινητικό και ελπίζω να τους δοθούν περισσότερες ευκαιρίες, η φωνή τους να ακούγεται πιο συχνά.
–Τι έδειξαν τα παιδιά μέσα από τα εργαστήρια; Περιέγραψαν την Ανεξαρτησίας ως έναν «γκρίζο» δρόμο. Μέσα από τη μέθοδο του κολάζ φαντάστηκαν διαφορετικές εκδοχές της, γεμάτες πράσινο, σκιά, σημεία παιχνιδιού, καθιστικά και χώρους όπου μπορεί κανείς να παραμείνει. Ήταν μια καλή άσκηση για να φανταστούν και την καθημερινότητά τους, πώς θα μπορούσαν να πηγαίνουν στο σχολείο με τα πόδια, να συναντούν φίλους, να σταματούν και να αλληλεπιδρούν. Όταν μετακινείσαι με αυτοκίνητο όλα συμβαίνουν πολύ γρήγορα. Βλέπεις απλώς μια ευθεία γραμμή, πας από το ένα σημείο στο άλλο. Όταν περπατάς, η πόλη αποκτά άλλη ζωή, ξαφνικά ο ρυθμός πέφτει. Οι νέοι έδωσαν μεγαλύτερη έμφαση στην ανάγκη για δωρεάν δραστηριότητες και χώρους συνάντησης. Μίλησαν για αστικά αθλήματα, για περισσότερες ευκαιρίες κοινωνικοποίησης και για δημόσιους χώρους όπου οι έφηβοι δεν θα αισθάνονται στιγματισμένοι. Συχνά βλέπουμε τα παιδιά να χρησιμοποιούν τα πάρκα, αλλά οι έφηβοι να εξαφανίζονται από τον δημόσιο χώρο. Είναι σημαντικό να δημιουργήσουμε λόγους ώστε να επιστρέψουν.
–Ποια είναι τα επόμενα βήματα; Η σχεδιαστική ομάδα επεξεργάζεται όλα όσα προέκυψαν από τα εργαστήρια, μετατρέποντάς τα σε συγκεκριμένες σχεδιαστικές προτάσεις. Ο προκαταρκτικός σχεδιασμός θα παραδοθεί στον δήμο στα τέλη Ιουλίου και αφού εγκριθεί, θα ακολουθήσει ο τελικός σχεδιασμός, που αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Νοέμβριο. Πριν από την τελική παράδοση θα πραγματοποιηθεί ακόμη μία συνάντηση με τους πολίτες, ώστε να παρουσιαστεί η πρόταση, να αξιολογηθεί κατά πόσο ανταποκρίνεται σε όσα εκφράστηκαν στη διαβούλευση και, όπου χρειάζεται, να γίνουν οι τελευταίες βελτιώσεις πριν περάσει το έργο στη φάση της κατασκευής. Παράλληλα, όλη η διαδικασία, τα αποτελέσματα των δράσεων και τα επόμενα βήματα δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα www.anexartisias.com, ώστε κάθε ενδιαφερόμενος να μπορεί να ενημερώνεται και να παρακολουθεί την εξέλιξη του έργου.
–Κοιτάζοντας τις κυπριακές πόλεις σήμερα, ποιον άλλον δημόσιο χώρο θα ήθελες να δεις να αλλάζει; Θα ξεκινούσα από τις αυλές των σχολείων, γιατί είναι ο πρώτος δημόσιος χώρος που γνωρίζουν τα παιδιά, εκεί όπου κοινωνικοποιούνται και διαμορφώνουν την πρώτη τους σχέση με την πόλη. Οι σχολικές αυλές μπορούν να γίνουν όχι μόνο πράσινοι αλλά και κοινωνικοί πυρήνες. Αξίζει να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει όταν τελειώνει το σχολικό ωράριο. Θα μπορούσαν οι αυλές να παραμένουν ανοιχτές στη γειτονιά; Θα μπορούσαν τα σχολικά κτίρια να φιλοξενούν δραστηριότητες; Στη συνέχεια θα έδινα προτεραιότητα στα πάρκα, ώστε κάθε γειτονιά να συμμετέχει στον σχεδιασμό του δικού της δημόσιου χώρου. Το επόμενο βήμα είναι να συνδεθούν μεταξύ τους μέσα από ένα δίκτυο δρόμων που δεν θα εξυπηρετεί μόνο το αυτοκίνητο, αλλά και την καθημερινή ζωή.
–Ποιο θεωρείς ότι είναι το μεγάλο στοίχημα για τη Λεμεσό; Χρειαζόμαστε ένα κοινό όραμα που να ξεπερνά τις πολιτικές ατζέντες, ώστε κάθε παρέμβαση να αποτελεί μέρος ενός συνολικού σχεδίου, γνωστού και κατανοητού από όλους τους πολίτες. Όσοι εργαζόμαστε σε θέματα πόλης μπορούμε να προσφέρουμε τις γνώσεις και την εμπειρία μας, όμως το όραμα δεν μπορεί να διαμορφώνεται χωρίς τους ανθρώπους που ζουν την πόλη καθημερινά. Η αύξηση του πληθυσμού, η κλιματική αλλαγή και οι κοινωνικές ανισότητες είναι ζητήματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη στον ευρύτερο σχεδιασμό. Οι αλλαγές, δεν γίνονται από τη μία μέρα στην άλλη, αλλά είναι απαραίτητες, γιατί η Λεμεσός αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς και αυτή είναι η καταλληλότερη στιγμή για να επαναπροσδιορίσουμε πώς θέλουμε να μοιάζει η πόλη μας τα επόμενα χρόνια.
Ελεύθερα, 05.07.2026
