Σημειωματάριο: Ο κοινός παρονομαστής για αμοιβαίο όφελος

«Εμείς θέλουμε να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό, η Τουρκία θέλει να ανοίξει η συζήτηση για την τελωνειακή ένωση», σημείωνε Κύπριος αξιωματούχος σε ένα πηγαδάκι με δημοσιογράφους στο Δουβλίνο. Αυτός είναι και ο κοινός παρονομαστής που μπορεί να ωφελήσει αμφότερες τις πλευρές.

Σε αυτόν ακριβώς τον άξονα, όπως έγραψα τις προηγούμενες ημέρες, θα κινηθεί και ο Ραφαέλε Φίτο, ο οποίος θα μεταβεί στην Άγκυρα την Τετάρτη, ενώ την Πέμπτη θα έχει συνάντηση με τον Χακάν Φιντάν. Η γραμμή την οποία θέλει να ακολουθήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πολύ συγκεκριμένη:

Κάνει η Τουρκία κίνηση στο Κυπριακό, επανεκκινούν οι διαπραγματεύσεις από το σημείο όπου έμειναν το 2017 και τότε ανοίγει ο διάλογος για την τελωνειακή ένωση, με τη Λευκωσία να είναι θετική.

Με αυτή τη γραμμή της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφωνεί και ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, καθώς τη συζήτησε και με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, όταν νωρίτερα αυτή την εβδομάδα βρέθηκαν στην Αττάλεια της Τουρκίας για τη σύνοδο COP31.

Η Τουρκία, όμως, δεν είναι χώρα που αρέσκεται να της θέτουν όρους ή, τουλάχιστον, να φαίνεται δημοσίως πως αναγκάστηκε να δεχθεί κάτι. Παράλληλα, πρόκειται για ένα κράτος που θεωρεί πως είναι αρκετά ισχυρό ώστε να επιβάλει στους πάντες τι θα πράξουν, ακόμα και στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η τακτική της αυτή, ωστόσο, δεν της έχει αποδώσει κάποια θετικά αποτελέσματα. Μια ματιά στα τρία σημαντικά ζητήματα που η ίδια έχει θέσει στην ατζέντα των ευρωτουρκικών είναι αρκετά ενδεικτική:

• Τελωνειακή ένωση
• Θεωρήσεις διαβατηρίων
• Πρόγραμμα SAFE

Από αυτά, για τις θεωρήσεις διαβατηρίων υπάρχει ισχυρή αντίδραση από πολλά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έστω κι αν η ίδια η Τουρκία δεν βγαίνει δημοσίως να τα κατηγορήσει, όπως πράττει στην περίπτωση της Κύπρου. Για το πρόγραμμα SAFE υπάρχουν επιφυλάξεις όχι μόνο από την Κύπρο, αλλά και από άλλες χώρες. Και, ως έχουν τα πράγματα σήμερα, με το casus belli κατά της Ελλάδας να παραμένει σε ισχύ και με τις απειλές για τον GSI, η Αθήνα δεν πρόκειται να συμφωνήσει.

Της απομένει η τελωνειακή ένωση, όπου φαίνεται πως η Λευκωσία μπορεί να ανταποκριθεί θετικά και να συμφωνήσει στην έναρξη του διαλόγου. Πλην όμως, θα πρέπει και η ίδια να δώσει κάτι στο Κυπριακό. Και μάλιστα συγκεκριμένο: επανέναρξη των διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου είχαν διακοπεί στο Κραν Μοντανά.

Βεβαίως, η Τουρκία έμαθε να εισπράττει και να μη δίνει, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά το Κυπριακό. Τι πέτυχε, όμως, όλο αυτό το διάστημα;

Η πολιτική που ακολουθεί, δηλαδή να είναι κάθετα αρνητική στο Κυπριακό, να φωνάζει εναντίον της Λευκωσίας και να απειλεί θεούς και δαίμονες, δεν την έχει οδηγήσει πουθενά μέχρι στιγμής.

Κάποιοι ενδεχομένως θα πουν πως η Τουρκία δεν ενδιαφέρεται να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, άρα, άδικος κόπος να συζητά κάποιος ή να περιμένει ότι η λογική βάσει της οποίας πρέπει να κάνει κίνηση στο Κυπριακό θα οδηγήσει κάπου. Αυτή, όμως, είναι η εντύπωση που η ίδια η Άγκυρα διοχετεύει δημοσίως και την οποία πολλοί καταπίνουν αμάσητη.

Στην πράξη, και στις απευθείας επαφές ανάμεσα σε Άγκυρα και Βρυξέλλες, η προσέγγιση είναι πολύ διαφορετική. Ψάχνει και πιέζει προκειμένου να κερδίσει στα τρία ζητήματα που ανέφερα πιο πάνω. Κάνει έντονο παρασκήνιο για να μπει στο πρόγραμμα SAFE, επιδιώκει την άρση των θεωρήσεων εισόδου για Τούρκους υπηκόους (έστω και επιλεκτικά, για κάποιους, όπως οι επιχειρηματίες), αλλά θέλει και την τελωνειακή ένωση.

Ναι, δεν θέλει την ένταξη, γιατί οι όροι του παιχνιδιού είναι δύσκολοι και η Τουρκία του Ερντογάν δεν ενδιαφέρεται να γίνει μια κανονική ευρωπαϊκή χώρα. Θέλει μόνο να πάρει εκείνα που θεωρεί πως θα της αποφέρουν όφελος.

Το πρόβλημά της είναι πως δεν δέχεται να επαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις στο Κυπριακό, ευελπιστώντας ότι κάποια στιγμή θα βρεθεί ένας Γενικός Γραμματέας που θα κλείσει το θέμα. Ωστόσο, φαίνεται πως και σε αυτό θα υπάρξει δυσκολία ως προς τον δικό της στόχο.

Αν δει ξανά τον κοινό παρονομαστή που υπάρχει μπροστά της και αποδεχθεί το αμοιβαίο όφελος, και όχι το μονομερές για την ίδια, τότε έχει να κερδίσει σημαντικά στην Ευρώπη.