Σομαλία: Το «προτεκτοράτο» της Τουρκίας που δεν υπάκουσε στην Άγκυρα

Για αγνωμοσύνη σε όσα η Τουρκία έκανε για τη χώρα τους κατηγορούν οι Τούρκοι τους Σομαλούς. Αιτία η ανακοίνωση της σομαλικής Κυβέρνησης με την οποία ξεκαθάριζε τη θέση της υπέρ της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η διπλωματική επιτυχία της Λευκωσίας εξόργισε τους Τούρκους, καθώς θεωρούν τη Σομαλία ένα «τουρκικό προτεκτοράτο».

Η Τουρκία έχει ήδη μετατρέψει τη Σομαλία σε μια στρατιωτική βάση στο Κέρας της Αφρικής, θέλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο να ασκεί έλεγχο στη θαλάσσια περιοχή του Κόλπου του Άντεν και του Ινδικού ωκεανού.

«Δώσαμε βοήθεια και δεν αναγνωρίζει τη τδβκ»

Οι αντιδράσεις που καταγράφονται στην Άγκυρα, όχι από την Κυβέρνηση επισήμως και δημοσίως, έρχονται να επιβεβαιώσουν και σ’ αυτή την περίπτωση ότι η Τουρκία θέλει να χρησιμοποιεί τις χώρες που βρίσκονται υπό τον έλεγχο ή τη σφαίρα επιρροής της, προκειμένου να προωθεί τα δικά της συμφέροντα, όπως είναι η αναγνώριση του ψευδοκράτους.

Οι ενέργειες της κυπριακής διπλωματίας μετά την ανάρτηση του Προέδρου του σομαλικού Κοινοβουλίου και την αναφορά σε «τδβκ» οδήγησε τελικά το Μογκαντίσου στο να εκδώσει ανακοίνωση η οποία ξεκαθαρίζει τη στήριξη της Σομαλίας προς την Κύπρο, στη βάση των αποφάσεων του ΟΗΕ.

Ένας βουλευτής στην Τουρκία, ο Τουρχάν Τσομέζ (μέλος του Καλού Κόμματος) με ανάρτησή του στο Χ ήρθε να καταγράψει αυτό που ίσως κυριαρχεί στις σκέψεις πολλών στην Άγκυρα, έστω κι αν δεν το διατυπώνουν κατά τον ίδιο τρόπο δημοσίως.

Ο βουλευτής του İYİ Parti υπενθύμισε τη βοήθεια που έχει προσφέρει η Τουρκία στη Σομαλία και άσκησε κριτική, αναφέροντας:

«Έχουμε προσφέρει περισσότερα από 1 δισεκατομμύριο δολάρια σε βοήθεια. Κατασκευάσαμε ένα μεγάλο ερευνητικό νοσοκομείο, το οποίο ονομάστηκε «Νοσοκομείο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν». Αποσύραμε τα πλοία γεωτρήσεών μας από τη Γαλάζια Πατρίδα και τα στείλαμε στη Σομαλία. Περίπου 600 Τούρκοι στρατιώτες βρίσκονται εκεί για την προστασία του σομαλικού λαού.

Παραχωρήσαμε επίσης δωρεάν οικόπεδο έκτασης 5.000 τετραγωνικών μέτρων στην περιοχή İncek, όπου θα κατασκευάσουμε πρεσβεία 3.000 τετραγωνικών μέτρων, και πάλι με δικά μας χρήματα. Σύντομα θα κατασκευάσουμε και «διαστημική βάση»!

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Σομαλίας, όμως, ανακοίνωσε ότι «δεν αναγνωρίζουμε την τδβκ». Άρα, φαίνεται πως κόβοντας από το υστέρημα του τουρκικού λαού και σκορπίζοντας χρήματα δεξιά κι αριστερά, δεν γίνεται κανείς «μεγάλη δύναμη» ή «παγκόσμιος ηγέτης»».

Η δομή της σχέσης Άγκυρας – Μογκαντίσου

Πρόκειται για μια από τις πιο βαθιές διμερείς σχέσεις της Τουρκίας εκτός του άμεσου περιβάλλοντός της, με αφετηρία την τουρκική παρουσία που ξεκίνησε το 2011 και κορυφώθηκε με τη δημιουργία της μεγαλύτερης υπερπόντιας στρατιωτικής βάσης της Τουρκίας, της TURKSOM, στο Μογκαντίσου, με στόχο την εκπαίδευση Σομαλών στρατιωτών ενάντια στην al-Shabaab.

• Η βάση, που λειτουργεί από το 2017, έχει εκπαιδεύσει πάνω από 15.000 Σομαλούς στρατιωτικούς, ανάμεσά τους τη μονάδα ειδικών δυνάμεων Gorgor που εμπλέκεται ενεργά σε αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις κατά της al-Shabab
• Οικονομικά, η συνολική τουρκική χρηματοδοτική και αναπτυξιακή βοήθεια προς τη Σομαλία υπολογίζεται σε πάνω από 1 δισ. δολάρια, συμπεριλαμβανομένης ανθρωπιστικής βοήθειας και διαγραφής χρέους, νούμερο που επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό του βουλευτή του İYİ Parti.

Ωστόσο, τουρκικά μέσα ενημέρωσης έχουν κάνει λόγο για διοχέτευση μεγάλου μέρους της βοήθειας σε εταιρείες κοντά στον Ερντογάν που δραστηριοποιούνται στη Σομαλία, γεγονός που πυροδοτεί κριτική ότι η Κυβέρνηση χρησιμοποιεί την εξωτερική δέσμευση για να ωφελήσει οικονομικά επιλεγμένα εγχώρια επιχειρηματικά συμφέροντα. Είναι ενδεικτικό ότι η κριτική Τσομέζ δεν είναι μεμονωμένη, καθώς στελέχη της αντιπολίτευσης αμφισβητούν τη διαφάνεια των χρηματοδοτικών ρυθμίσεων, με ισχυρισμούς ότι οι επιχορηγήσεις συνδέονται με αμυντικούς και εμπορικούς δεσμούς, όπως ο εξοπλισμός της Σομαλίας με τουρκικό στρατιωτικό υλικό.

Έρευνα στη θάλασσα της Σομαλίας

Η Τουρκία έχει μετατοπίσει μέρος της ενεργειακής της αναζήτησης προς τη Σομαλία μετά τις διαφορές της με την ΕΕ στην Αν. Μεσόγειο για την έρευνα πετρελαίου και φυσικού αερίου που συνδέεται με την Κύπρο. Το τουρκικό γεωτρύπανο βαθέων υδάτων Çağrı Bey, έφτασε στο Μογκαντίσου στις 9 Απριλίου 2026, ξεκινώντας τις πρώτες υπεράκτιες βαθυθαλάσσιες επιχειρήσεις πετρελαίου της Σομαλίας υπό την προστασία τουρκικής ναυτικής ομάδας κρούσης, έπειτα από 53ήμερο ταξίδι από την Κωνσταντινούπολη, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων στο Curad-1, με συνοδεία τριών τουρκικών πολεμικών πλοίων (TCG Sancaktar, TCG Gökova, TCG Bafra) σε σημείο 372 χλμ. από τη σομαλική ακτή. Τουρκικό ερευνητικό σκάφος είχε εντοπίσει έως και 20 δισ. βαρέλια εμπορικά αξιοποιήσιμου πετρελαίου κατά τη διάρκεια ερευνών το 2025.

• Το Φεβρουάριο 2025 οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία-πλαίσιο που παραχωρεί στο τουρκικό ναυτικό δεκαετή εντολή περιπολίας των σομαλικών υδάτων και προστασίας των υπεράκτιων πόρων, βασισμένη σε αμυντική και οικονομική συμφωνία-πλαίσιο του Φεβρουαρίου 2024.
• Το Δεκέμβριο 2025 προστέθηκε η Στρατηγική Συμφωνία Συνεργασίας που ίδρυσε την κοινοπραξία SOMTURK, καταχωρημένη στη Σομαλία υπό τη διεύθυνση της OYAK, του συνταξιοδοτικού/επενδυτικού ταμείου των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, ρυθμίζοντας την αλιεία στην ΑΟΖ της χώρας.

Αναλυτές συνδέουν ρητά αυτή τη στροφή με το τουρκικό δόγμα «Γαλάζια Πατρίδα»: η στρατηγική αυτή ενισχύει το δόγμα πέρα από τη Μεσόγειο, μετατοπίζοντας την προσοχή της Άγκυρας προς τον Κόλπο του Άντεν και το δυτικό Ινδικό Ωκεανό, περιοχές που διαχειρίζονται περίπου το 10% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου- άρα η ίδια η βουλευτική δήλωση για «απόσυρση γεωτρύπανων από τη Γαλάζια Πατρίδα προς τη Σομαλία» δεν είναι απλή ρητορική αλλά αντικατοπτρίζει πραγματική στρατηγική μετατόπιση πόρων.

Στρατιωτικοποίηση πέραν της εκπαίδευσης

Η σχέση των δύο χωρών έχει από φέτος περάσει σε μια νέα φάση. Το Φεβρουάριο 2026, τουρκικά F-16 πραγματοποίησαν πτήσεις πάνω από το Μογκαντίσου, με drones, ελικόπτερα και πολεμικά πλοία να παρελαύνουν σε σκηνικό που παραπέμπει στο «νεο-οθωμανικό όραμα» του Ερντογάν, ενώ τον ίδιο μήνα η Τουρκία πέρασε ένα ακόμη κατώφλι όταν ανέπτυξε F-16 και Τούρκοι στρατιώτες συμμετείχαν σε επίγειες μάχες κατά της al-Shabaab, εγκαταλείποντας την προηγούμενη στάση εκπαίδευσης και έμμεσης υποστήριξης.

Παράλληλα, αναφέρεται και σχεδιαζόμενη τουρκική στρατιωτική βάση στο Laas Qoray, στην αμφισβητούμενη περιοχή Sanaag. Ο ισχυρισμός Τσομέζ για ~600 Τούρκους στρατιώτες συνάδει με αυτή τη μεγέθυνση της στρατιωτικής παρουσίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το πρόγραμμα «διαστημικής βάσης» που ανέφερε ο βουλευτής- δεν είναι υπερβολή. Πρόκειται για εγκατάσταση σε έκταση 350 τετραγωνικών μιλίων στην περιοχή Jamaame, κοντά στο Kismayo, στην ακτή του Ινδικού Ωκεανού, με την πρώτη επιχειρησιακή φάση να αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός 12 μηνών. Ανεξάρτητοι αναλυτές την περιγράφουν, ωστόσο, ως κάτι παραπάνω από διαστημόδρομιο: η ισημερινή θέση και η μακριά ακτογραμμή της Σομαλίας την καθιστούν ιδανική βάση εκτόξευσης για βαλλιστικούς πυραύλους, ενώ Τούρκος βουλευτής του MHP χαρακτήρισε την κατασκευή «άλλη μια στρατηγική διάσταση» της σχέσης κατά τη συζήτηση στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση. Στις 21 Ιουλίου 2026 το τουρκικό Κοινοβούλιο ενέκρινε διετή παράταση της στρατιωτικής αποστολής στη Σομαλία έως τις 27 Ιουλίου 2028, με εξουσιοδότηση δράσης σε «από κοινού καθορισμένες περιοχές» ξηράς και θάλασσας- διατύπωση αρκετά αόριστη ώστε να καλύπτει σχεδόν οτιδήποτε, κάτι που προκάλεσε κριτική στη διάρκεια της συζήτησης για την απουσία δημόσιου κειμένου των διμερών συμφωνιών.

Πρόκειται για το πρώην ιταλικής κατασκευής νοσοκομείο Digfer (ή Digfeer) του Μογκαντίσου, χτισμένο τη δεκαετία του 1960 από ιταλική εταιρεία κατασκευών (DegFer – Degola και Ferretti, απ’ όπου και το όνομα).

Η Τουρκία εμπλέκεται στην ανακαίνισή του από το 2013, μετά από εγκατάλειψη από τη δεκαετία του 1990, και το 2015 επαναλειτούργησε ως νοσοκομείο «Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν».

Η επίσημη ονομασία του είναι πλέον «Somalia-Turkey Training and Research Hospital»- 250 κλίνες, το μεγαλύτερο υπερπόντιο ανθρωπιστικό-ιατρικό έργο της Τουρκίας, με περίπου 40.000 ασθενείς μηνιαίως από όλη τη Σομαλία και περιστασιακά από Κένυα, Ουγκάντα, Αιθιοπία. Λειτουργεί με προϋπολογισμό 135,7 εκατ. δολαρίων, εκ των οποίων 85,6 εκατ. καλύπτονται από τις τουρκικές Αρχές τα επόμενα πέντε χρόνια. Είναι ενδεικτικό της δομής εξάρτησης ότι η ανώτερη διοίκηση του νοσοκομείου υπάγεται στην τουρκική Κυβέρνηση.

Δίπλα υπάρχει η «Σχολή Επιστημών Υγείας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν» που λειτουργεί από το 2020 με τμήματα νοσηλευτικής, μαιευτικής, επείγουσας βοήθειας /διαχείρισης καταστροφών και διοίκησης υγείας- η γλώσσα διδασκαλίας είναι τα τουρκικά.