Πολύ πρόσφατα έχει δει το φως της δημοσιότητας η πρόθεση του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας να προχωρήσει σε εφαρμογή νομοθεσίας που να ρυθμίζει το γνωστό σε όλους πλέον, «καλάθι του Νοικοκυριού».
Σκοπός του νομοσχεδίου, όπως και στην Ελλάδα, είναι η ρύθμιση με νόμο ενός συστήματος προσφορών, που να διασφαλίζει φθηνότερες τιμές σε έναν συγκεκριμένο αριθμό κατηγοριών προϊόντων που θεωρούνται ως απαραίτητα για τη διαβίωση ενός μέσου νοικοκυριού. Με την ψήφιση του νόμου, θα δοθεί η δυνατότητα στην υπουργό, όποτε κρίνει σκόπιμο, με διάταγμα, να καθορίζει για συγκεκριμένη χρονική περίοδο τα προϊόντα που θα συμπεριλαμβάνονται στο καλάθι του νοικοκυριού. Τα προϊόντα αυτά θα πρέπει να διατίθενται προς τους καταναλωτές από τα σημεία πώλησης στη χαμηλότερη δυνατή τιμή, συγκριτικά πάντα με τα υπόλοιπα προϊόντα της ίδιας κατηγορίας.
Έχοντας υπόψη το κύμα ανατιμήσεων που επικρατεί το τελευταίο διάστημα, η πρόθεση του υπουργείου κρίνεται ως θετική, αφού η συγκράτηση των τιμών και οι εκπτώσεις θα έχουν άμεσο όφελος στον καταναλωτή. Παρά ταύτα, δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε τις επιφυλάξεις και τους προβληματισμούς που εξέφρασαν οι σύνδεσμοι των προμηθευτών και των υπεραγορών, όπως και τα πιο μικρά καταστήματα που δεν θα συμμετάσχουν στο σύστημα αφού δεν καλύπτουν τον ελάχιστο κύκλο εργασιών (8 εκατ. ευρώ) για συμμετοχή στο σύστημα του «καλαθιού».
Ιδιαίτερα προβληματισμένες με την πρόταση είναι οι μικρότερες υπεραγορές, όπως και γενικά τα κρεοπωλεία και οι φούρνοι, αφού θεωρούν ότι με την προσπάθεια αυτή οδηγούμε τους καταναλωτές σε ψώνια μόνο από τις μεγάλες υπεραγορές, θεωρώντας, πολύ ορθά μάλιστα, ότι για να επιτευχθεί η μείωση των τιμών θα πρέπει να εξευρεθεί λύση στο θέμα του κόστους της ενέργειας και των καυσίμων, για να μπορέσουν να διαθέσουν τα προϊόντα τους σε χαμηλότερες τιμές.
Εκείνο που εμείς παρατηρούμε είναι ότι ήδη ο τομέας των λιανικών καταστημάτων και υπεραγορών στην Κύπρο είναι πολύ ανταγωνιστικός, με προσφορές σε πάρα πολλά προϊόντα, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Η εφαρμογή ενός συστήματος «καλαθιού» πολύ πιθανόν να θέσει σε κίνδυνο τον υφιστάμενο τρόπο προσφορών, με αποτέλεσμα οι προσφορές να περιορίζονται μόνο στα προϊόντα του καλαθιού. Επιπρόσθετα, έχουν ακουστεί ανησυχίες για την επάρκεια των προϊόντων που θα διατίθενται στο «καλάθι», προβληματισμοί για τη διατήρηση της ποιότητας των προϊόντων, αφού στην προσπάθεια μείωσης της τιμής υπάρχει ορατός ο κίνδυνος μείωσης και της ποιότητας, ανησυχίες για τον τρόπο σήμανσης των προϊόντων και μεγάλος προβληματισμός για τα πολύ στενά χρονοδιαγράμματα, που αρχικά παρουσιάστηκαν δεδομένου του ότι ήδη οι υπεραγορές και οι προμηθευτές έχουν ετοιμάσει τα προωθητικά τους πλάνα για τις γιορτές των Χριστουγέννων.
Πέραν των πιο πάνω, μεγάλη σημασία για τη σωστή εφαρμογή του «καλαθιού» θα έχει και ο μηχανισμός εποπτείας και παρακολούθησης, που θα συσταθεί για το σκοπό αυτό από την αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου.
Καθότι η διαβούλευση γύρω από το θέμα θα συνεχιστεί και έχοντας πλέον την εμπειρία της εφαρμογής του συστήματος στην ελληνική αγορά, δεν έχουμε παρά μόνο να μελετήσουμε το ελληνικό σύστημα και να εφαρμόσουμε τα θετικά του στοιχεία, προσαρμοσμένα στην κυπριακή πραγματικότητα. Ήδη, τα πρώτα αποτελέσματα μελετών του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών – ΙΕΛΚΑ έχουν παρουσιαστεί στην Ελλάδα, όπου φαίνεται ξεκάθαρα ότι, ναι μεν υπάρχουν αρκετά θετικά στοιχεία αλλά υπάρχουν και αδυναμίες. Για παράδειγμα, φαίνεται ότι τις πρώτες μέρες του «καλαθιού» η πλειοψηφία του κοινού, σε ποσοστό 61%, δεν έχει αγοράσει κάποιο προϊόν από το καλάθι, διατηρώντας τις καταναλωτικές τους συνήθειες, και επίσης το 56% έχει δηλώσει την ανάγκη να ενταχθούν και άλλοι κλάδοι στο καλάθι, όπως τα κρεοπωλεία και τα αρτοποιία.
Εκείνο που σίγουρα θα βοηθήσει τον Κύπριο καταναλωτή είναι η ψηφιοποίηση του συστήματος πληροφόρησης για τις διαθέσιμες προσφορές ανά σημείο πώλησης, χωρίς να υπάρχουν περιορισμοί στο ποιο είδος ή μέγεθος επιχείρησης μπορεί να συμμετάσχει στο σύστημα πληροφόρησης. Η αναβάθμιση και ψηφιοποίηση του Παρατηρητηρίου Τιμών της Υπηρεσίας Προστασίας του Καταναλωτή είναι, θεωρούμε, ένα πρώτο βήμα που θα βοηθήσει τους καταναλωτές να συγκρίνουν με διαφάνεια τις τιμές των αγαθών που επιθυμούν να αγοράσουν.
Το ΚΕΒΕ, έχοντας άμεση επαφή με τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, αφού τόσο ο Σύνδεσμος Προμηθευτών Προϊόντων Ευρείας Κατανάλωσης όσο και ο Σύνδεσμος Υπεραγορών είναι μέλη του, αναγνωρίζει την προσπάθεια που γίνεται από όλους για στήριξη των Κυπρίων καταναλωτών, αφού σε πάρα πολλές περιπτώσεις οι επιχειρήσεις αναγκάστηκαν να απορροφήσουν τις αυξήσεις που τους επιβλήθηκαν από τους διεθνείς προμηθευτές τους. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν πολλές επιλογές, αφού για να μπορέσει να περιοριστεί γενικότερα η ακρίβεια και να επωφεληθεί ο καταναλωτής, θα πρέπει πρωτίστως να βρεθεί λύση στο ψηλό κόστος της ενέργειας και των καυσίμων.
Κλείνοντας, σημειώνουμε ότι το ΚΕΒΕ συμμετέχει στη δημόσια διαβούλευση με στόχο την εφαρμογή ενός συστήματος σωστής και άμεσης πληροφόρησης προς τους καταναλωτές, με διαφάνεια, το οποίο θα διασφαλίζει τον δίκαιο ανταγωνισμό, χωρίς κρατικές παρεμβάσεις στη λειτουργία της αγοράς.
* Διευθυντής Τμήματος Βιομηχανικής Ανάπτυξης, Καινοτομίας & Περιβάλλοντος ΚΕΒΕ
