Η παιδεία είναι ο λόγος ύπαρξης και ο σκοπός κάθε εκπαιδευτικού συστήματος. Το τίμημα μιας κοινωνίας στερημένης αληθινής παιδείας και καθηλωμένης στα υλικά αγαθά, με ευτελείς στόχους και επιδιώξεις, πληρώνουμε σήμερα. Το χρήμα έχει γίνει αυτοσκοπός. Ο Πρωταγόρας είχε πει: Μέτρων χρήμασι, άνθρωπος. Ο άνθρωπος δηλαδή, είναι αυτός που ρυθμίζει τα πράγματα. Εμείς έχουμε αναγάγει το χρήμα σε μέτρο των πάντων. Ρυθμίζουμε και καθορίζουμε με αυτό την ίδια μας την ύπαρξη, υποβαθμίζοντάς την.
Μέσα από την παιδεία ο νέος συνειδητοποιεί την ιδιαιτερότητά του σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο και μπορεί να επικοινωνήσει με τις παραδεδεγμένες μορφές έκφρασης, όπως είναι τα έργα τέχνης και να γίνει κοινωνός της παράδοσής του. Ως προσωπικότητα μοναδική και ανεπανάληπτη, είναι σε θέση να τοποθετηθεί γεωγραφικά και ιστορικά και καθίσταται έτσι ικανός, να αναπτύξει διάλογο σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο με την παράδοση και τον πολιτισμό του, αλλά και με άλλες παραδόσεις και πολιτισμούς και εποικοδομητικά να συμβάλει στην πολιτισμική ανάπτυξη.
Οι καιροί που διανύουμε είναι δύσκολοι. Η έλλειψη παιδείας έχει ως απότέλεσμα ο άνθρωπος μη έχοντας καλλιεργήσει και αναπτύξει ανώτερες αξίες και ιδανικά να καθοδηγείται από τα κατώτερα ένστικτά του και να προσβλέπει μόνο στην απόκτηση υλικών αγαθών. Αυτός είναι ο λόγος που το χρήμα σήμερα έχει γίνει αυτοσκοπός και οδηγός σε κάθε σκέψη και πράξη.
Είναι λογικό επακόλουθο ότι, όταν ανατεθεί σε ανθρώπους χωρίς παιδεία να εμπλακούν και να διαχειριστούν χρήματα, θα συμπεριφερθούν ιδιοτελώς και όχι προς το κοινό συμφέρων. Ο κ. Στέλιος Ράμφος είχε πει ότι στην εποχή μας συγχύζεται το ηθικό με το νομικό, ότι δεν είναι νομικά επιλήψιμο θεωρείται και ηθικά επιτρεπτό. Αυτός είναι ο λόγος που έχουμε δει αρκετές φορές κρατικούς αξιωματούχους, κομματικούς παράγοντες και άλλους να προβαίνουν σε ενέργειες ανήθικες για δικό τους όφελος, ακόμα και αν αυτές οι ενέργειες οδηγούν άλλους συνανθρώπους τους στην εξαθλίωση και το ίδιο το κράτος στην οικονομική καταστροφή.
Δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να επενδύσουμε στην παιδεία μακριά από ιδεολογικές, κομματικές και άλλες εμμονές, οι οποίες έχουν παίξει πολλές φορές τον ρόλο του Προκρούστη. Έχουν ακρωτηριάσει την έννοια της παιδείας για να χωρέσει στις αντιλήψεις τους και την κακοποίησαν επανειλημμένα, χρησιμοποιώντας την για κομματικές σκοπιμότητες. Αυτές οι νοοτροπίες επιμένουν να αντιγράφουν (τόσο δημιουργικά προσεγγίζουν την παιδεία!) εξοφλημένα εκπαιδευτικά μοντέλα άλλων χωρών, γιατί προφανώς δεν έχουν όραμα.
Είναι άξιον απορίας το ότι όλοι οι οποίοι απαρτίζουν κατά καιρούς τις Επιτροπές Παιδείας ή έχουν διατελέσει υπουργοί Παιδείας, εκτός από εξαιρέσεις, που απλά επιβεβαιώνουν τον κανόνα, δεν έχουν προσφέρει στις τέχνες και τα γράμματα ή στις επιστήμες. Η παιδεία δεν αντέχει άλλες τέτοιες συμπεριφορές και πρακτικές, χρειάζεται ανθρώπους καλλιεργημένους, οι οποίοι με το έργο τους έχουν αποδείξει ότι είναι σε θέση να αντιληφθούν το μέγεθός της και να συμβάλουν προς την εξυγίανσή της.
Οι υπεύθυνοι για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, αυτοί στους οποίους έχουμε εμπιστευτεί την παιδεία και το μέλλον του τόπου μας, θα περίμενε κανείς ότι θα είχαν την υπευθυνότητα να προσεγγίσουν αυτό το τόσο ευαίσθητο και σημαντικό θέμα με τη βαρύτητα που του αναλογεί. Αναλαμβάνοντας αυτό το θεμελιώδους σημασίας έργο, το οποίο επενδύει ουσιαστικά στο μέλλον του τόπου, έχουν επωμιστεί μεγάλη ευθύνη. Οι καιροί που διανύουμε είναι δύσκολοι.
Η έλλειψη παιδείας έχει ως αποτέλεσμα ο άνθρωπος μη έχοντας καλλιεργήσει και αναπτύξει ανώτερες αξίες και ιδανικά να καθοδηγείται από τα κατώτερα ένστικτά του και να προσβλέπει μόνο στην απόκτηση υλικών αγαθών. Αυτός είναι ο λόγος που το χρήμα σήμερα έχει γίνει αυτοσκοπός και οδηγός σε κάθε σκέψη και πράξη. Η παιδεία σίγουρα δεν μπορεί να μετρηθεί με το σύστημα αξιών της αγοράς, αλλά, δημιουργεί τις προϋποθέσεις ούτως ώστε η αγορά να λειτουργήσει σωστά, χωρίς τα φαινόμενα, τα οποία βιώνουμε σήμερα με δυσάρεστες συνέπειες.
Δυστυχώς, η παιδεία αντιμετωπίζεται ως μια επιχείρηση της οποίας πρέπει να μειωθεί το κόστος, γιατί το προϊόν που παράγει δεν μπορεί να υπολογιστεί με μονάδες μέτρησης της αγοράς, για να χωρέσει στον εγκέφαλο ορισμένων. Οι «λογικές εξυγίανσης» των μνημονίων, θεωρούν πιο σημαντικές τις τράπεζες από την παιδεία και την κοινωνική συνοχή. Δεν είναι σε θέση αλλά ούτε και έχουν σκοπό να προσφέρουν στους λαούς καμία προοπτική για ανάκαμψη, αληθινή πρόοδο και ανάπτυξη.
Παραδόξως, το κράτος ενώ δεν διαθέτει αρκετά λεφτά για την παιδεία, λόγω «χρεοκοπίας», διαθέτει προκλητικά αρκετά λεφτά, για να στηρίζει το ποδόσφαιρο, τις τράπεζες, τα κόμματα!
(Ένθετο «Επτά Μέρες Πολιτισμός, 26 Μαΐου 2013)
