Σήμερα που όλα εξειδικεύονται, δεν γίνεται διάκριση μεταξύ Εφαρμοσμένων και Εικαστικών Τεχνών. Υπάρχει όμως μια σημαντική ειδοποιός διαφορά μεταξύ των δύο κατευθύνσεων. Ο εικαστικός ουσιαστικά πλάθει τις εικόνες και τις μορφές καθαυτές, οι οποίες συνθέτουν τελικά το έργο του, ενώ ο δημιουργός στις εφαρμοσμένες τέχνες συνθέτει, ως επί το πλείστον, έτοιμες εικόνες και μορφές, κάτι το οποίο είναι θεμιτό, αν και είναι παραδεκτό από δημιουργούς στον χώρο των Εφαρμοσμένων Τεχνών ότι η ικανότητα να πλάσει κάποιος τις εικόνες και τις μορφές που θα χρησιμοποιήσει είναι ένα σοβαρό πλεονέκτημα.
Στην Ευρώπη πολύ σωστά επενδύουν στη δημιουργικότητα και την καινοτομία, κάτι το οποίο πρέπει να αντιμετωπίσουμε και εμείς υπεύθυνα και σοβαρά. Τελευταίως γίνονται εξαγγελίες από αρμόδιους για τα δημιουργικά μαθήματα στα νέα αναλυτικά προγράμματα στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, η οποία γίνεται, αλλά παρατηρείται μία γενίκευση. Σήμερα που όλα εξειδικεύονται, δεν γίνεται διάκριση μεταξύ Εφαρμοσμένων και Εικαστικών Τεχνών.
Υπάρχει όμως μια σημαντική ειδοποιός διαφορά μεταξύ των δύο κατευθύνσεων. Ο εικαστικός ουσιαστικά πλάθει τις εικόνες και τις μορφές καθαυτές, οι οποίες συνθέτουν τελικά το έργο του, ενώ ο δημιουργός στις εφαρμοσμένες τέχνες συνθέτει, ως επί το πλείστον, έτοιμες εικόνες και μορφές, κάτι το οποίο είναι θεμιτό, αν και είναι παραδεκτό από δημιουργούς στον χώρο των Εφαρμοσμένων Τεχνών ότι η ικανότητα να πλάσει κάποιος τις εικόνες και τις μορφές που θα χρησιμοποιήσει είναι ένα σοβαρό πλεονέκτημα.
Γι’ αυτό το εικαστικό μέρος στη διδασκαλία των Εφαρμοσμένων Τεχνών θα έπρεπε να είναι απαραίτητο. Εδώ θα ήθελα να χρησιμοποιήσω τους στίχους του ποιητή μας Παντελή Μηχανικού «δουλεύτρα πλάστρα, πάντα νέα, θκιαμάντι Ελληνικό». Αν και αυτό το «πλάστρα, πάντα νέα», αναφέρεται στην Κύπρια Γυναίκα, εδώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως η ειδοποιός διαφορά μεταξύ Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών. Ο εικαστικός δεν χρησιμοποιεί εκ των προτέρων δεδομένες εικόνες και μορφές, αλλά τις πλάθει εκ νέου.
Από αυτό προκύπτει ότι τα εικαστικά τα οποία δεν αναφέρονται πουθενά στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα είναι υπεύθυνα για την ενεργοποίηση των λειτουργιών εκείνων του εγκεφάλου, οι οποίες ουσιαστικά καταστούν το νέο ικανό να πράξει δημιουργικά και καινοτόμα. Αυτές οι εναλλακτικές ικανότητες, αποτέλεσμα διδασκαλίας των Εικαστικών Τεχνών, σαν εφόδιο θα βοηθήσουν τον νέο όποια επαγγελματική κατεύθυνση και αν ακολουθήσει στο μέλλον, να δημιουργήσει και να καινοτομήσει ούτως ώστε να πετύχει στον χώρο του και να προσφέρει στην κοινωνία.
Σε μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που σοβαρά και υπεύθυνα στοχεύει στο μέλλον, αυτό θα έπρεπε να είναι σκοπός. Είναι υποχρέωση-καθήκον μας να προσφέρουμε στα παιδιά μέσα από την διδασκαλία των Εικαστικών Τεχνών εναλλακτικό τρόπο σκέψης. Είναι δικαίωμά τους αλλά και επιτακτική ανάγκη αν πραγματικά θέλουμε οι νέοι να καταφέρουν ό,τι εμείς δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε, να ενεργήσουν δηλαδή δημιουργικά και καινοτόμα για να δούμε την κοινωνία μας να προοδεύει και να πρωτοπορεί όπως της αξίζει.
Αντί αυτού, οι υπεύθυνοι για την Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση, φαίνεται να έχουν κυριολεκτικά ακυρώσει την επιλογή μαθημάτων Εικαστικών Τεχνών. Τα παιδιά στερούνται του δικαιώματός τους να επιλέξουν την κατεύθυνση αυτή, αν το επιθυμούν. Γιατί αυτή η διάκριση κύριοι; Αλλά και στα Γυμνάσια τα παιδιά δεν μπορούν να διδαχτούν τα εικαστικά μαθήματα σε συνθήκες που να το επιτρέπουν, με αποτέλεσμα κάποια -π. χ. χαρακτική- να έχουν αποκλειστεί λόγω συνθηκών.
Επίσης δεν γίνεται καμιά ανάλυση μεταξύ εικαστικών μαθημάτων αλλά υπάρχει γενικά ο όρος «Τέχνη». Ενώ τα εικαστικά, κατεξοχήν εργαστηριακά μαθήματα δεν έχουν εργαστηριοποιηθεί, έχουν εργαστηριοποιηθεί όλα τα άλλα. Μέχρι και φιλολογικά και μαθηματικά έχουν σκεφτεί να εργαστηριοποιήσουν, όχι όμως τα εικαστικά τα οποία αγνοούν και προσπερνούν…
Δεν είναι λίγες οι φορές που ακούσαμε από αρμόδιους να αναφέρονται σε «ελαφριά» και «εύκολα» μαθήματα! Γιατί δεν μπορούν να εννοήσουν ότι όλα τα μαθήματα είναι σημαντικά και απαραίτητα για να αναπτυχθούν οι νέοι ολοκληρωμένα, πνευματικά, διανοητικά και σωματικά. Από τέτοιες αντιλήψεις κρίνεται το μέλλον της παιδείας μας. Τι επιδιώκουν τη «ρομποτοποίηση» των νέων;
Είναι πολύ λυπηρό αλλά και επικίνδυνο. Δεν θέλω να πιστέψω ότι αυτό γίνεται οργανωμένα και μεθοδευμένα γιατί τότε έχουμε να κάμουμε με έγκλημα εκ προμελέτης. Μπορούμε τότε να αναφερόμαστε σε θύτες και θύματα στην εκπαίδευση με θύματα τους ίδιους τους νέους.
Η κρίση στην κοινωνία δεν είναι μόνο οικονομική είναι κυρίως πνευματική. Αυτό μπορεί να το διαπιστώσει κανείς από τον τρόπο που αντιμετωπίζεται ένα ευαίσθητο θέμα όπως είναι η παιδεία. Σαν να έχουν να κάνουν με επιχείρηση της οποίας θέλουν να μειώσουν το κόστος.
Αφαίρεσαν επιλεκτικά την κατεύθυνση των εικαστικών και το δικαίωμα επιλογής της από τους μαθητές του Λυκείου γιατί δεν θεωρείται παραγωγική σύμφωνα με το σύστημα αξιών της αγοράς. Επειδή το προϊόν της δεν μπορεί να μετρηθεί με μονάδες μέτρησης της αγοράς σε κέρδος! Υπεύθυνοι είναι όλοι όσοι ενεπλάκησαν και εμπλέκονται στην Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση: ο Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής για τη διαμόρφωση των Αναλυτικών Προγραμμάτων και τα Μέλη της, η Επιτροπή Παιδείας της Βουλής, το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Αλλά ευθύνη φέρουμε όλοι μας. Η ΟΕΛΜΕΚ, οι Σύνδεσμοι Γονέων και τα Οργανωμένα Σύνολα και Νομικά Πρόσωπα, έμμεσα ή άμεσα ενδιαφερόμενα.
Είμαι σίγουρος ότι θα αντιδράσουν όλοι ούτως ώστε να αποτραπεί αυτή η εγκληματική διάκριση, η οποία γίνεται σε βάρος των παιδιών. Η Παιδεία είναι υπόθεση όλων μας. Ας μη χρειαστεί να φτάσουμε στη δυσάρεστη θέση της ανατομίας ενός εγκλήματος με θύμα την ίδια την Παιδεία. Τότε δεν θα έχει και τόση σημασία αν το έγκλημα έγινε εξ αμελείας ή εκ προμελέτης.
*Ο Νίκος Παπαλουκάς είναι εικαστικός
(Ο Φιλελεύθερος της Κυριακής, Ένθετο «Πολιτισμός», 19 Φεβρουαρίου 2012)
