Το πρωινό της 20ής Ιουλίου είναι πάντοτε διαφορετικό. Ακόμη κι αν ο ανατριχιαστικός ήχος των σειρήνων δεν διαπεράσει τους τοίχους των σπιτιών για να διακόψει τον ύπνο μας, μια βαριά θλίψη συνοδεύει αυτή τη μέρα. Ένα παράξενο συναίσθημα, ανάμεσα στη λύπη και τον πόνο, ανακατεμένο με την οργή και τα δεκάδες αναπάντητα «γιατί» που στοιχειώνουν την ιστορία αυτού του τόπου.
Το τραύμα της τουρκικής εισβολής, αλλά και όσων προηγήθηκαν με το προδοτικό πραξικόπημα και την αδελφοκτόνα σύγκρουση, είναι πολύ βαθύ για να επουλωθεί εύκολα. Μπορεί ο χρόνος να έχει αμβλύνει τις μνήμες και πολλοί από εμάς –ιδιαίτερα οι νεότερες γενιές– να προσπερνούμε κάποτε την ίδια την ιστορία, όμως το τραύμα του 1974 παραμένει χαραγμένο στη συλλογική μας μνήμη. Διαπερνά την καθημερινότητά μας, επηρεάζει τις επιλογές μας και καθορίζει, συχνά αθόρυβα, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον τόπο μας, ακόμη κι όταν επιλέγουμε να το αγνοούμε.
Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο παραμένει ένα ανοιχτό τραύμα, αποτυπωμένο συμβολικά στη σημαία της κατοχής στον Πενταδάκτυλο. Η συνεχιζόμενη κατοχή και η παρουσία των τουρκικών στρατευμάτων δεν αποτελούν απλώς μια ιστορική εκκρεμότητα. Είναι μια διαρκής πραγματικότητα, μια μόνιμη υπενθύμιση ότι η πατρίδα μας εξακολουθεί να ζει υπό το βάρος μιας άλυτης αδικίας.
Το 1974 υπήρξε μια καθοριστική τομή στην ιστορία της Κύπρου. Μια βαθιά πληγή που διέκοψε βίαια την πορεία του τόπου. Κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει όσα προηγήθηκαν. Ούτε τα γεγονότα του 1963-64 ούτε το πραξικόπημα. Ωστόσο, ο Ιούλιος του 1974 ήταν ο τραγικός σταθμός που άλλαξε οριστικά τη μοίρα της Κύπρου. Από τότε, ο τόπος αυτός δεν υπήρξε ποτέ ξανά ο ίδιος όπως τον γνώρισαν οι προηγούμενες γενιές.
Γεννήθηκα αρκετά χρόνια μετά την εισβολή. Οι μεταπολεμικές γενιές δεν κουβαλούμε τις προσωπικές μνήμες όσων έζησαν τον πόλεμο, την προσφυγιά, την απώλεια και τον ξεριζωμό. Κουβαλούμε, όμως, τις συνέπειές τους. Είμαστε κι εμείς φορείς αυτού του τραύματος, όσο η κατοχή συνεχίζεται και όσο το Κυπριακό παραμένει άλυτο.
Στον ορίζοντα διαφαίνεται μια ακόμη προσπάθεια για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών και ο χρόνος που έχει παρέλθει δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Για αρκετούς, κάθε νέα πρωτοβουλία γεννά περισσότερο ανησυχία παρά ελπίδα. Και αυτό δεν είναι αδικαιολόγητο. Το τραύμα της εισβολής και οι συνέπειές της δεν είναι μόνο εδαφικές ή πολιτικές. Έχουν διαβρώσει και την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Για χρόνια, ο δημόσιος διάλογος συχνά οικοδομήθηκε πάνω σε υπερβολικές προσδοκίες και ψευδαισθήσεις, οι οποίες τελικά διαψεύστηκαν, εντείνοντας την απογοήτευση των πολιτών.
Κακά τα ψέματα. Ο χρόνος είναι αμείλικτος. Όσο το Κυπριακό παραμένει άλυτο, τα τετελεσμένα παγιώνονται και το τραύμα του 1974 μετατρέπεται σταδιακά από ανοιχτή πληγή σε ιστορική κανονικότητα. Κι αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη ήττα.
Δεν μπορεί, όμως, αυτό να είναι το τέλος της διαδρομής. Δεν μπορούμε να συμβιβαστούμε με την ιδέα των «χαμένων πατρίδων» ούτε να αποδεχθούμε ότι η κατοχή αποτελεί μια μόνιμη συνθήκη. Οι άνθρωποι αυτού του τόπου δικαιούνται να ζουν με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και τα ίδια δικαιώματα που απολαμβάνει κάθε πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ευχολόγια; Ίσως. Αλλά οι λαοί δεν επιβιώνουν μόνο με τη μνήμη. Επιβιώνουν και με την ελπίδα. Η μνήμη χωρίς προοπτική μετατρέπεται σε αδιέξοδο, ενώ η ελπίδα χωρίς μνήμη κινδυνεύει να γίνει λήθη.
Γι’ αυτό, κάθε 20ή Ιουλίου δεν είναι μόνο ημέρα πένθους. Είναι ημέρα ευθύνης. Ευθύνης να τιμήσουμε όσους θυσιάστηκαν, να μην ξεχάσουμε τους αγνοουμένους, τους πρόσφυγες και όσους βίωσαν τον ξεριζωμό. Και, ταυτόχρονα, είναι ημέρα ευθύνης να επιμείνουμε στην αναζήτηση μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης, ώστε κάποτε οι επόμενες γενιές να θυμούνται το 1974 ως την πιο σκοτεινή σελίδα της ιστορίας μας και όχι ως μια ανοιχτή πληγή που εξακολουθεί να αιμορραγεί.
