Από τον Τζέφερσον στον Κοραή και η Ελλάδα ως «σπουδαίος σύμμαχος» των Ηνωμένων Πολιτειών

Καλή πολιτική είναι να εξυπηρετείς για να εξυπηρετείσαι. Αυτή η κατάσταση πραγμάτων διαζωγραφίζει τις σχέσεις Ελλάδος-Ην. Πολιτειών Αμερικής. Επιβεβαιώθηκαν με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο κατά την πρόσφατη σημαντική  επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα.

Με τον Έλληνα ομόλογό του, Γεραπετρίτη, και στη συνέχεια με τον Υπουργό Άμυνας, Δένδια, ανέδειξαν την ολοένα ενισχυόμενη στρατηγική, αμυντική και πολυδιάστατη συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών.

Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα, όπως και η Κυπριακή Δημοκρατία, έχουν προσδεθεί στο αμερικανικό άρμα, πρώτον, εξαιτίας της αυτόβουλης, ορθής στροφής τους προς τη Δύση. Δεύτερον, μετά την επιστροφή των ΗΠΑ στα Βαλκάνια και στη Μέση Ανατολή.

Τρίτον, με αφορμή τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την αντιπαράθεση ΕΕ-Ρωσίας. Τέταρτον, αναδεικνύεται και υπολογίζεται ο σταθεροποιητικός ρόλος της Ελλάδος και της Κύπρου ως παρόχων ασφάλειας. Και, πέμπτον, εξαιτίας της ασίγαστης τουρκικής επιθετικότητας στο Αιγαίο, στη  Δυτ. Θράκη και ειδικά στην Αν. Μεσόγειο και εναντίον της Κύπρου.

Η Σούδα και η Αλεξανδρούπολη είναι οι πιο σημαντικοί αμυντικοί και ενεργειακοί άξονες των ΗΠΑ προς τα Βαλκάνια (με τον κάθετο διάδρομο), σε μια Ευρώπη που ακόμα προσπαθεί να οργανώσει τον αμυντικό βηματισμό της. Ο Έλληνας ΥπΕξ, Γεραπετρίτης, σε δηλώσεις του, υπογράμμισε ότι «τη μοίρα των δύο λαών συνδέουν επαναστάσεις» και έκανε ειδική μνεία στην αλληλογραφία του τρίτου Προέδρου των ΗΠΑ, Τόμας Τζέφερσον, με τον σπουδαίο κλασικό φιλόλογο, Αδαμάντιο Κοραή, το 1823.

Από την πλευρά του, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, σε μια ιστορική ομιλία στην Πνύκα, υπό τη σκιά της Ακρόπολης, έκανε λόγο για μια «μακρά ιστορία φιλίας, εταιρικής σχέσης και συμμαχίας» μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως τόνισε, η σημασία της συμμαχίας γίνεται ακόμη μεγαλύτερη, λόγω των διεθνών εξελίξεων.

«Βλέπουμε ταραχές στο Ορμούζ, στο Ιράν, στην Ερυθρά Θάλασσα, στην Υεμένη. Υπάρχουν φυσικά αποσταθεροποιητικά γεγονότα, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία», σημείωσε. «(Η Ελλάδα) είναι μια πηγή σταθερότητας σε έναν ασταθή κόσμο και είμαστε ευγνώμονες που η Ελλάδα παραμένει ένας σπουδαίος σύμμαχος», υπογράμμισε.

Έναντι αυτού του «σπουδαίου σύμμαχου» οι ΗΠΑ δεν τήρησαν πάντα μια φιλική στάση και πολιτική. Όμως οι ρίζες των σχέσεών τους ανάγονται μέχρι την έναρξη της αμερικανικής επαναστάσεως και στη συνέχεια μετά την ελληνική επανάσταση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναπτύχθηκε μια βαθιά φιλία και εκτίμηση μεταξύ του προέδρου Τόμας Τζέφερσον και του Αδαμάντιου Κοραή. Ο Τζέφερσον εξ απαλών  ονύχων είχε προϊδεαστεί από τον πατέρα του να διαβάζει αρχαίους συγγραφείς και φιλοσόφους, ειδικά τους Έλληνες.

Ο δρ Αλέξανδρος Κύρου («Αδαμάντιος Κοραής και Τόμας Τζέφερσον: Μια πνευματική συγγένεια με ιστορικό αποτύπωμα», 3/6/2026), σε εμβριθή ανάλυσή του, γράφει:

« Όπως ο Τόμας Τζέφερσον (συντάκτης της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας), έτσι και ο Αδαμάντιος Κοραής, ο σημαντικότερος πνευματικός εκφραστής του προεπαναστατικού ελληνισμού, υπήρξε επαναστάτης στοχαστής και ένθερμος υποστηρικτής της ανεξαρτησίας και της αυτοδιάθεσης των εθνών, καθώς και του ανθρώπινου δικαιώματος της ελευθερίας».

Τζέφερσον και Κοραής συναντήθηκαν για πρώτη φορά το 1785, στο Παρίσι, όπου ο Τζέφερσον υπηρετούσε ως πρεσβευτής των ΗΠΑ.

Οι δύο άνδρες αντάλλαξαν γύρω στις 80 επιστολές. ‘Όπως γράφει ο δρ Κύρου: «Καθώς πλησίαζαν τα χρόνια της Αμερικανικής Επανάστασης, ο Τζέφερσον εκτιμούσε ολοένα και βαθύτερα την ελληνική σκέψη και τα δημοκρατικά ιδεώδη που αυτή είχε κληροδοτήσει στον κόσμο.

»Ο Τζέφερσον θεωρούσε την ελληνική φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και την ιστορία κορυφαίες πηγές ηθικής και πολιτικής καθοδήγησης και ασύγκριτα πρότυπα για μια χρηστή διακυβέρνηση και μια υπεύθυνη συμμετοχή στα κοινά».

Το καλοκαίρι του 1823, ο Κοραής έστειλε στον Τζέφερσον την πρώτη επιστολή του με πολλά βιβλία. Ο Κοραής στράφηκε προς τον Τζέφερσον, «ζητώντας τις συμβουλές του αναφορικά με τον καλύτερο τρόπο οργάνωσης της νέας πολιτείας.

»Έτρεφε έναν βαθύ θαυμασμό για την Αμερικανική Δημοκρατία, την οποία και θεωρούσε το πλησιέστερο, στη νεότερη εποχή, παράδειγμα εφαρμογής του δημοκρατικού ιδεώδους της αρχαίας Ελλάδας. Έβλεπε μάλιστα στον παλαιό του γνώριμο τον κατεξοχήν αρχιτέκτονα αυτού του πολιτικού επιτεύγματος».

Ο Τζέφερσον απάντησε στον Κοραή στις 31 Οκτωβρίου 1823. Μεταξύ άλλων έγραψε: «Σε αυτούς, τους Έλληνες, όλοι εμείς οφείλουμε τα φώτα που αρχικώς μας οδήγησαν για να βγούμε από το γοτθικό σκοτάδι».

Σε έκκληση του Κοραή για βοήθεια στην επαναστατημένη Ελλάδα, ο Τζέφερσον επισήμανε ότι οι Ην. Πολιτείες δεν επιθυμούν να εμπλακούν σε ευρωπαϊκές υποθέσεις. Προφανώς εννοούσε ότι οι ΗΠΑ δεν ήθελαν να ενοχλήσουν την Οθωμανική Τουρκία. Γράφει στον Κοραή:

«Κανένας λαός δεν συμμερίζεται βαθύτερα από τον δικό μας τα δεινά των συμπατριωτών σας (…). Εμείς, που απολαμβάνουμε τα αγαθά της ελευθερίας και της ευνομίας, ευχόμαστε να τα απολαύσουν και άλλοι λαοί — και περισσότερο από όλους ο δικός σας, ο οποίος, πρώτος ανάμεσα στα πολιτισμένα έθνη, χάρισε στην ανθρωπότητα ένα υψηλό πρότυπο ανθρώπινης αρετής».

Στην ίδια επιστολή, ο Αμερικανός Πρόεδρος ανέπτυξε τις πρόνοιες του αμερικανικού Συντάγματος, το ομοσπονδιακό σύστημα και επέμενε στη διάκριση των εξουσιών. Μόνο που όσα ο Τζέφερσον εξηγούσε στην επιστολή του προς τον  Κοραή τα είχε αντλήσει από τις αρχές και αξίες του ελληνικού πολιτισμού, τις οποίες ήδη ο «δάσκαλος του Γένους» είχε αναλύσει και παρουσιάσει στα συγγράμματά του.

Ο δρ Κύρου επισημαίνει ότι οι παρατηρήσεις του Τζέφερσον για την αμερικανική συνταγματική ελευθερία άσκησαν σημαντική επιρροή στον Κοραή.

«Οι θέσεις του Τζέφερσον για το κράτος δικαίου, την αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση, τον περιορισμό της κρατικής εξουσίας, τα θεμελιώδη δικαιώματα, την ατομική ελευθερία και άλλες βασικές αρχές της αμερικανικής δημοκρατίας διακρίνονται καθαρά στα μεταγενέστερα κείμενα του Κοραή», προσθέτει ο δρ Κύρου.

Οι ιδέες του Τζέφερσον επηρέασαν και τους συντάκτες του πρώτου Συντάγματος της Ελλάδος, το 1827. Δεν εφαρμόστηκε, επειδή ανεστάλη από τον πρώτο Κυβερνήτη της χώρας, Ιωάννη Καποδίστρια, εξαιτίας της μετεπαναστατικής αναρχίας, της διαίρεσης των Ελλήνων και της καχυποψίας ξένων δυνάμεων απέναντι σε φιλελεύθερες τάσεις και επιδιώξεις.

Στην ομιλία του στην Πνύκα, ο Μάρκο Ρούμπιο αναφέρθηκε εκτενώς στον ελληνικό πολιτισμό και πώς αυτός επηρέασε τη Δύση και τις Ην. Πολιτείες. «Στέκομαι εδώ για να μαρτυρήσω ένα χρέος που κανένα πέρασμα του χρόνου και καμία γεωγραφική απόσταση δεν μπορούν ποτέ να σβήσουν».

Η ελληνική επιρροή, όπως είπε, «είναι κυριολεκτικά χαραγμένη στην αρχιτεκτονική των αμερικανικών θεσμών, στους επιβλητικούς κίονες, στους τρούλους και στα μνημεία της αμερικανικής πρωτεύουσας». Αναφέρθηκε ακόμη στη Φιλαδέλφεια, όπου γεννήθηκε το αμερικανικό Σύνταγμα, επισημαίνοντας ότι το όνομά της είναι ελληνικό.

Η Ελλάδα, με αμερικανική θωράκιση, ισχυροποιείται αμυντικά, ενεργειακά, διπλωματικά, πολιτικά, οικονομικά, με θετικές προεκτάσεις και στην Κύπρο, αφού και οι δύο πόλοι του Ελληνισμού ανέπτυξαν πρωτοφανείς στρατηγικές διασυνδέσεις και σχέσεις με την υπερδύναμη.

Όμως, Αθήνα και Λευκωσία να θυμούνται και να μην ξεχνούν: Κατά τον Θουκυδίδη, ο ισχυρότερος δεσμός μεταξύ πόλεων (κρατών) είναι το συμφέρον. Και η πολιτική των κρατών ασκείται ανάλογα με τα εθνικά συμφέροντα.